Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Боако (боˈа.ко) – Никарагуаның Боако департаментінің астанасы және муниципалитеті. Боако муниципалитетінің халқы 63 422 адамды құрайды (2022 ж. шамамен), ал ауданы 1087 км² (Боако департаментінің 26 пайызы), департаменттің (штаттың) ауданы 4177 км². Боако қаласының халқы 26 209 адамды құрайды (2022 жылғы бағалау бойынша), ол Манагуадан шығысқа қарай 88 км қашықтықтағы тауларда орналасқан. Боаконы доктор Армандо Инсер Баркеро "Ciudad de Dos Pisos" (Екі қабатты қала) деп атаған. Қаланың бар болғаны екі жазық жері бар: Эль Парк (Парк) және бейсбол алаңы.
Boaco (boˈa. ko) is the capital city and a municipality of the Boaco Department of Nicaragua. The municipality of Boaco has a population of 63,422 (2022 est.) and an area of 1,087 km2 (26% of the Boaco Department) while the department (state) is 4,177 km2. The city of Boaco, with a population of 26,209 (2022 estimate), is located in the mountains 88 km. east of Managua. Boaco is called "Ciudad de Dos Pisos" (The Two Storey City), nicknamed by Dr. Armando Incer Barquero. The city's only two flat places are El Parque (Park) and the baseball field.
Тарих
Боако атауының түбі зумо және ацтек тілдерінде. Ол екі сөзден тұрады: Боа немесе Боадж (“Сыйыршылар”) және О (“жер” немесе “қала”) жұрнағы. Басқаша айтқанда, Боако “Сыйыршылардың жері (немесе қаласы)” дегенді білдіреді. Ескі Боако, немесе Боако-Вьехо (Ескі Боако) қазіргі Боако қаласынан бес лига (15 шақырым) шығысқа қарай орналасқан. Бұрынғы тұрғындардың ешқандай іздері қалмаған. Оны қазіргі Гватемаладан көшіп келген испан отарлаушылары құрған. 1749 жылы Никарагуаның Атлантикалық жағалауындағы британдық отарлаушылардың ықпалымен Замбо, Карибе және Москито үндістері Боако-Вьехоға шабуыл жасады. Олар қаланы қиратты. Көтерілістен аман қалғандары батысқа қашып, Малакатоя өзенінің жанында Боаконың жаңа қаласын (қазіргі Боакито – “кішкентай Боако”) құрды. 1752 және 1772 жылдар арасында Боакито деп аталған жердің халқы жоғарырақ жерге көшті, қазіргі Боако қаласы сол жерде орналасқан. Бұл көшуге жаңбырлы маусымда жазық жерлерде жиі болатын жұқпалы аурулар мен су тасқыны себеп болды. Боако муниципалитеті дәстүрлі түрде Чонталес департаментінің құрамында болған. 1910 жылдың 4 ақпанында Хосе Мадристің үкіметі Боако қаласын астана етіп Херес департаментін құрды. Бірақ консервативті үкімет бұл заңды күштен шығарды. 1935 жылдың 18 шілдесінде Хуан Баутиста Сакаса үкіметі Боако департаментін құрды, оған Боако, Камоапа, Сан-Лоренцо, Тюстепе, Сан-Хосе-де-лос-Рематес және Санта-Люсия муниципалитеттері енді. Боако департаменттің астанасы болып белгіленді.
The name Boaco has its roots in the Zumo and Aztec native languages. It is composed of two words; Boa or Boaj ("Enchanters") and the suffix O ("place" or "town"). In other words, Boaco means "Place (or Town) of the Enchanters". The ancient Boaco, or Boaco Viejo (Old Boaco) was located five leagues (15 miles) east of the present day city of Boaco. No vestiges of the former population remain. It was founded by Spanish colonists who migrated from today's Guatemala. In 1749, the Zambo, Caribe and Mosquito Indians, encouraged by the British colonists on Nicaragua's Atlantic coast, raided Boaco Viejo. They destroyed the town. The few who survived the massacre fled west and founded the new town of Boaco (now known as Boaquito ("little Boaco")) near the Malacatoya River. Between 1752 and 1772, the population of what was called Boaquito moved to higher ground, where the city of Boaco is today, mainly due to the endemic diseases and flooding that regularly occurred in the lowlands during the rainy season. The municipality of Boaco was traditionally part of the Chontales Department. On February 4, 1910, the government of José Madriz established the department of Jerez with the city of Boaco as its capital. However, the conservative government reversed that law. It was not until July 18, 1935 that the government of Juan Bautista Sacasa created the Boaco Department, incorporating the municipalities of Boaco, Camoapa, San Lorenzo, Teustepe, San José de los Remates and Santa Lucía. Boaco was designated the capital of the department.
