Кіріспе

20 ғасырдағы католик епискобы Денис Юджин Хёрли ОМСГ (9 қараша 1915 – 13 ақпан 2004) – Оңтүстік Африкадағы Рим католик шіркеуінің Наталь викариатының апостолдық викарі және епископы, кейіннен 1946 жылдан 1992 жылға дейін Дурбан архиепискобы болды. Ол Кейптаунда дүниеге келіп, балалық шағын әкесі маякшы болған Роббен аралында өткізді. 1951 жылы Хёрли Дурбан архиепискобы болып тағайындалды және сол кездегі әлемдегі ең жас архиепископ атанды. Ол Екінші Ватикан кеңесіне белсенді қатысты, оны «әлемде өткен ең ірі ересектерге арналған білім беру жобасы» деп сипаттады. Апартеидке қарсы белсенді күрескен, Оңтүстік Африка католик епископтары конференциясының төрағасы ретінде Хёрли епископтар апартеидті «құдайға қарсылық» және «ішкі жарасымсыздық» деп айыптаған алғашқы маңызды пастырлық хаттарды жазды. Архиепископ қызметінен зейнетке шыққаннан кейін Наталь университетінің канцлері болып қызмет етті.

Өмір

Денис Хёрли Кейптаунда ирландтық ата-аналардан дүниеге келді, алғашқы жылдарын Роббен аралында өткізді, онда оның әкесі маяк сақшысы болған. Питермарицбургтегі Санкт-Карлс колледжінде білім алған ол 1931 жылы Мария Безупречная (OMI) миссионерлік облаттарының қатарына қосылды және келесі жылы жаңаша оқуға (novitiate) Ирландияға жіберілді. 1933 жылы Хёрли Римдегі Angelicum университетіне (қазіргі Санкт-Томас-Аквинаның понтификалық университеті) философия мен теологияны оқуға жіберілді. 1951 жылдың 11 қаңтарында Натальдің апостольдық викариаты Дурбан архиепископтығына дейін көтерілді және Хёрли архиепископ атанды, сол кезде әлемдегі ең жас архиепископ болды. Соборда Хёрли семинариялар, зерттеулер және католиктік білім беру комиссиясына сайланды. Ол собор барысында он баяндама жасап, төрт жазбаша ұсыныс берді. Собор кезеңінде Хёрли Оңтүстік Африканың католик апталық газеті "The Southern Cross" үшін анонимді мақалалар жазды. 2001 жылы ол "The Southern Cross" үшін II Ватикан соборы туралы 17 бөлімнен тұратын естеліктер сериясын жазды. Ол собордың бейресми лекциялар, семинарлар және қызығушы дін қызметкерлері мен мирянмен кешкі ас дастарқаны барысындағы ұзақ пікірталастар циклын еске алып, Римге шақырылған көптеген ғалымдардың қатысуы "әлемде бұрын-соңды болмаған ересектерге білім берудің ең ірі жобасын" құрғанын атап өтті. Осы мақалалар оның өмірінен кейін жарық көрген "Арманды сақтап қалу" атты Собор туралы естеліктерінің негізі болды. Хёрли "шешен және күшті уағызшы, мінез-құлқы жұмсақ және сөйлеуі әдемі адам" деп сипатталды. Ол өте зор интеллектке ие болғандықтан, дін қызметкерлері оған қатты құрметпен қарады. Хёрли апартеидке қарсы белсенді күрескен және 1957 жылы Оңтүстік Африка епископтары апартеидті "іштей зұлым" деп сипаттаған декларацияның бастамашысы болды. 1970 жылдардың соңында Хёрли күнделікті үнсіз наразылық акциясын өткізіп, әр күні бір уақыт бойы Дурбанның орталық пошта кеңсесінің алдында апартеидке және адамдарды үйлерінен қууға қарсылық білдіретін плакатпен тұрды. Сондай-ақ, Хёрли ар-ұжданына байланысты Оңтүстік Африка армиясына қосылғысы келмейтін жас жігіттерге көмектесті.

