Кіріспе
Гарри Тертлдоувтың "Американ империясы: орталық тұра алмайды" кітабы – Гарри Тертлдоувтың "Американ империясы" тарихи-альтернативті сериясының екінші кітабы. Оқиға 1920 жылдардың гүрлі кезеңі мен Ұлы депрессия жылдарында (1924 жылдан 1934 жылдың 4 наурызына дейін) өрбуде. Тертлдоувтің Оңтүстік Жеңісі әлемінде осы дәуірде Америка Конфедерациялық Штаттары Сонорадан Вирджинияға дейін созылып, Уигтермен басқарылады (бірақ фашистік Бостандық партиясы күшін арттырып келеді), ал Америка Құрама Штаттары (Канада, Ньюфаундленд, Багам аралдары, Бермуда және Гавайи аралдарын басып алған) – социалистердің билігінде. Кітап атауы Йейтстің "Екінші келу" поэмасындағы апокалиптикалық көріністен алынған: «Нәрселер ыдырайды; орталық тұра алмайды; / Әлемге таза анархия таралады, / Қанды толқын босатылады, және әр жерде / Тәбиғаттың тазалығы жоғалады; / Жақсылардың сенімі жоқ, ал жамандар / құштарлыққа толы».
American Empire: The Center Cannot Hold is the second book in the American Empire alternate history series by Harry Turtledove. It takes place during the period of the Roaring Twenties and the Great Depression (specifically from 1924 to March 4, 1934). During this era in Turtledove's Southern Victory world, the Confederate States of America, stretching from Sonora to Virginia, is led by Whigs (with the fascist Freedom Party gaining more and more power) while the United States of America (which has been occupying Canada, Newfoundland, the Bahamas, Bermuda, and the Sandwich Islands) is controlled by Socialists. The title is derived from the apocalyptic vision appearing in Yeats' poem The Second Coming: "Things fall apart; the centre cannot hold; / Mere anarchy is loosed upon the world, / The blood dimmed tide is loosed, and everywhere / The ceremony of innocence is drowned; / The best lack all conviction, while the worst / Are full of passionate intensity."
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Жаңа "сиымсыз" (ТЛ 191 радио деп аталатын құрал) саясаткерлерге халыққа жетудің жаңа мүмкіндіктерін ұсынады. Джейк Федэрстон оның әлеуетін бірінші болып түсінеді, енді үйде отырған адамдар радиодан оның қарқынды, дауысты дауысын естіп, янкилер, вигтер және қара оңтүстік тұрғындары туралы "ақиқатты" біле алады. Бұл кең ауқымды үгітпен бірге, 1927 жылы сайлауда Федэрстонның биліктегі виг Бертон Митчел III-ке жеңілуімен Еркиндік партиясының үміттері одан әрі төмендейді. Конфедерация халқы бейбітшілік пен өркендеудің жемісін ғана баянып жүр, соғыс пен қаралардың көтерілісі өткеннің бір бөлігі ретінде қарастырыла бастады, Федэрстон мен оның адал жақтастары оларды ұжымдық есте сақтауда тірі ұстауға бар күштерін салуларына қарамастан. 1929 жылдың басында әлемдік қор нарықтарының құлдырауынан кейін жағдай өзгереді, нәтижесінде қаржы және экономикалық дағдарыс туындайды. 1928 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Социалистік партияның вице-президенті Хосея Блэкфорд пен оның кандидаттық серіктесі Хирам Джонсон демократ Кальвин Кулиджді тартысты жеңіске жетеді, соңында Пенсильвания және Нью-Джерси штаттарының сайлаушы дауыстарын алады. Блэкфорд сондай-ақ Нью-Йорк, Огайо, Индиана, Висконсин, Колорадо және Калифорния штаттарының сайлаушы дауыстарын алады. Кулидж Жаңа Англияның барлық алты штатын (оның ішінде оның туған штаттары Массачусетс және Вермонт), Кентукки, Хьюстон, Канзас, Монтана, Айдахо және Невада штаттарын басып алады. Бұл 1924 жылғы сайлаудан гөрі тартысты жарыс болды, бірақ Кулидж ақырында телефон арқылы Блэкфордқа жеңілісті мойындады. Екеуі төрт жылдан кейін келесі сайлауда қайта кездеседі. Ұлы депрессия басталғанда, Конфедерацияда Бёртон Митчел III кінәлі деп танылады. 1920 жылдары экономикасы өркендеген және 1925 жылы Канададағы көтеріліс басылған АҚШ-та, жаңадан сайланған президент Хосея Блэкфордтың ықпалы күшейеді, оның шатырлары мен апатты аудандары "Блэкфордбургтар" деп аталады. Миллиондаған адам жұмысын жояды, ал Ютада (1916 жылдан бері әскери оккупацияда) фанатикалық мормон снайпері генерал-губернатор Джон Дж. Першингті атып өлтіреді. 1932 жылы Жапония мен АҚШ соғысқа шығады, АҚШ Жапонияның Тынық мұхит Канадасына (Британдық Колумбия провинциясы) қару-жарақ контрабандасы жасағанын анықтайды, содан кейін жапондық бомбалаушылар Лос-Анджелеске шабуыл жасайды. 