Кіріспе
Саяси және әлеуметтану теориясында элита (eligere – таңдау немесе іріктеу) – топтағы байлық, жеңілдік, саяси билік немесе шеберліктің үлкен бөлігіне ие болатын, ықпалды адамдардың шағын тобы. Кембридж сөздігінде «элита» – «қоғамдағы ең бай, ең қуатты, ең білімді немесе ең жақсы даярланған топ» деп түсіндіріледі. Америкалық социолог К. Райт Миллс элита мүшелері өздерінің теңдестерінің қоғамдағы маңыздылығын қабылдайды деп мәлімдейді. «Олар әдетте бір-бірін қабылдайды, түсінеді, бір-бірімен үйленеді, жұмыс істейді және, егер бірге болмаса, кем дегенде бірдей ойлайды». Бұл – білім берудің маңызды рөл атқаратын, жақсы ұйымдастырылған өмір салты.
In political and sociological theory, the elite (, from eligere, to select or to sort out) are a small group of powerful people who hold a disproportionate amount of wealth, privilege, political power, or skill in a group. Defined by the Cambridge Dictionary, the "elite" are "the richest, most powerful, best educated, or best trained group in a society." American sociologist C. Wright Mills states that members of the elite accept their fellows' position of importance in society. "As a rule, 'they accept one another, understand one another, marry one another, tend to work, and to think, if not together at least alike'." It is a well regulated existence where education plays a critical role.
АҚШ университеттері
Жас жоғары топ өкілдері көрнекті дайындық мектептеріне қатысады, олар Гарвард университеті, Йель университеті және Принстон университеті (сондай-ақ басқалары) сияқты Ivy League деп аталатын элиталық университеттерге жол ашады, сондай-ақ университеттердің өте эксклюзивті клубтарына, мысалы Бостонның Гарвард клубына мүше болуға мүмкіндік береді. Бұл мүшелік ірі қалалардағы көрнекті әлеуметтік клубтарға баруға және маңызды бизнес байланыстарын орнатуға көмектеседі.
Билік элитасы
Билік элитасы – Миллс америкалық саясатты қалыптастыруда басымдық танытатын, салыстырмалы түрде шағын, еркін байланысқан адамдар тобын сипаттау үшін қолданған термин. Бұл топқа АҚШ-тағы маңызды институттарды бақылайтын және пікірлері мен іс-қимылдары саясаткерлердің шешімдеріне әсер ететін бюрократиялық, корпоративтік, интеллектуалдық, әскери, бұқаралық ақпарат құралдары және үкіметтік элиталар кіреді. Билік элитасының мүшелігінің негізі – институционалдық билік, яғни жетекші жеке немесе мемлекеттік ұйымдағы ықпалды лауазым. АҚШ-тағы билік элитасын зерттеудің тағы бір жұмысы (2002 жылы жарияланған) президент Джордж Буштың (2001-2009 жылдар аралығында қызмет еткен) әкімшілігі кезінде 7,314 институционалдық билік лауазымын, оның ішінде 5,778 адамды анықтады. Кейінгі зерттеуде АҚШ қоғамындағы осы элиталық топтың демографиялық ерекшеліктері мынадайша белгіленді:
Age Corporate leaders aged about 60; heads of foundations, law, education, and civic organizations aged around 62; government employees aged about 56. Gender Men contribute roughly 80% in the political realm, whereas women contribute roughly only 20% in the political realm. In the economic denomination, as of October 2017, only 32 (6.4%) of the Fortune 500 CEOs are women. Ethnicity In the US, White Anglo Saxons dominate in the power elite. While Protestants represent about 80% of the top business leaders, about 54% of the members of Congress of any ethnicity are also Protestant. as of October 2017, only 4 (0.8%) of the Fortune 500 CEOs are African American.
Жасы – Корпоративтік лидерлер шамамен 60 жаста; қайырымдылық қорларының, құқық, білім беру және азаматтық ұйымдардың басшылары шамамен 62 жаста; мемлекеттік қызметкерлер шамамен 56 жаста.
Age Corporate leaders aged about 60; heads of foundations, law, education, and civic organizations aged around 62; government employees aged about 56. Gender Men contribute roughly 80% in the political realm, whereas women contribute roughly only 20% in the political realm. In the economic denomination, as of October 2017, only 32 (6.4%) of the Fortune 500 CEOs are women. Ethnicity In the US, White Anglo Saxons dominate in the power elite. While Protestants represent about 80% of the top business leaders, about 54% of the members of Congress of any ethnicity are also Protestant. as of October 2017, only 4 (0.8%) of the Fortune 500 CEOs are African American.
