Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джон Уильям Коленсо (24 қаңтар 1814 – 20 маусым 1883) – Корнуоллдық дін қызметкері және математик, зулу халқының қорғаушысы, Киелі кітапты зерттеуші және Наталь епископының алғашқы лауазымын атқарған тұлға. Ол зулу тілін жақсы білген ғалым еді. Англиялық теолог ретінде Коленсо Киелі кітапқа қатысты пікірлерімен қызу пікірталас тудырған.
Cornish cleric and mathematician
John William Colenso (24 January 1814 – 20 June 1883) was a Cornish cleric and mathematician, defender of the Zulu and biblical scholar, who served as the first Bishop of Natal. He was a scholar of the Zulu language. In his role as an Anglican theologian, Colenso is now remembered for views of the Bible that set off intense controversy.
Ерте өмір және білім
Коленсо 1814 жылғы 24 қаңтарда Корнуолл штатының Сент-Остелл қаласында Джон Уильям Коленсо мен Мэри Энн Блэкмордың ұлы болып дүниеге келді. Оның тегі корнуоллдық және, мүмкін, Сент-Хилари шіркеуінен, Пензансқа жақын, Батыс Корнуоллдағы Colenso ауылынан шыққан. Бұл жер аты корн тілінен келген, «қара шұбарлар» деген мағынаны білдіреді. Оның әкесі (Джон Уильям Коленсо) өзінің капиталын Корнуоллдағы Пентеван қаласындағы минералды кен орындарына салды, бірақ теңіз су тасқынынан кейін инвестиция жоғалғанда бұл жоба қирады. Оның туысы Уильям Коленсо Жаңа Зеландияда миссионер болып жұмыс істеген. Отбасының қаржылық қиындықтары Коленсоны университетке түсуге мүмкіндік берместен бұрын жеке мектепте үй күзетуші болып жұмыс істеуге мәжбүр етті. Осы табысымен және туыстарының көмегімен жиналған 30 фунт стерлинг несиесімен ол Кембридж қаласындағы Сент-Джонс колледжінің бірінші курсына оқуға түсті, онда ол сизар болды. Сара Фрэнсис Буньонның білімді әйелінің ықпалымен Коленсо Фредерик Денисон Мориске қолдау білдірген теологтардың санатында болды. Морис юниттариан болып өскен, бірақ Англия шіркеуіне қосылып, «ұлттың санасын тазарту және көтеруге» көмектесуді мақсат еткен. Миссионерлік мансабына дейін Коленсо Мориске арналған уағыздар жинағын жариялады, ол кейіннен Киелі кітапты түсіндіруге және Оңтүстік Африкадағы колониялық кеңеюдің африкалықтарға тигізетін зиянды әсеріне қатысты сын көзқарасын көрсетті. Коленсо 1855 жылы «Көп әйелділікке қатысты ескертулер» жариялаған кезде алғаш рет дау тудырды, бұл көп әйелділікке төзімділікпен қарауға қатысты христиандық негізделген аргументтердің бірі болды. Оңтүстік Африка шіркеуіндегі Натальдың бірінші епискобы Джон Уильям Коленсоның салдарынан туған жікке тікелей жауап ретінде Самуэл Стоун әндер жазды. Епископтың ілімі үшін қызметтен шеттетілгеннен кейін, ол Англиядағы жоғары діни билік органдарына жүгінді. Содан кейін Сэмюэл Стоун да пікір таласқа қатысты. Бұл оны «Лира Фиделиум» атты әнұрандар жинағын жазуға шабыстандырды: «Елшілердің сенімінің он екі бабы туралы он екі әнұран» (1866). Сондай-ақ Стоун 1860 жылдары Сэмюэл Джон Стоун жазған «Шіркеудің бір негізі» атты