Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Новотанец – Польшаның оңтүстік-шығысында, Буковское жотасында (Погорже-Буковское таулары) орналасқан, шамамен 430 адам тұратын ауыл (2002 жылғы мәлімет бойынша). 1999 жылдан бері Субкарпат воеводиясының құрамында, ал бұрын 1975–1998 жылдары Кросно воеводиясы, Санок ауданы, Буковско кіші ауданында болған. Словакияның солтүстік-шығысындағы Медзилаборце және Палота қалаларына жақын орналасқан. Новотанец шығысынан Буковскомен, солтүстігінен Вола Сёковамен, батысынан Надоланимен шектеседі. Пиельница өзенінің (Вислок өзенінің саласы) оң жағалауында, Саноктан Кросноға дейінгі теміржолдың сол жағындағы 889 нөміріндегі тас жолдың бойында және батысында Буковица жотасының еңістерін жабатын ормандармен қоршалған. Бұл ауылда солтүстіктен оңтүстікке қарай созылатын бір көше бар, оның бойында латын шіркеуінің тастары мен бірнеше үй орналасқан. Приход Премысль діоцезінің, Санок деканатының құрамына кіреді. Оған Нагорзани, Надолани және Вола Сёкова кіреді. Рим-католик зираты ауыл орталығынан батысқа қарай орналасқан.
Nowotaniec is a village in south eastern Poland, inhabited by about 430 (2002), in the Pogórze Bukowskie (Bukowsko Upland) mountains. Situated in the Subcarpathian Voivodeship (since 1999), previously in the Krosno Voivodeship (1975–1998) and the Sanok district, Bukowsko subdistrict, located near the towns of Medzilaborce and Palota (in northeastern Slovakia). Nowotaniec is bordered on the east by Bukowsko, on the north by Wola Sękowa, on the west by Nadolany, on the right bank of the Pielnica river (a tributary of the Wisłok), on the left side of the highway nr 889 from the railroad running from Sanok to Krosno, and on the west by forests covering the slopes of the Bukowica Range. This village consists of one street which runs north to south displaying Latin church stone and several houses. The parish belongs to the Diocese of Przemyśl, deanery of Sanok. It includes, Nagórzany, Nadolany, and Wola Sękowa. The Roman Catholic cemetery is located westward of the village center.
Тарих
Новотанец Буковскодан ғана біршама жоғарыда орналасқан. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл ауылдың көп бөлігі поляктарға тиесілі болған. Кейіннен бұл аймақ Ұлы Моравия мемлекетінің құрамына кірді. 899 жылы Ұлы Моравия империясының ортасына венгр тайпалары шапқаннан кейін, аймақтағы лендиандар венгр империясына адалдықтарын жариялады. Содан кейін бұл аймақ кем дегенде 9 ғасырдан бері Польша, Киев Русі және Венгрия арасындағы талас-тартыс ошағы болды. Бұл аймақ алғаш рет 981 жылы (Нестор жазбаларында) еске алынған, ол кезде Владимир Киевтен Польшаға жолға шыққанда бұл жерді басып алған. 1018 жылы ол Польшаға қайтып келді, 1031 жылы Руське, ал 1340 жылы Казимир III Польша оны қайтарып алды. 14 ғасырда Галиция аймағы Санок ауданымен бірге Казимир III Ұлының Польшаға қосылды, ол осы аймақтарды мекендеуге кірісті (Walddeutsche қараңыз). 14 және 15 ғасырларда бірқатар жаңа елді мекендер құрылды, оның ішінде Трепча, Цертеж, Прусиек, Новотанец, Костаровце, Тирава Сольна, Строже Великие және Мале, Хломча, Пловце, Саночек, Мижжабродж. Бұл елді мекендер ақсүйектер мен рыцарьлардың отбасыларына тиесілі болды. Көлемді жерлер Собинь қамалынан билік жүргізген Кмита әулетіне және Новотанецтен Балға тиесілі болды. Новотанец, жоғары қала маңындағы Нагорзанымен бірге, Санок округінің шағын қаласы ретінде Заршиннен Буковскоға дейінгі (қашықтықта) жол бойында орманды, төбелі аймақта орналасқан. Новотанецке айналған елді мекеннің бастауы 1366 жылы Казимир III Ұлының құқығы негізінде құрылған патшалық ауыл ретінде басталды. Ауыл Магдебург құқығының қағидаларымен негізделген, ал оның тұрғындары жиырма жыл бойы патшаға салық төлеуден босатылды. 