1932 жылғы президенттік сайлауда президент Блэкфордты Кальвин Кулидж және оның кандидаттық серіктесі Герберт Гувер үлкен артықшылықпен жеңіп шығады. Алайда Кулидж билікке келе алмайды. 1933 жылдың 5 қаңтарында ол билікке отыруға бір ай қалғанда жүрек талмасынан қайтыс болады. (Шын мәнінде, бұрынғы президент Кулидж сол күні жүрек талмасынан қайтыс болды.) Вице-президент Хувер президенттік міндеттерді өз мойнына алып, Кулидждің экономикаға үкіметтің араласпауы туралы сайлауалды саясатын іске асырады. Сонымен қатар, К.С.А. бойынша, 1933 жылғы сайлау күніне дайындалып, қатарына ашулы азаматтар қайтадан ағылып келіп, "Еркиндік партиясының" Сталварттарының шеруінің аяқ-киімдерінің шуы естіледі. Джейк Федэрстон Митчелл әкімшілігін у мен жеккөрушілікпен шабуылдайды, Митчеллді құлдырау үшін кінәлайды және 1927 жылы Миссисипи өзенінің аңғарындағы су тасқынына тиімсіз жауап бергенін айыптайды. Конфедерация Федэрстонның сөйлеуіне жақсы жауап береді. 1933 жылғы Конфедеративтік штаттар президенттік сайлауында Федэрстон және оның кандидаттық серіктесі Вилли Найт виг кандидат Сэмюэл Лонгстритті және Радикалдық либералды кандидат Корделл Халлды жеңіп шығады. 1934 жылдың 4 наурызында қызметке кіріскенде әлем тынысын ұстап тұрды: "Еркиндік" алға жылжып барады. Еуропада да дауыл бұлттары жинала бастады. 1927 жылға дейін большевиктердің коммунистік революциясының соңғы қалдықтары талқандалды; соңғы қарсыластардың бірі "Темір адам" мен оның оң қолы "Шекек" басқаратын Волгадағы Царицын қаласы болды. Ресей патшасы Михаил II тұсында Ресей негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын, оқшауланған ел болып қала береді. Жиі антисемит погромдары мен шетелдік қарыздар одан әрі тыныштықсыздықты болдырмауға мүмкіндік береді, бірақ соңғылары 1929 жылғы құлдырауға ықпал еткен фактор болды, өйткені Австрия-Мажарстан Ресей орындай алмайтын қарызды қайтаруды талап етті. Австрияның өзі біріккен империя болып қала береді, бірақ тек австриялықтар мен венгрлер Габсбургтер әулеті монархтарына адалдық сезінеді. Шын мәнінде, көп ұлтты федерацияны Германияның қаржылық және әскери көмегі ғана бірге ұстап тұрғандай көрінеді. Осман империясы да сондай жағдайда болып көрінеді, армян халқының геноцидін жүзеге асырып жатыр. АҚШ-тың күшті наразылығына және Берлиннен келген ыстық емес наразылықтарға қарамастан, түріктер геноцидті тоқтатпайды, Осман империясы армандардан дерлік болып қалады. Кайзер Вильгельм II күшті Германияны басқарады және оның әскерлері Бельгия, Украина және марионеттік Польша Корольдігін оккупациялай береді, бірақ соғыстан кейінгі АҚШ-пен қарым-қатынас нашарлап, екі жақтан көптеген адамдар Германия мен АҚШ бір күні толыққанды соғысқа шығады деп сенді. Бірақ бизнес құлдырауы бұған тосқауал қояды, ескі одақтастар қайтадан күшін жинайды. 1930 жыл шамасында үшінші республика құлатылғаннан кейін Франция Action Française билігіне келіп, король Шарль XI басқаратын жаңа монархия құрылады, ол Эльзас-Лотарингияның француз билігіне қайтаруы туралы сөз бастайды. Ұлыбританияда фашистік идеялармен шабыттанған Освальд Мосли басқаратын "Күміс көйлектер" Action Française-ті қолдайды, бірақ олар Британ Парламентінде азшылық болып қалады. Италия Бенито Муссолинидің фашистік билігіне түспейді, бірақ одан басқа, осы балама уақыт жолында оның тарихы туралы көп мәлімет берілмейді. Тынық мұхитында Жапония тыныш отырмайды. АҚШ-пен Тынық мұхиты соғысына дейін Жапония Франция мен Нидерландты Индоқытай мен Ост-Индияны тиісінше беруге, лайықты өтемақы төлеумен бірге қысым жасайды. Ұлыбритания Жапонияның Гонконг, Малайя, Сингапур және мүмкін Үндістан сияқты Тынық мұхитындағы колонияларын басып алып, қосып алатынынан қорқады; алайда, Жапония мұндай ниет білдірмейді. Жапония осы кезеңде Ұлтшылдардың Қытай Республикасында да үлкен ықпалға ие болады және сондай-ақ Манжурияның солтүстік-шығысында Манчукуо марионеттік мемлекетін құрғандай көрінеді. Бұл империя Жапонияның Филиппин мен Гуамдағы иеліктеріне қосылады, олар 20 ғасырдың басында Испаниядан "азат етілді" (біздің американдық уақытша колонизация тарихымызды жояды).
Әдеби мәні және қабылдануы
Роланд Грин Booklist журналындағы рецензиясында осы романды «Туртлдувтың қалыптасқан балама тарихының тағы бір қиын және көркем жазылған бөлімі» деп сипаттады. Форт-Уорт Стар-Телеграм газетіндегі Джефф Гинн сюжетті «әділдемелі, мықты алғышарттары бар» деп бағалаған.