Кіріспе

Этрус құдайы Юни – этрус діні мен мифологиясында неке, құнарлылық, отбасы және әйелдердің ежелгі құдайы, Перуджа қаласының қамқоршысы. Ол рим мифологиясындағы Юнонаның, ал грек мифологиясындағы Гераның этрус баламасы ретінде танылады. Этрус пантеонының ең жоғары құдайы ретінде, ол этрус үштігінің құрамына кіреді – бұл Капитолий үштігінің бастапқы көрінісі, оның күйеуі Тиния, аспан құдайы, және қызы Менрва, даналық құдайы. Ол көбінесе ешкі терісінен тігілген шапанмен, сандалмен және қалқанмен бейнеленеді, сондай-ақ Юнона Соспита сияқты, келіншектік жамылғы киіп немесе толығымен жалаңаш күйде суреттеледі. Ливийдің (Ab Urbe Condita, V кітабы) айтуынша, Юнона – Вейентес қаласының этрус құдайы, ол б.з.д. 396 жылы Веи қаласы басып алынғанда рим пантеонына рәсімді түрде қабылданған. Бұл Юниге қатысты болған сияқты. Ол Пиаченца бауырының суретінде де кездеседі.

Этимология

Юни атауының этимологиясы белгісіз, бірақ «жас» деген мағынаны білдіретін индоевропалық iuni түбірімен және басқа да қосымша медиа өнер туындыларымен байланысты болуы мүмкін. Бұл мифтің басқа бейнелеулерінде Менрва, Туран және Жеңіс құдайы Миан сияқты құдайлар асырап алуға куә болатын жанды көпшіліктің бір бөлігі ретінде кездеседі. Асырап алу процесінде ересек Геркл және көмектесуге дайын Юни бейнеленген бұл мифтің бейнесі Этрурияда толыққанды дамыған деп есептеледі. (Алтын алма) Пелей мен Тетистің тойында сыйға тартылған еді. Ескендір үш құдайдың біреуін таңдау қиын болғандықтан, олар оларды пара беруге тырысты. Этрусктердің нақты сыйлықтарды түсіндіруі жазбаша көздердің жетіспеуіне және көптеген айналардағы әртүрлі бейнелеулерге байланысты нақты емес, бірақ грек әріптестерімен үйлесетін Менрва мен Туранның сыйлықтарының ортақ бейнелері бар. Менрваның найзасы мен гүл шоғыры шайқастағы даңқтың символы ретінде жиі бейнеленеді. Туран көбінесе гүл шоқтарын ұстап, денесін көрсетіп тұрған күйде бейнеленеді. Бұған қоса, Витрувийдің айтуынша, мұндай ғибадатханалар қаланың ең биік жерлерінде орналасуы керек және бірін-бірінен алшақ болуы тиіс еді.

Дін

Юниге жеке ғибадатханаларда жеке-жеке, ал Этрурияның барлық аймақтарындағы үлкен қоғамдық қасиетті орындарда басқа құдайлармен бірге табынылды. Униге арналған белгілі діни культтер оның отбасы мен көбеюдің жоғарғы қасиетті құдайы мәртебесін құрметтеді.

Пиргидегі ғибадатхана

Үлкен Тоскана стиліндегі ғибадатхананың бір бөлігі ретінде, Пиргидегі Юниге арналған солтүстік жағындағы киіз шатыр шамамен б.з.д. 500 жылы салынған және кішкентай грек киіз шатырымен іргелес болған. Басқа жерлермен салыстырғанда, Пиргидегі Юниге арналған құдайға табыну, дәстүрлі грек киіз шатырларына ұқсас болды; кем дегенде 300 дауыс заттары сонда құрбандық шалуға арналған жануарлардың сүйектерімен бірге бағышталған. Сонымен қатар, этрус Спуринасы жасаған екі тостаған Юниге, Тиния мен Тесанға бірге арналған дауыс ретінде белгіленген. Бұл арнау Каэре билеушісінен оның билігін қолдағаны үшін алғыс ретінде жасалды. Этрус жазуларының қысқасы, киіз шатырдың тазалығын сақтау үшін жыл сайынғы ерекше рәсімдерді көрсетеді.

Погжио Колла

Солтүстік Тоскананың Мугелло аймағындағы Виккио қаласына жақын орналасқан Поджио Колладағы этрус ғибадатханасы 1995 жылдан 2015 жылға дейін Мугелло аңғарының археологиялық жобасы мен Поджио Колла далалық мектебінің (PCFS) жүргізіп жатқан археологиялық жобасының бір бөлігі болды. 21 маусымдық жоба аясындағы қазба жұмыстары аймақтың номиналды құдайы ретінде Униді көрсетті, оның ішінде ықтимал қасиетті туу сахнасын бейнелейтін буккеро тостаған, ғибадатхана желісінің батысындағы ритуалдық мінез-құлық және әйелдер жасаған басқа да бағыштаулар табылды. 2015 жылы Виккио стеласы ғибадатханадан қазылып алынып, қазірге дейін табылған ең ұзын қасиетті этрус мәтінінің бірі ретінде анықталды. Бұл кезең тас сәулетке дейінгі кезең болды және шатырлармен сипатталды. Стелланың жиектеріндегі жазулар «псевдо-бустрофедон» түрінде жазылған, және онда тууды бақылайтын құдайша туралы айтылуы мүмкін, бұл оны Поджио Колладағы культтің қамқоршы құдайы ретінде байланыстырады, сондай-ақ оның жұбайы Тиния туралы қысқаша мәлімет берілген. Зерттелген мәтіннің бір бөлігі культтың практикалық талаптарын көрсетеді, Уни орнына Тиния үшін бір нәрсенің екі нысанын талап етеді. Этрус тәртібі аспанды он алты түрлі космологиялық аймаққа бөлді. Пьяченца бауырында көрсетілгендей, құдайларға тиісті «үйлер» тағайындалды, онда қола жұмысының он алты бөліміне жазулар енгізілді. Этрус ғибадатханаларының біртұтас бағыты болған жоқ; Униге арналған ғибадатханалар көбінесе оңтүстік-батысқа бағытталған, ал Тинияға арналған ғибадатханалар оңтүстікке бағытталған, грек ғибадатханаларынан айырмашылығы, олардың барлығы көбінесе шығысқа бағытталған. Вулчиде табылған Униге арналған Фонтаниле ди Легнисина ғибадатханасы 10-шы тұрақты аймақта орналасқан, ал оның кіреберісі 4-ші емес, 2-ші аймаққа қарама-қарсы орналасқан, екі аймақтың сәйкес келмейтін орны «айналмалы этрус аспаны» теориясымен түсіндіріледі. Сол сияқты, Пиргиде Униге тиесілі ғибадатхананың бағыты оңтүстік-шығысқа қарай. Бұл орналасу оны 10-шы және 11-ші тұрақты аймақтарға орналастырады, онда кіреберіске қарама-қарсы, маусымдық ауытқуларға мүмкіндік беру үшін Унидің 4-ші аспан аймағы 2-ші жер аймағында әлі де көрінеді.