1409 жылы Новотанец (Лобетанц) иелігі Венгрия рыцарьларына (Петрус Hungarus de Lobetanz) және оның бауырына берілді. Қаланың өзі базар алаңынан және Вислок өзенінің (нем. Weisslog) оң жағалауындағы, теңіз деңгейінен биіктікте орналасқан бірнеше көшеден тұрады. Қауым Премьшль епархиясының, Санок деканатының құрамына кіреді және Даров, Надоланы, Нагорзаны, Пьелня, Пулавы, Вола Яворова және Вола Секованы қамтиды, оларда барлығы 1960 рим католигі және 156 грек католигі (1887 жылы) тұрады. Новотанецке жақын жерде 1529 жылы Одновский Краков палатанатының құрылысын салған Збоиска қамалы орналасқан. Ауыл Польша реформаторлық шіркеуінің орталығы болды, ал Стано отбасы оның адал мүшелері болды, 16 ғасырдың соңынан 1713 жылға дейін ауылда кальвинистік шіркеуді қолдады, содан кейін олар мүлікті рим католиктеріне сатты және ауылдағы кальвинистік шіркеу жабылды. 19 ғасырдың бірінші жартысында аймақ тұрғындары індетке ұшырады. 1772 жылы Австрия қосылғаннан бастап Новотанец кіші аудандық елді мекенге айналды. Алғашқы иесі Матиас Бал де Лобетанц (Балдың меншігі 1366 жылдан 1556 жылға дейін), кейін Стано отбасы, ал 1714 жылдан бастап Буковски отбасы. 17 ғасырда ауыл сауда мен қолөнердің маңызды орталығы болды. Жақсы кезең 1709 жылы аяқталды, осы жылы швед әскері Ұлы Солтүстік соғысында оны тонады. Новотанец 1767 жылдан бастап граф Жаворский Састың иелігінде болды, ал қазіргі уақытта Крьевкович Позняк 1944 жылға дейін иелік етеді. Польшаның бұл бөлігі 120 жылға жуық Австрияның билігінде болды. Осы кезеңде (оның ішінде Батыс және Шығыс Субкарпатский воеводствосы) 1772 жылдан бастап Галиция деп аталды. Новотанецтегі Рим-католик шіркеуінде Новотанец және оның маңындағы Рим-католик ауылдарының, мысалы Надоланы мен Нагорзанының тізімдері сақталған. Новотанецтегі Рим-католик шіркеуі 1409 жылы, ал қауым 1424 жылы құрылған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, немістер шегінгеннен кейін, Украина көтерілісшілері белсенділік танытты. Олардың бөлімшелері поляк халқын қорқытып, әскери және полиция бекеттерін қиратты. 1947 жылы "Висла" операциясының нәтижесінде украин халқы Польшаның батысына көшірілгеннен кейін қақтығыстар аяқталды. 1945-1949 жылдар аралығында Новотанец Украина көтерілісшілерінің армиясы Буковсконы қиратқандықтан гмина болды. Ауылды 1946 жылдың сәуір айында Украина көтерілісшілері де өртеп жіберді. 18 ғасырдың басында Новотанецте алғашқы еврей отбасылары пайда болды. 1765 жылы ауылда 74 еврей тұрды. Олар Рыманов қауымына (кохал) қарасты. Алайда олар 1777 жылға дейін тәуелсіздік алды. Содан кейін ауылда 10-12 еврей отбасы тұрды. Төрт үй оларға тиесілі болды. 1824 жылы қауымда (кохал) 84 адам есептелді. 1870 жылы 249 еврей тұрғыны болды. Қауымда синагог пен мектеп болды. 22 оқушы мектепке барып оқыды. 1900 жылы еврей қауымы 287 адамды құрады. Ауылда раввин болған жоқ. Содан кейін қалада 148 еврей тұрды. 1921 жылы ауылда 524 жартылай нәсілді адам есептелді, оның ішінде Новотанецте 42 еврей. 