әнінің авторы болды. Коленсоның Натальдағы тәжірибесі оның діни ойшыл ретінде дамуына әсер етті. Римдегі христиан шіркеуінің бар екендігіне күмән келтіріп, ол былай деді: «Осы уақытта яһуди қауымынан ерекшеленген және анықталған христиан шіркеуі болды ма? Ондай шіркеу болмаған сияқты». Миссионер ретінде Коленсо жаңадан христиандыққа өткен африкалықтардың ата-бабалары мәңгілік құрып кетеді деп уағыз айтпады. Миссионерлік станциясында студенттердің ойландыратын сұрақтары оны Пентатеух пен Ешуа кітабының мазмұнын қайта қарауға және осы кітаптардың кейбір бөлімдерін сөзбе-сөз немесе тарихи тұрғысынан дәл деп түсіну керек пе деген сұраққа шақырды. Оның оң және теріс тұжырымдары 1862 жылдан 1879 жылға дейін Пентатеух пен Ешуа кітабы туралы бірнеше трактаттарда жарияланды. Бұл томдардың жариялануы Англияда дау тудырды және Киелі кітаптың қателіктерге ұшырауы мүмкін екенін мойындаудан бас тартқан (әулиелер мен діндарлар) тарапынан көптеген қарсылықтарға себеп болды. Коленсоның еңбегі құрлықтағы Абрахам Куэнен сияқты библиялық ғалымдардың назарын аударды және Ұлыбританияда Ескі Келісімді сынға алудың дамуында маңызды рөл атқарды. Коленсоның Киелі кітапты сынға алуы және африкалық тумаларға қатысты жоғары көзқарасы Оңтүстік Африка мен Англиядағы Жоғары шіркеу партиясының үрейін және қарсылығын тудырды. Англияда дау-дамайлар қызу болып жатқан кезде, оңтүстік африкалық епископтар епископ Роберт Грейдің басшылығымен 1863 жылдың желтоқсан айында Коленсоның қызметтен шеттетілуін жариялады. Коленсо бұл трибуналға өкілдік протест жіберу арқылы (оның досы Вильгельм Блик ұсынған) басқа жолмен келуден бас тартты және Лондондағы Тайна кеңесінің Сот комитетіне шағымданды. Ақырында, Тайна кеңесінің шешімімен Кейптаун епископының мәжбүрлеуге құқығы жоқ және Наталь епископының ісіне араласуға билігі жоқ екені анықталды. Осы ultra vires тұжырымдамасы ескеріле отырып, Коленсоға қарсы ересье туралы айыптаулар туралы пікір берілмеді. Бірінші Ламбет конференциясы 1867 жылы Коленсоның пайдасына Тайна кеңесінің шешімінен туындаған мәселелерді шешу үшін шақырылды. Оның қарсыластары оны епископтық қызметінен ала алмаса да, Натальда да, Англияда да уағыздау қабілетін шектеуге қол жеткізді. Епископ Грей оны тек қана қауымнан шығарып тастаған жоқ, сонымен қатар «Марицбург епискобы» атағын алған бәсекелес епископты (Уильям Макрори) тағайындады (соңғысы Питермарицбургтің жалпы атауы). Миссионерлік қоғамдардың үлесі алынып тасталды, бірақ оның епископтық табысын және Питермарицбургтегі Сент-Питер соборының басқаруын алуға жасалған әрекет басқа сот шешімімен сәтсіз аяқталды. Коленсо Англияда көптеген дін қызметкерлері жазылған және қолдау білдірген үлкен мақтау қағазымен қайтадан өзінің діни округіне оралды. Бәсекелес собор салынды, бірақ ол көп бұрын сатылып, басқа жерге көшірілді. Жаңа Табиғат соборы Сент-Питер соборының жанында орналасқан және екі епископтың есімдерін атап көрсететін залдары бар.