География
Буако Никарагуаның төбелі орталық аймағында орналасқан. Оның жер бедері бейіректенген, көптеген таулары бар, бірақ олар солтүстік Никарагуадағы таулардан кішкентай. Ең биік нүктесі – 1020 метр биіктіктегі Эль-Серро-де-ла-Вьежа (қарт әйелдің төбесі). Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 360 метрді құрайды.
Boaco is located in the hilly central region of Nicaragua. Its topography is irregular with many mountains, which are smaller than the mountains in northern Nicaragua. The highest peak is El Cerro de la Vieja (the old woman's hill) with an altitude of 1,020 m. The average elevation above sea level is 360 m.
Боако муниципалитеті (12°28′N 85°40′W) солтүстікте Муй-Муй муниципалитетімен, оңтүстікте Сан-Лоренцо және Камоапа муниципалитеттерімен, шығыста Камоапа муниципалитетімен, ал батыста Сан-Хосе-де-лос-Рематес, Санта-Люсия және Тюстепе муниципалитеттерімен шектеседі.
The municipality of Boaco (12°28′N 85°40′W) borders with the municipality of Muy Muy to the north; the municipalities of San Lorenzo and Camoapa to the south; the municipality of Camoapa to the east; and the municipalities of San José de los Remates, Santa Lucia and Teustepe to the west.
Климат
Боаконың климаты тропикалық орманнан бастап, сирек ағаштар өсетін тропикалық далаға дейін әртүрлі. Жаз айларында орташа температура 27–30 °C, ал желтоқсанда 18 °C шамасында болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері 1200–2000 мм құрайды.
Boaco has a diverse climate which ranges from that of a tropical forest to that of tropical grasslands with scattered trees. The average temperature is between 27 °C and 30 °C during summer and 18 °C in December. The annual precipitation is 1,200 2,000 mm.
Экономика
Буако – аймақтағы ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы жерлерінің экономикалық орталығы. Қала Никарагуа экономикасында маңызды рөл атқарды, елдің қалған бөлігін мал өнімдерімен (сиялы ет, сүт өнімдері) қамтамасыз етеді, сондай-ақ басқа елдерге экспорттайды. Жаңа асфальтталған жолдардың арқасында ел астанасы Манагуадан келген бизнес Буакоға жетіп, жергілікті экономиканы жандандырды. Буакода қазір казинолар, банктер, жанармай құю станциялары және алғашқы светофорлар орнатылды. Жұмысқа қабілетті халық Боако халқының шамамен 40% құрайды, ол шамамен 23 000 адамды құрайды, ал жұмыссыздық деңгейі 13% шамасында.
Boaco is the economic hub of the agricultural and cattle ranching lands in region. The city has played an important part in Nicaragua's economy, providing pecuarian products (beef, dairy products) to the rest of the country, as well as exporting to other countries. With the help of new paved roads, business from the country's capital of Managua has reached Boaco and stimulated the local economy. Boaco now has casinos, banks, gas stations and its first traffic lights installed. The labour force is about 40% of the population of Boaco, about 23,000, with an unemployment rate of 13%.
Демография
Буако муниципалитеті Никарагуаның жалпы халқының шамамен 1% құрайды. Ол ел экономикасында мал шаруашылығы кластері деп аталатын (соның ішінде Чонталес аймағы да бар) ірі қара және сүт өнімдерін өндіруші ретінде маңызды рөл атқарады. 2006 жылғы бағалау бойынша, халқы 56 900 адамды құрайды, оның ішінде 27 900 (49%) ер адам және 29 000 (51%) әйел адам. Орташа жасы 21,4 жас, халықтың 60,5% 15-64 жас аралығында. Ауылдық халқының үлесі 61%, ал қалалық халқының үлесі 39%. Халық тығыздығы – 52,36 адам/км².
The municipality of Boaco is home to around 1% of Nicaragua's total population. It plays a more important role in the country's economy as a major producer of beef and dairy produces in what is called the cattle cluster (which includes the Chontales region). Of the population of 56,900 (2006 est. ), 27,900 (49%) are men and 29,000 (51%) women. The average age is 21.4 years; 60.5% of the population is between 15 and 64 years of age. The rural population represents 61% of the total and the urban population 39%. The population density is 52.36 inhabitants/km2.
Мәдениет
Буакода Фернандо Буитраго Моралес атындағы қоғамдық кітапхана бар, ол 1979 жылғы шілдеде Сандинисттік революциядан кейін Флавио Сезар Тихерино және Рикардо Секейра, сондай-ақ оның қыздары Мелба Тихерино, Вельдеда Тихерино, Хумберто Ривас және Марлен Сотело сияқты жас студенттер тобы құрған. Кітапхананың бастапқы қоры 500 кітаптан тұрды. Кейіннен сол жылы кітапхана мәдениет департаменті ұйымдастырып, үйлестірген, жаңа құрылған қоғамдық кітапханалар желісіне қосылды. Ұлттық және халықаралық деңгейдегі үкіметтердің, ұйымдардың және жеке тұлғалардың қолдауымен Буаконың қоғамдық кітапханасы қазіргі таңда 8000-нан астам кітапқа ие. Боакода бірнеше мұражай бар: Боако антропология мұражайы, Артуро Хавьер Суарес Миранданың қалалық мұражайы және Армандо Инсер Баркероға тиесілі жеке мұражай.