1885 жылы 1842 жылы туған Еши Михал Гилернтер раввин болып тағайындалды. Оқшауланған ауылдық жазық жерде ешқандай белгі немесе көрсеткіш жоқ. Қоршауда қоршау, қоршау немесе қақпа жоқ. Жеке меншікке ену арқылы қол жеткізіледі, кіруге рұқсат барлыққа ашық. Белгісіз қазіргі иесі бұл жерді егіс шаруашылығына пайдаланады. Жанындағы жерлер егістікке арналған. Жеке тұлғалар сирек келеді. Күтімге алынбайды. Маусымдық өсімдіктер кіруге кедеріл келтіреді. Су эрозиясы орташа деңгейде қауіпті. Мысалы, Подкарпатьеде жалпы қуаты 42,93 МВт болатын жел электр стансаларына рұқсат берілді, оның ішінде 3 жел шаруашылығы: Буковско – Новотанец – 18 МВт және басқалары.
Nowotaniec is just up the road from Bukowsko. Historically it has been a mostly Polish village. The region subsequently became part of the Great Moravian state. Upon the invasion of the Hungarian tribes into the heart of the Great Moravian Empire around 899, the Lendians of the area declared their allegiance to Hungarian Empire. The region then became a site of contention between Poland, Kievan Rus' and Hungary starting in at least the 9th century. This area was mentioned for the first time in 981 (by Nestor the Chronicler), when Vladimir the Great of Kiev took the area over on the way into Poland. In 1018 it returned to Poland, 1031 back to Rus', in 1340 Casimir III of Poland recovered it. In the 14th century the Galicia region along with the Sanok district were annexed to Poland by Casimir III the Great of Poland, who began colonisation of these areas (see: Walddeutsche). In the 14th and 15th centuries a number of new settlements were set up, including Trepcza, Czerteż, Prusiek, Nowotaniec, Kostarowce, Tyrawa Solna, Stróże Wielkie and Małe, Hłomcza, Płowce, Sanoczek, Międzybródź. Those settlements were owned by noble and knights’ families. Substantial land was the property of the Kmita family ruling from Sobień Castle, and Bal from Nowotaniec Castle. Nowotaniec, with upper suburb Nagorzany, a small town in the county of Sanok, lies in a wooded, hilly area on the highway from Zarszyn to Bukowsko ( away). The start of settlement that became Nowotaniec began as a royal village established in 1366 based on the Privilege of Casimir III the Great. The village was founded on the principles of the Magdeburg Rights, and its inhabitants were exempted from all taxes towards the king for a period of twenty years. In 1409, the ownership of Nowotaniec (Lobetanz) was passed over to the knights of Hungary (Petrus Hungarus de Lobetanz) and his brother. The town itself consists of a marketplace and several streets in the valley of the Pielnica river, a tributary of the Wisłok river (ger. Weisslog ) on the right bank, elevation above sea level. The parish belongs to the diocese of Przemyśl, deanery of Sanok, and includes Darow, Nadolany, Nagorzany, Pielnia, Puławy, Wola Jaworowa and Wola Sekowa with a total of 1,960 Roman Catholics and 156 Greek Catholics (in 1887). Not far from Nowotaniec lies the castle of Zboiska, built in 1529 by Odnowski, palatinate of Kraków. The village was a center of the Polish Reformed Church and the Stano family were staunch members of it, supporting a Calvinist church in the village from the end of 16th century until 1713 when they sold the property to Roman Catholics and the Calvinist church in the village was suppressed. In the first half of the 19th century plagues fell upon the residents of the region. From the time of the Austrian annexation (1772) Nowotaniec