Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Светлояр көлінің суы астындағы аңыздық қала Китеж – Ресейдің орталық бөлігіндегі Нижний Новгород облысының Воскресенский ауданындағы Светлояр көлінің түбінде жатқан аңыз және мифтерге толы қала. Китеж туралы алғашқы деректер 18 ғасырдың соңында жазылған, авторсыз «Китеж жылнамасы» атты кітапта кездеседі, ол Ескі Нанымдылардың арасында пайда болған деп саналады.
Legendary city under Lake Svetloyar
Kitezh (Ки́теж) is a legendary and mythical city beneath the waters of Lake Svetloyar in the Voskresensky District of the Nizhny Novgorod Oblast in central Russia. Reference to Kitezh appears for the first time in Kitezh Chronicle, an anonymous book from the late 18th century, believed to have originated among the Old Believers.
Аңыз
Легенда бойынша, Владимирдің ұлы князі Георгий II Волга өзенінің жағасында Малый Китеж (Кіші Китеж – қазіргі Красный Холм) қаласын тұрғызған. Кейде оны 1152 жылы, Георгийдің 1189 жылы тууына 30 жылдан астам бұрын салынған Городец қаласымен жаңылыстырады. Кейін князь Узола, Санда және Керженетс өзендерін кесіп өтіп, Светлояр көлінің жағажайында әдемі жер тапты, онда Большой Китеж (Ұлы Китеж) қаласын салуға шешім қабылдады. Халықтық этимология бойынша, қаланың аты 1237 жылы моңғолдар тонаған Кидекша (Суздаль маңындағы) хан сарайынан шыққан; Макс Васмер бұл жер атауын «нақтысыз» деп сипаттайды. 1230-жылдардың соңында орыс жерлерінің бір бөлігін бағындырғаннан кейін, моңғол билеушісі Бату хан Китеж туралы естіп, әскеріне сол бағытта жорық жасауды бұйырды. Моңғолдар көп ұзамай Малый Китежді басып алып, Георгийді орманға, Большой Китежге қарай шегінуге мәжбүр етті. Бір тұтқын моңғолдарға Светлояр көліне апаратын құпия жолдарды айтты. Алтын Орда әскері Георгийдің ізімен келіп, жақын арада қала қабырғаларына жетті. Моңғолдарды таң қалдырғандай, қалада ешқандай бекініс болған жоқ. Олар тіпті қорғануға да ниеттенбеді, құдайдан амандық тілеп, ынталы түрде дұға оқыды. Мұны көрген моңғолдар шабуылға көшті, бірақ тоқтады. Кенеттен олардың айналасында жерден көптеген су бұлақтары атып шықты. Шабуылдаушылар кері шегініп, қаланың көлге батып бара жатқанын көрді. Соңғы рет олар басында крест орнатылған собордың жарқыраған күмбезін көрді. Көп ұзамай толқындар ғана қалды. Осы аңыз жоғалған қала туралы көптеген сенімсіз әңгімелерге бастады. Айтуынша, тек жүрегі мен жаны таза адамдар ғана Китежге жол таба алады (көлге дейінгі жол әлі де «Батыева тропа», яғни Бату жолы деп аталады). Көбінесе ауа райы тыныш болғанда Светлояр көлінің түбінен қоңыраулардың дыбысын және адамдардың ән салып тұрғанын естуге болады. Кейбір әңгімелерде ең ізгі адамдар діни шерулердің («крестный ход» деп аталады) жарықтарын және тіпті көлдің түбіндегі ғимараттарды көре алады делінеді. Осы себепті Светлояр көлі кейде «Ресейдің Атлантидасы» деп аталады.