Жынысы – Саяси салада еркектер шамамен 80%-ды құрайды, ал әйелдер шамамен 20%-ды құрайды. Экономикалық салаға келсек, 2017 жылдың қазан айына қарай Fortune 500 компанияларының бас директорларының тек 32-сі (6,4%) әйелдер.
Age Corporate leaders aged about 60; heads of foundations, law, education, and civic organizations aged around 62; government employees aged about 56. Gender Men contribute roughly 80% in the political realm, whereas women contribute roughly only 20% in the political realm. In the economic denomination, as of October 2017, only 32 (6.4%) of the Fortune 500 CEOs are women. Ethnicity In the US, White Anglo Saxons dominate in the power elite. While Protestants represent about 80% of the top business leaders, about 54% of the members of Congress of any ethnicity are also Protestant. as of October 2017, only 4 (0.8%) of the Fortune 500 CEOs are African American.
Ұлттық құрамы – АҚШ-та билік элитасында ақ англосакстар басым. Бизнес лидерлерінің шамамен 80%-ы протестанттар, ал Конгресс мүшелерінің 54%-ы кез келген ұлттан протестанттар. 2017 жылдың қазан айына сәйкес Fortune 500 компанияларының бас директорларының тек 4-і (0,8%) афроамерикалықтар.
Age Corporate leaders aged about 60; heads of foundations, law, education, and civic organizations aged around 62; government employees aged about 56. Gender Men contribute roughly 80% in the political realm, whereas women contribute roughly only 20% in the political realm. In the economic denomination, as of October 2017, only 32 (6.4%) of the Fortune 500 CEOs are women. Ethnicity In the US, White Anglo Saxons dominate in the power elite. While Protestants represent about 80% of the top business leaders, about 54% of the members of Congress of any ethnicity are also Protestant. as of October 2017, only 4 (0.8%) of the Fortune 500 CEOs are African American.
Экономикаға әсері
1970 жылдары ұйымдастырылған саясаттар жиынтығы салықтарды төмендетуге, әсіресе байлар үшін, және әлеуметтік қорғау жүйесінің тұрақты құлдырауына ықпал етті. 1980 жылдардағы заңнамалық бастамалардан бастап, бай банк қоғамдастығы реттеуді жеңілдету үшін сәтті лоббилік жұмыс жүргізді. Билік элитасының қолжетімді қаржылық және әлеуметтік капиталының кең ауқымы олардың мүшелеріне экономикалық және саяси шешімдер қабылдауда зор ықпал етеді, бұл оларға қажетті нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Әлеуметтанушы Кристофер Дуб бұл элиталық тұлғалар өздерін ұлттық экономиканың қадағалаушылары деп есептейтінін айта отырып, гипотетикалық балама ұсынады. Сондай-ақ, мұның тек моральдық ғана емес, сонымен қатар практикалық қажеттілік екенін түсіну, топтық мүдделерінен асып, назар аудару қажет. Мұндай қадам, әртүрлі қиын жағдайларға тап болған, табысы төмен азаматтардың көпшілігіне көмектесуге үміт береді. Капитализмнің үздірсіз кеңеюі және экономикалық және әскери күштердің жаһандануы билік элитасының басшыларын әлемдік масштабтағы таптық жіктелуді тудыратын ұлттық мемлекеттермен күрделі қарым-қатынастарға байланыстырады. Әлеуметтанушы Мануэль Кастелс «Желілік қоғамның қалыптасуы» атты еңбегінде қазіргі заманғы жаһанданудың «жаһандық экономикадағы барлық нәрсе жаһандық» дегенді білдірмейтінін жазады. Осылайша, жаһандық экономика «интеграция деңгейі, бәсекеге қабілеттілігі және экономикалық өсімнен алынған үлес» тұрғысынан әлеуметтік теңсіздіктермен сипатталады. Кастелс «қос қозғалыстың» бір түрін келтіреді, онда бір жағынан «аумақтар мен адамдардың құнды бөліктері» «баға жасау және байлықты игерудің жаһандық желілеріне» қосылады, ал екінші жағынан, «орнаған желілер бағалай алмайтын барлық нәрсе мен адамдар» «өшіріліп, ақырында тасталады». Бірақ, жаһандық капитализмнің кең ауқымды әсері планетадағы барлық адамдарға әсер етеді, өйткені әлемдік экономикалар жаһандық қаржы нарықтарының, технологиялардың, сауданың және еңбектің жұмыс істеуіне тәуелді болады.