Colenso was born at St Austell, Cornwall, on 24 January 1814 the son of John William Colenso and Mary Ann Blackmore. His surname is Cornish and possibly originates from Colenso in the parish of St Hilary, near Penzance in West Cornwall. It is a place name from the Cornish language Kelyn dhu, meaning "dark hollies". His father (John William Colenso) invested his capital into a mineral works in Pentewan, Cornwall, but the speculation proved to be ruinous when the investment was lost following a sea flood. His cousin William Colenso was a missionary in New Zealand. Family financial problems meant that Colenso had to take a job as an usher in a private school before he could attend university. These earnings and a loan of £30 raised by his relatives paid for his first year at St John's College, Cambridge where he was a sizar.]] Through the influence of his talented and well educated wife, Sarah Frances Bunyon, Colenso became one of only a handful of theologians to embrace Frederick Denison Maurice, who was raised a Unitarian but joined the Church of England to help it "purify and elevate the mind of the nation". Before his missionary career Colenso's volume of sermons dedicated to Maurice signalled the critical approach he would later apply to biblical interpretation and the baleful impact on native Africans of colonial expansion in southern Africa. Colenso first courted controversy with the publication in 1855 of his Remarks on the Proper Treatment of Polygamy; one of the most cogent Christian based arguments for tolerance of polygamy. Songs were written by Samual Stone as a direct response to the schism within the Church of South Africa caused by John William Colenso, first Bishop of Natal. When the bishop was deposed for his teachings, he appealed to the higher ecclesiastical authorities in England. Then Samuel Stone became involved in the debate. It inspired him to write a set of hymns titled Lyra Fidelium; Twelve Hymns on the Twelve Articles of the Apostles' Creed (1866). Also written by Stone was the famous song "The Church's One Foundation" a hymn written in the 1860s by Samuel John Stone. Colenso's experiences in Natal informed his development as a religious thinker. In his commentary upon St Paul's Epistle to the Romans (1861) he countered the doctrine of eternal punishment and the contention that Holy Communion was a condition to salvation. He also questioned the presence of any Christian Church in Rome, stating "Was there, in fact, any Christian Church at Rome at all, at this time, distinct and definitely marked off from the Jewish community? There would seem to have been none whatever " Colenso, as a missionary, would not preach that the ancestors of newly Christianised Africans were condemned to eternal damnation. The thought provoking questions put to him by students at his missionary station encouraged him to re examine the contents of the Pentateuch and the Book of Joshua and question whether certain sections of these books should be understood as literally or historically accurate. His conclusions, positive and negative, were published in a series of treatises on the Pentateuch and the Book of Joshua, from 1862 to 1879. The publication of these volumes created a scandal in England and were the cause of a number of counter blasts from those (clergy and laity alike) who refused to countenance the possibility of biblical fallibility. Colenso's work attracted the notice of biblical scholars on the continent such as Abraham Kuenen and played an important role in the development of Old Testament criticism in Britain. Colenso's biblical criticism and his high minded views about the treatment of African natives created a frenzy of alarm and opposition from the High Church party in South Africa and in England. As controversy raged in England, the South African bishops headed by Bishop Robert Gray pronounced Colenso's deposition in December 1863. Colenso, who had refused to appear before this tribunal otherwise than by sending a proxy protest (delivered by his friend Wilhelm Bleek), appealed to the Judicial Committee of the Privy Council in London. The Privy Council eventually decided that the Bishop of Cape Town had no coercive jurisdiction and no authority to interfere with the Bishop of Natal. In view of this finding of ultra vires there was no opinion given upon the allegations of heresy made against Colenso. The first Lambeth Conference was convened in 1867 to address concerns raised by the Privy Council's decision in favour of Colenso. His adversaries, though unable to remove him from his episcopal office, succeeded in restricting his ability to preach both in Natal and in England. Bishop Gray not only excommunicated him but consecrated a rival bishop (William Macrorie), who took the title of "Bishop of Maritzburg" (the latter a common name for Pietermaritzburg). The contributions of the missionary societies were withdrawn, but an attempt to deprive him of his episcopal income and the control of St Peter's Cathedral in Pietermaritzburg was frustrated by another court ruling. Colenso, encouraged by a handsome testimonial raised in England to which many clergymen subscribed, returned to his diocese. A rival cathedral was built but it has long been sold and moved. The new Cathedral of the Nativity, beside St Peter's, honours both Bishop Colenso and Bishop Macrorie in the names it has given to its halls.