Boaco has a public library, Fernando Buitrago Morales, founded after the Sandinista Revolution in July 1979 by Flavio César Tijerino and a group of young students, including Ricardo Sequeira his daughters, Melba Tijerino, Velleda Tijerino, Humberto Rivas, and Marlene Sotelo. The library had an initial collection of 500 books. Later that year, the library became part of the newly founded Network of Public Libraries, which was organized and coordinated by the Culture Department. With national and international support from governments, organisations and individuals, today the public library of Boaco has a collection of more than 8,000 books. Boaco has several museums: The Boaco Museum of Anthropology, Arturo Javier Suarez Miranda's The Municipal Museum, and a private museum owned by Armando Incer Barquero.
Әдебиет және өнер
Ернан Роблето (романшы) және Фернандо Буитраго Моралес (ақын, романист және тарихшы) Буако әдебиетінің алғашқы өкілдері болды. Буако Армандо Инсер Баркьеро, доктор Мойсес Сотело Кастильо, Луис Роша, Флавио Сезар Тихерино (ақын және жазушы) сияқты бірнеше ақындар мен суретшілердің туған жері болды, сондай-ақ 1958 жылдан бастап Grupo U интеллектуалдық тобының мүшелері де осы қаладан шықты. Соңғы жылдары Лазаро Диас, Хавьер Леон Вальдес және басқалар Grupo Macuta тобын құрды. Оның ең белгілі суретшілері: қазір Францияның Париз қаласында тұратын суретші Армандо Моралес Секера, Мариадилия Мартинес Каракас және примитивтік суретші Джулито Секера.
Hernan Robleto (novelist), and Fernando Buitrago Morales (poet, novelist, and historian) were the first figures in Boaco's literature. Boaco was the native town of several poets and artists such as Armando Incer Barquero, Dr. Moises Sotelo Castillo, Luis Rocha, Flavio Cesar Tijerino (poet and writer) and others in the intellectual Grupo U from 1958. In recent years Lázaro Díaz, Javier León Valdez and others have made up the Grupo Macuta. Among its most famous artists: painter Armando Morales Sequeira, who currently resides in Paris, France Mariadilia Martinez Caracas and primitivist painter and artist Julito Sequeira.
Жергілікті мерекелер
25 шілдеде қаланың қамқоршысы Апостол Сантьягоның (Апостол Сент-Джеймс) құрметіне жергілікті тойлар басталады. Осы тойдың ең дәстүрлі және халықтық бөлігі – Лос Бейлантес (Бишілер), 17 ғасырдан бері Буаконың қамқоршысын құрметтеу үшін әр жыл сайын, ұрпақтан ұрпаққа жеткізіліп келе жатқан шаруалар тобының өнері.
The local festivities in honor of the city's patron saint, Apóstol Santiago (Apostle Saint James) begin on July 25. The most traditional and folkloric aspect of this celebration are Los Bailantes (The Dancers), a group of peasants who have performed each year, from generation to generation since the 17th century, to honor the patron of Boaco.
Көлік және байланыс
Буако қаласын елдің басқа да маңызды қалаларымен торы жолдар мен тас жолдар байланыстырады. Манагуаға және департаменттің ішіндегі және сыртындағы басқа да жерлерге автобуспен қоғамдық көлікпен баруға болады.
Both paved and unpaved roads connect Boaco to other important cities in the country. Public transportation (bus) is available to Managua and other locations inside and outside the department.
Байланыс
Боакодағы телекоммуникациялар Никарагуа телекоммуникация компаниясы (Empresa Nicaragüense de Telecomunicaciones ENITEL) тарапынан қадағаланады, ол Боако муниципалитетінде 1326 адамға қызмет көрсетеді. Халық көбінесе ұялы телефондарды пайдаланады. Movistar және Claro – бұл аймақта ұялы телефон байланысы қызметтерін ұсынатын екі телефон компаниясы.
Telecommunications in Boaco are supervised by the Nicaraguan Telecommunications Company (Empresa Nicaragüense de Telecomunicaciones ENITEL), which serves 1,326 individuals in the municipality of Boaco. Mobile telephones are frequently used by the population. Movistar and Claro are the two telephone companies providing mobile telephone services in the area.
Медиа
BoacoVisión – жергілікті кабельді телеарна. FM диапазонында бірнеше жергілікті радиостанциялар хабар таратады.
BoacoVisión is the local cable TV channel. There are several local radio stations broadcasting on FM.