Аксум патшаларының тарихы

Кіріспе

Аксум патшалары қазіргі Эритрея және Солтүстік Эфиопия аймағындағы маңызды сауда мемлекетін б.з.д. 400 жылдан – 960 жылға дейін басқарды.

Аксум патшалығының зениті

1 ғасыр Зоскалес Зоскалес пен За Хакеледің жиі сәйкестендірілуі қиын, себебі осы тізімдердің ең ертесі Периплдан кейін мың жылдан астам уақыттан соң жазылған. 200 GDRT (тарихшылар "Гадарат" деп атаған) жазуларында оның ұлы BYGT ("Бейгат" немесе "Бейга" деп атаған) есімдері кездеседі. 230 – 240 `DBH (тарихшылар "`Азаба" немесе "`Адеба" деп атаған) жазуларында оның ұлы GRMT ("Гирма" деп атаған) есімдері кездеседі. 240 – 260 Семброутес. 260 – 270 DTWNS (тарихшылар "Датаунас" деп атаған) жазуларында оның ұлы ZQRNS ("Зақарнас" деп атаған) есімдері кездеседі. 270 – 300 Эндубис. 310 – 315 Афилас. 315 – 320 Вазеба. 320 – 328 Оусанас. 328 – 350 Эзана. Оның анасы Софья Аксумы билеген кезеңінде регент болған. 350 MHDYS (тарихшылар "Мехадейис" деп атаған). 4 ғасырдың соңында Оуазебас. 400 Эон, мүмкін "Хуина" Химяриттер кітабынан. 5 ғасырдың басында Эбана. 5 ғасырдың басында Незоол, сонымен қатар "Незана" деп те аталған. 500 Оусас, сонымен қатар "Оусана" деп те жазылады, мүмкін Тазена, Қалебтің әкесі. 6 ғасырдың басында Қалеб, дәстүр бойынша оның ұлы Гебре Мескел. 6 ғасырдың басы мен ортасында Гебре Мескел. 6 ғасырдың ортасында Алла Амидас. 550 Израиль дәстүрі сонымен қатар Исраилді, Қалебтің ұлын жазады. 6 ғасырдың ортасында Вазена. 6 ғасырдың ортасында W`ZB, "Ва`зеб" деп айтылады, мүмкін "Элла Габаз", Қалебтің ұлы. 577 Сайфу. 580 Күндер (Тафари Маканнон/Шарль Фернанд Рей) (Грегориандық Күндер). Күндер (Джон Стюарт). Квастантинос немесе Константин. Барлық патшалар 600–900 жылдары билік жүргізді. 544 – 572, 564–578 Сагад Базагар? 572 – 587, 578–591 Фере Шанай немесе Фере Шернай. 587 – 610, 591–601 'Адре'аз немесе 'Адре'азар. 610 – 630, 601–623 'Акла Ведем немесе Эклевудем. 630 – 638, 623–633 Герма Сафар. 638 – 653, 633–648 Зергаз немесе Гергаз. 653 – 663, 648–656 Дегна Микаел немесе Денгна Мика'ел. 663 – 689, 656–677 Бахр Икела. 689 – 708, 677–696 Гум немесе Хезба Сейон. 708 – 732, 696–720 'Асгомум. 732 – 737, 720–725 Летем. 737 – 753, 725–741 Талатем. 753 – 774, 741–762 'Ода Гош немесе 'Ода Саса/Адегос. 774 – 787, 762–775 'Айзур, жарты күн билік етіп, өлтірілген. 787, 775 Дедем немесе Дедем Алмаз. 787 – 782, 775–780 Ведедем. 782 – 802, 780–790 Ведем 'Асфаре немесе Демаведем; кейбір дәстүрлер бойынша 150 жыл билік еткен. 802 – 832, 790–820 'Арма немесе Рема Арма. 832 – 837, 820–825 Дегна Джан немесе Геда Джан. 837 – 856, 825–845 Геда Джан. Будж жеке патша ретінде тізімдемеген. 856 – 857, 845–846 Гудит (патшайым). Будж тізімінде жоқ. 857 – 897, 846–885 'Анбаса Ведем, Дегна Джанның ұлы. Барлық патшалар 600–900 жылдары билік еткен. 897 – 917, 885–905 Дил На'од, Дегна Джанның ұлы. 917 – 960, 905–950.

Dates of TenureNameNotes 1st century ZoskalesThe often identification of Zoskales with Za Haqele is unlikely given that the earliest of these lists post date the Periplus by well over a thousand years 200 GDRT (vocalized by historians as "Gadarat")inscriptions mention his son BYGT (vocalized as "Beygat" or "Beyga") 230 – 240 `DBH(vocalized as "`Azaba" or "`Adhebah")inscriptions mention his son GRMT (vocalized as "Girma") 240 260 Sembrouthes 260 270 DTWNS(vocalized as "Datawnas") inscriptions mention his son ZQRNS (vocalized as "Zaqarnas") 270 – 300 Endubis 310 315 Aphilas 315 320 Wazeba 320 328 Ousanas 328 350 Ezana his mother Sofya of Axum was regent during his minority 350 MHDYS(vocalized as "Mehadeyis") fl. late 4th century Ouazebas 400 Eon possibly the "Huina" from the Book of the Himyarites fl. 5th century Ebana fl. 5th century Nezool also called "Nezana" 500 Ousas,also spelled "Ousana(s)" possibly Tazena, father of Kaleb early 6th century Kaleb tradition names his son Gebre Meskel early to mid 6th century Gebre Meskel mid 6th century Alla Amidas 550 Israel tradition also records an Israel, son of Kaleb fl. mid 6th century Wazena fl. mid 6th century W`ZBvocalized as "Wa`zeb" possibly "Ella Gabaz", son of Kaleb 577 Saifu 580 Dates(Tafari Makannon/Charles Fernand Rey)(Gregorian Dates) Dates(John Stewart)Kwastantinos or Constantine All kings ruled between 600–900 544 – 572 564–578Wasan Sagad Bazagar? 572 – 587 578–591Fere Shanay or Fere Shernay 587 – 610 591–601'Adre'az or 'Adre'azar 610 – 630 601–623'Akla Wedem or Eklewudem 630 – 638 623–633Germa Safar 638 – 653 633–648Zergaz or Gergaz 653 – 663 648–656Degna Mikael or Dengna Mika'el 663 – 689 656–677Bahr Ikela 689 – 708 677–696Gum or Hezba Seyon 708 – 732 696–720'Asgwomgum 732 – 737 720–725Letem 737 – 753 725–741Talatem 753 – 774 741–762'Oda Gosh or 'Oda Sasa/ Adegos 774 – 787 762–775'Ayzur who reigned half a day and was strangled to death 787 775Dedem or Dedem Almaz 787 – 782 775–780Wededem 782 – 802 780–790Wedem 'Asfare or Demawedem; reigned 150 years according to some traditions. 802 – 832 790–820'Armah or Rema Armah 832 – 837 820–825 Degna Djan or Ged'a Djan 837 – 856 825–845 Ged'a Djan Not listed as a separate king by Budge 856 – 857 845–846 Gudit (Queen) Not included on Budge's list 857 – 897 846–885 'Anbasa Wedem son of Degna Djan All kings reigned from 600–900 897 – 917 885–905 Dil Na'od son of Degna Djan 917 – 960 905 – 950