Африканың жергілікті себептерін қорғау
Коленсо өмірінің соңғы жылдарында Киелі кітапқа түсіндірме беру және Натал мен Зулустандағы отаршылдық режимнің әділетсіздігіне ұшыраған африкалықтардың құқығын қорғаумен айналысты. 1874 жылы ол Лангалибалеле және Хлуби мен Нгве тайпаларының мәселесін көтеріп, Отаршылдық хатшы лорд Карнарвонға жүгінді. Лангалибалеле 1873 жылы көтеріліс ұйымдастырды деген жалған айыппен сотталды, кінәлі деп танылып, Роббен аралына қамалды. Наталдағы отаршылдық режимге және Түпкілікті істер жөніндегі хатшы Теофилус Шепстонға қарсы Лангалибалеленің жағын алып, Коленсо Наталдағы отаршылдық қоғамнан одан да шеттеді. Шепстон мен Натал губернаторы Лондонға берген бұрмаланған ақпараттарына алаңдаған Коленсо өмірінің соңғы кезеңін бурлардың басқыншылығы мен ресми шаруаға қол сұғушылығына қарсы зулулардың мүддесін қорғауға арнады. Ол сэр Бартл Фрердің зулу патшалығын Наталға қауіп ретінде көрсету әрекетіне белсенді қарсылық танытты. Англо-зулу соғысы аяқталғаннан кейін ол британ үкіметі алдында Цетшвайоның мәселесін көтеріп, оны Роббен аралынан босатуға және Зулустанда қайта оралуына қол жеткізді. Наталдағы африкалықтар оны Собанту (халықтың әкесі) деп құрметпен атады және зулу королінің отбасымен жақын қарым-қатынаста болды; олардың бірі, Мханго (Мпанде ұлы), оның Бишопстоудағы мектебінде білім алды. Ол қайтыс болғаннан кейін оның әйелі мен қыздары зулулардың мүддесін қолдау және ұйымдық жұмысты жалғастырды.
Colenso devoted the latter years of his life to further labours as a biblical commentator and as an advocate for native Africans in Natal and Zululand who had been unjustly treated by the colonial regime in Natal. In 1874 he took up the cause of Langalibalele and the Hlubi and Ngwe tribes in representations to the Colonial Secretary, Lord Carnarvon. Langalibalele had been falsely accused of rebellion in 1873 and, following a charade of a trial, was found guilty and imprisoned on Robben Island. In taking the side of Langalibalele against the Colonial regime in Natal and Theophilus Shepstone, the Secretary for Native Affairs, Colenso found himself even further estranged from colonial society in Natal. Colenso's concern about the misleading information that was being provided to the Colonial Secretary in London by Shepstone and the Governor of Natal prompted him to devote much of the final part of his life to championing the cause of the Zulus against Boer oppression and official encroachments. He was a prominent critic of Sir Bartle Frere's efforts to depict the Zulu kingdom as a threat to Natal. Following the conclusion of the Anglo Zulu War he interceded on behalf of Cetshwayo with the British government and succeeded in getting him released from Robben Island and returned to Zululand. He was known as Sobantu (father of the people) to the native Africans in Natal and had a close relationship with members of the Zulu royal family; one of whom, Mkhungo (a son of Mpande), was taught at his school in Bishopstowe. After his death his wife and daughters continued his work supporting the Zulu cause and the organisation
Колензоның Пятикнижәне қарастырған көзқарасына қарсы жазылған кітаптар
О'Мэлли, Джозеф (1871), Нұхтың кемесінің дұрыстығы дәлелденді және түсіндірілді: Доктор Коленсоның тудырған қиындықтарына жауап, Мельбурн: Томас Верга.
O'Malley, Joseph (1871), Noah's Ark Vindicated and Explained: A Reply to Dr Colenso's Difficulties, Melbourne: Thomas Verga.