Кіріспе

Модельдік мат – шахматтағы таза маттың бір түрі, онда:
матқа түскен патшаға және оның қозғалыс аймағындағы бос қыштарға бір рет ғана шабуыл жасалады;
патшаның қозғалыс аймағындағы достық фигуралар тұрған қыштарға мат беруші тарап шабуыл жасамайды (егер фигура патшаға тігілген болса, басқаша);
мат беруші тараптың барлық фигуралары (патша мен пілдерден басқа) мат желісін құруға белсенді қатысады. Модельдік маттар практикалық ойында өте сирек кездеседі, бірақ олар шахмат есептерін көркемдікпен бағалауға мүмкіндік береді. Шындығында, олар үш және көп ходтық есептерде ең табысты болып табылатын шахмат композициясының богемдік мектебінің негізін құрайды. Модельдік маттар көмекші маттарда жиі кездеседі, сондай-ақ өздігінен шешілетін маттарда да кездесуі мүмкін.

Мысалдар

Бұл мысал Мирослав Гавелдің құрастырмасын көрсетеді. 1. Bc5 қара патшаға қашу шаршысын ұсынады және 2. Rxf6+ Ke4 3. Nf2 үлгілі серігімен қауіп төндіреді. Басты варианттар ақ батареядан жасалған үлгілі серіктермен аяқталады:
1 Kf4 2. Nxf6 (3. Qg4# қауіптілігі) 2 e4 3. Nd7#, және
1 Ke4 2. Nf2+ Kd5 3. Rc7#

Модельдік серіктермен аяқталмайтын және көптеген жалғастыруларға мүмкіндік беретін бірнеше басқа варианттар бар (1 Ne4 және 1 Ke6 соңынан). Богемия мектебінде олар маңызсыз, егер олар белгіленген мөлшердегі қимылдарда серікпен аяқталса. Бұл мысал көмекші серік көрсетеді, онда екі тарап та қара патшаға серік беру үшін ынтымақтаса жұмыс істейді. Оның үлгілі серіктермен аяқталатын екі шешімі бар (көмекші серікте қара бірінші қимыл жасайды):
1. Re3 Ke6 2. Ke4 Rh4#, және
1. Kc5 Kc7 2. Rc4 Nc6#

Егер екі түстің барлық бірліктері үлгілі серікке қатысса, онда ол идеалды серік болып табылады. Көрсетілген көмекші серіктегі екі серік те идеалды серіктер.