became a subdistrict settlement First owner Mathias Bal de Lobetanz (Bals ownership since 1366 1556), next owners family de Stano, since 1714 the Bukowskis family. In the 17th century the village was quite important centre of trade and craftsmanship. A good period ended in 1709, when it was looted by the Swedish troops in the Great Northern War. Nowotaniec was owned by the earl Jaworski Sas since 1767, and currently Krziwkowicz Pozniak owns to 1944. This part of Poland was controlled by Austria for almost 120 years. At that time the area (including west and east of Subcarpathian Voivodeship) was known as Galicia since 1772. The Roman Catholic Church in Nowotaniec has a collection of records for Nowotaniec and surrounding Roman Catholic villages in its parish like Nadolany and Nagórzany. The Roman Catholic Church in Nowotaniec was established in 1409, the parish in 1424. At the end of World War II, after the Germans withdrew, the Ukrainian Insurgent Army became active. Its units terrorised Polish population and destroyed military and police posts. Fights ended in 1947 when as the result of Operation Vistula the Ukrainian population was resettled to Western Poland. Between 1945 1949 Nowotaniec was the gmina due to the destruction of Bukowsko by the Ukrainian Insurgent Army. The village was burned down April 1946 by the Ukrainian Insurgent Army too. The first Jewish families appeared in Nowotaniec at the start of the 18th century. In 1765, 74 Jews lived in the village. They belonged to the Rymanów community (kohal). However, they have gotten independence earlier, before 1777. Then, 10 12 Jewish families were in village. Four houses belonged to they. In 1824, community (kohal) counted 84 persons. In 1870, 249 persons were Jewish inhabitants already. Community owned synagogue and school. 22 pupils walked for school. In 1900, Jewish community counted 287 persons. Did not have community in village Rabbi. Then, 148 Jews lived in city. In 1921, village counted 524 half breeds, these 42 Jews in Nowotaniec. 1885 Yeshi Michal Gilernter, born 1842 was appointed rabbi. The isolated rural flat land has no sign or marker. No wall, fence, or gate surrounds. Reached by crossing private property, access is open to all. The unknown present owner uses site for agriculture. Properties adjacent are agricultural. Private visitors rarely visit. No maintenance. Vegetation is a seasonal problem preventing access. Water erosion is a moderate threat. For instance, in Podkarpacie, building permits have been granted to wind parks with total capacity of 42,93 MW, among them 3 wind farms: Bukowsko Nowotaniec – 18 MW and other.
Меншік иелері
Балс отбасы (1366–1565) Лилиум, де Станос (1565–1713) Лилиум, Буковскис (1713–1746), Бронецкис (1746–1767), де Сас Яворскис (1767–1813) Сас, Виктор де Виатровице (1813–1944) Брохвич, проприетар, де Крживкович Позняк (1813–1944) Престжал.
Bals family (1366–1565) Lilium, de Stanos (1565–1713) Lilium, Bukowskis (1713–1746), Bronieckis (1746–1767), de Sas Jaworskis (1767–1813) Sas, Wictors de Wiatrowice (1813–1944) Brochwicz, propretarius, de Krziwkowicz Poźniak (1813–1944) Przestrzał.
Ескерткіштер
Рим-католик шіркеуінің 1745 жылға дейін салынған жаңа ғимараты, Новотаньектегі тарихи жабдықтары бар барокко стиліндегі шіркеу.
Roman Catholic church new building about 1745, the baroque church in Nowotaniec with historical equipment.