Хёрли ісі

"Херли ісі" деп аталатын сот процесі, биліктегі Ұлттық партияның саяси қарсыласы Падди Кернидің, Ішкі қауіпсіздік заңының 29-бабы бойынша ұсталғаннан босатылуына мүмкіндік берді. Оңтүстік Африкалық құқық профессоры Тони Мэтьюстің айтуынша, "Харли және басқа біреу Заң және тәртіп министріне қарсы" ісі "бірнеше онжылдықтар бойындағы ең маңызды азаматтық құқық шешіміне" айналды және бүгінге дейін құқық мектептерінде оқытылуда. Херли белсенді түрде қатысып, қара нәсілділердің қауымдастықтарын күштеп көшіруге тиіс күні сол жерде болып, көмектеседі. Бірде осындай көшіруден кейін балалар қайтыс болғанын естіген Херли, олардың қабірлерін санап, аттары мен жастарын тіркеді. Содан кейін ол бұл ақпаратты баспасөзге жеткізді, бұл мемлекеттің наразылығын тудырды. Оңтүстік Африканың шіркеулерінің апартеидке берген әлсіз жауабына жауап ретінде Херли әлеуметтік әділдікке арналған экуменикалық ұйым – Диаконияны құрды. Херли өзінің ең үлкен күресінің Оңтүстік Африкадағы католиктерді әлеуметтік әділдіктің олардың дінінің ажырамас бөлігі екеніне, қосымша емес екеніне көндіру болғанын айтты. Херлиді зейін көрсететін зулустар "Мехлемамаба" (Мамбаның көзі) деп атады.

Томас Мор колледжі

Хёрли Крис Хёрлиді (ағасы) және Робин Савориді Томас Мор колледжін құруға маңызды үлес қосты. Кейіннен оның інісі Крис мектептің екінші директоры болды. Архиепископ Хёрли сонымен қатар "Құдай – біздің Жаратушымыз" мектеп әнін жазды. Мектеп аумағында оған арналған естелік бақ орналасқан.

Соңғы жылдар

1992 жылы Дурбан архиепискобы қызметінен шыққаннан кейін, Хёрли 1993 жылдан 1998 жылға дейін Натал университетінің канцлері болды. Ол сондай-ақ Дербандағы Эммануэль соборында он жыл бойы приходтық дін қызметкері болып қызмет етті, бұл соборда ол бұрынғы жылдары диакен болып қызмет атқарған еді. Кейбіреулер Хёрлиді "либералды" санады. Көптеген адамдар оның 1968 жылы "Humanae Vitae" туралы құрметпен және өте сақтықпен қойған сұрақтары кардинал болу мүмкіндігін жоққа шығарды деп есептейді. Хёрли, жас архиепископ ретінде арнау рәсіміне қатысқан мектептің 50 жылдығы тойланатын шарадан кейін, Дербандағы облаттардың зейнеткерлер қауымына қайтып бара жатқанда дүниеден озды.

Мұра

Джеральд Шоу The Guardian газетінде жазғандай: "1994 жылы демократияға көшуді ақ халықтың бейбіт және тәртіпті түрде қабылдауының бір себебі оның және басқа шіркеу өкілдерінің үздіксіз моральдық күресі болды". Ква-Зулу-Натал премьер-министрі доктор Звели Мкхизе тапсырысымен архиепископ Хёрлидің қола мүсіні Ква-Тинтва мектебінде (Ква-Зулу-Натал) орнатылған. Денис Хёрли қауымдастығы – Ұлыбританияда тіркелген қайырымдылық ұйымы, ол Лондонда Оңтүстік Африканың Дурбан қаласындағы Денис Хёрли орталығын дамытуға көмектесу және оған қаржы жинау мақсатында құрылған.