Legend has it that Georgy II, Grand Prince of Vladimir , first built the town of Maly Kitezh (Little Kitezh today's Krasny Kholm) on the Volga River. It is sometimes erroneously identified with Gorodets, which was actually founded in 1152, more than 30 years before Georgy's birth in 1189. Later on, the prince crossed the rivers of Uzola, Sanda, and Kerzhenets, and found a beautiful spot on the shores of Lake Svetloyar, where he decided to build the town of Bolshoy Kitezh (Great Kitezh). According to folk etymology, the name of the town came from the royal residence of Kideksha (near Suzdal), ransacked by the Mongols in 1237; Max Vasmer labels the place name as "obscure". After having conquered some of the Russian lands in the late 1230s, the Mongol ruler Batu Khan heard of Kitezh and ordered his army to advance towards it. The Mongols soon captured Maly Kitezh, forcing Georgy to retreat into the woods towards Bolshoy Kitezh. One of the prisoners told the Mongols about some secret paths to Lake Svetloyar. The army of the Golden Horde followed Georgy and soon reached the walls of the town. To the surprise of the Mongols, the town had no fortifications whatsoever. Its citizens didn't even intend to defend themselves and were engaged in fervent praying, asking God for their salvation. On seeing this, the Mongols rushed to the attack, but then stopped. Suddenly, they saw countless fountains of water bursting from under the ground all around them. The attackers fell back and watched the town submerge into the lake. The last thing they saw was a glaring dome of a cathedral with a cross on top of it. Soon only waves remained. This legend gave birth to numerous incredible claims about the lost city. It is said that only those who are pure in their heart and soul will find their way to Kitezh (the road to the lake is still called "Батыева тропа", or the Path of Batu). Allegedly, one can sometimes hear the sound of chiming bells and people singing from under the waters of Lake Svetloyar when the weather is calm. Some stories claim that the most pious individuals may actually see the lights of religious processions (called "крестный ход") and even buildings on the bottom of the lake. For this reason, Lake Svetloyar is sometimes called the "Russian Atlantis".
Танымал мәдениет
Николай Римский-Корсаковтың "Кетеждің көзге көрінбейтін қаласы туралы аңыз және қыз Феврония" (1907) операсы Китеж аңызына негізделген. Анна Ахматованың "Барлық жердің жолы" немесе "Китеж әйелі" (Китежанка) поэмасындағы тақырып ретінде де кездеседі. Қала туралы орыс халық ертегілеріне жасалған көптеген сілтемелердің ішінде Борис және Аркадий Стругацкийдің 1965 жылғы "Сенбіде басталатын дүйсенбі" романында, сондай-ақ "Шародей" фильмі мен оның сценарийінде де айтылады. Танымал неміс режиссері Вернер Герцог өзінің 1993 жылғы "Теңіз түбінен келген қоңыраулар" атты қысқа деректі фильмінде Китежді іздеген. Китеж Қытай Миевильдің 2010 жылғы "Кракен" романында есімдерін тізбектейді. "Мардж олардың утопиялық қалаларын оқыды, олар қирамай, сыйлық ретінде батып кеткен: Китеж, Атлантида, Тайно Хелиг". Китеж – Тильда Свинтонның "Мен сүйемін" (2009, Лука Гуадагнино) фильміндегі Эмма Рекчи кейіпкерінің бала кезіндегі лақап аты. Тунтурияның 2012 жылғы "Invisible City" альбомы – Китеждің өркендеуі мен құлдырауының алты сатысын көрсететін инструменталды концептуалды альбом. Китеждің қияли нұсқасын 2015 жылы Crystal Dynamics компаниясы жасаған "Rise of the Tomb Raider" видео ойынының басты кейіпкері Лара Крофт қайта жаңғыртты. Китеж видео ойындағы планеталардың бірінің аты ретінде қолданылады.
Nikolai Rimsky Korsakov's opera The Legend of the Invisible City of Kitezh and the Maiden Fevroniya (1907) is based on the legend of Kitezh. A theme in Anna Akhmatova's poem "The Way of All the Earth" or "Woman of Kitezh" (Kitezhanka or Китежанка). The town is also mentioned, among many other references to Russian folklore, in Monday Begins on Saturday, a 1965 novel by Boris and Arkady Strugatsky and Charodey film and film script. The acclaimed German filmmaker Werner Herzog went in search of Kitezh in his short documentary Bells from the Deep (1993). Kitezh is mentioned in the 2010 novel Kraken by China Miéville. "Marge read of their utopias, sunk not in ruination but reward: Kitezh, Atlantis, Tyno Helig." Kitezh is the childhood nickname of Tilda Swinton's character Emma Recchi in the film I Am Love (2009, Luca Guadagnino). Tunturia's album Invisible City (2012) is an instrumental concept album that follows six stages of the rise and fall of Kitezh. A fictionalized version of Kitezh is rediscovered by the protagonist Lara Croft in the 2015 video game Rise of the Tomb Raider developed by Crystal Dynamics. Kitezh is used as the name of one of the planets in the video game Signalis.