Кіріспе

Американдық суретші Дуайт Уильям Трайон (13 тамыз 1849 – 1 шілде 1925) – 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы американдық пейзаж суретшісі. Оның туындыларына Джеймс МакНилл Уистлердің ықпалы тиді, және ол тонализм стилінде салған пейзаждар мен теңіз пейзаждарымен ең танымал.

Өмірбаян

Трайон Коннектикут штатының Хартфорд қаласында Ансон Трайон мен Делия О. Робертстің ұлы ретінде дүниеге келді. Трайон төрт жасқа толғанда әкесі оқтан туған оқиғада қаза тапты, ал Трайонды анасы Шығыс Хартфордтағы әжесі мен атасының фермасында өсірді. Оның өнерге деген қызығушылығы табиғи түрде қалыптасты. Жастығында Трайон Хартфордтың танымал кітап дүкенінде жұмыс істеп, дүкен сөрелеріндегі сурет салуға арналған нұсқаулықтарды оқыды. Сонымен қатар, ол жұмыстан тыс уақытында айналағы ауылды суретке түсіріп жүрді. Трайон өзінің алғашқы суретін 1870 жылы сатты. Жергілікті жерде көрмелер өткізіп, туындыларын сатқаннан кейін, 1873 жылы Ұлттық дизайн академиясында сәтті көрме ұйымдастырды. Оның көркемдік нанымы нығайып, Трайон Элис Белденге үйленді, кітап дүкеніндегі жұмысын тастап, толық уақытты суретші болды. Осы кезеңдегі алғашқы туындыларының кейбіреулері – теңіз және портовы көріністері. Бірақ көп ұзамай Трайонның стилі американдық суретшілер арасында танымал бола бастаған Барбизон мектебіне қарай өзгере бастады. Ол Джордж Иннесс пен Александр Хелвиг Уайанттың туындыларынан әсер алған болуы мүмкін. 1876 жылы Трайон өнерін формалды түрде зерттеп, шеберлігін жетілдіруді шешті. Ол барлық суреттерін аукционға сатты және меценаттың көмегімен әйелімен бірге Францияға сапарлады. Ол Жакесон де ла Шеврздің шеберханасына оқуға түсіп, Эколь де Бё-Арт мектебінде сабақ алды. Сондай-ақ, ол Шарль Франсуа Добиньи, Анри Харпиньи және Жан-Батист Антуан Гийлеметтен тәлім алды. Францияда импрессионизм гүлденіп, Трайонның айналасында дамыды, бірақ ол жаңа стильге бойын бөкпеді және Барбизон мектебінің шеңберінде қалып қойды. Трайон әйелімен бірге Еуропаны аралап, суреттер салды және Эбботт Хендерсон Тейермен және оның әйелімен танысты, олармен дос болды. 1881 жылы ол Америка Құрама Штаттарына оралып, Нью-Йорк қаласында қоныстанды, онда оқытумен және пейзаждар салумен айналысты. Нью-Йоркте Трайон суретшілер Роберт Суэйн Гиффорд пен Томас Дьюингпен дос болды. Ол Америка суретшілер қоғамының ерте мүшесі болды және Ұлттық дизайн академиясында суреттерін көрсете берді. Ол сонымен қатар Америка су бояулары қоғамының және Ұлттық өнер және әдебиет институтының (қазіргі Америка өнер және әдебиет академиясы) мүшесі болды. Гиффордтың кеңесі бойынша Трайон әйелімен 1887 жылы Массачусетс штатының Оңтүстік Дартмут қаласында жазғы үй салды. Ол әр қысты Нью-Йоркте өткізсе де, Оңтүстік Дартмут Трайонның өмірінің соңына дейін үйі болды. Жағалау аймағы Трайонның эстетикалық сезімталдығына әсер етіп, оған сүйікті ойын-сауығы – балық аулауға мүмкіндік берді. 1880-жылдардың соңында Трайон көбінесе маймен жұмыс істеп, өзінің жетіліп, танымал стиліне айналатын пейзаждарды салуды бастады. Трайонның суреттерінде көбінесе орта қашықтықтағы ағаштардың тобы немесе сынған қатары бейнеленеді, көбінесе күзгі түстерге боялады, жоғарыда жарқыраған аспанды және төмендегі алдыңғы алап немесе жайылымды бөліп тұрады. Ол өзінің жетілген мансабында теңіз суреттерін салуды жалғастырды, көбінесе су, аспан және жағажайдың жалаңаш кеңістігін әр түрлі ауа райы мен жарықта көрсету үшін пастельді қолданды. Ол өзінің туындыларын бүкіл елде көрмеге шығарды, бірақ Филадельфиядағы Пенсильвания көркемсурет академиясы мен Нью-Йорктегі Монтросс галереясына артықшылық берді. Детройттық өнеркәсіпші Чарльз Ланг Фрир 1889 жылы Трайонның суреттерін сатып алып, оның ең маңызды меценаты болды. Ақырында Фриер Трайонның көптеген картиналарын, оның ішінде оның көптеген үздік туындыларын сатып алды және Детройттегі үйінің ішкі дизайнында Трайонмен тығыз жұмыс істеді. Азия өнерінің және Джеймс МакНилл Уистлердің туындыларының ірі коллекционері Фриер Вашингтондағы Смитсондан институтының бір бөлігі болып табылатын Фриер өнер галереясын құрды, онда бүгін Трайонның көптеген туындыларын көруге болады. Ол өзінің "Тұзды батпақ, желтоқсан" картинасы үшін бірінші жүлдені 1897 жылы Теннесси штатының Нэшвилл қаласында өткен Теннесси жүз жылдық көрмесінде жеңіп алды. Теодор Кулидің авторлық құқығы бар "Fine Art Catalogue" кітабында ол былайша сипатталған: "Уильям Трайон – американдық пейзаж суретшісі, оның суреттері бояудың нәзіктігі мен сезімнің жетілдірілуі үшін өте көп сұранысқа ие. Ол да Дубдиньидің шәкірті, сол суретші сияқты, ауыл өмірінің суретшісі – гүлдеген алма ағаштарының, жүгері өсірілген егістіктердің, жарқыраған аңғарлардың, теңізге қарай жайлап ағып жатқан өзендердің суретшісі. Ол әсіресе күміс сұр атмосфераны жақсы бейнелейді". Ол 1908 жылы Карнеги мұражайында өткен Карнеги көрмесінде "Карнеги жүлдесін" жеңіп алды. Сурет салудан басқа, Трайон 1886 жылдан 1923 жылға дейін Смит колледжінде оқытты, студенттердің жұмыстарын сынға алып, уақытша келіп, мансабының соңында Трайон өнер галереясын құрды. Ол 1925 жылдың 1 шілдесінде Оңтүстік Дартмут қаласында рактан қайтыс болды.

Қағаздар

Дуайт Уильям Трайонның қолжазбаларын Вашингтондағы Фриер өнер галереясы мен Артур М. Саклер галереясының мұрағаттарында кездестіруге болады. Фриер өнер галереясын құрған Чарльз Ланг Фриер Трайонның маңызды демеушісі болған. Жиынтықта хаттар, фотосуреттер, эскиздер альбомы және газет кесінділері бар.