Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нигерия штаты – Нигерияның құрама бірлігіне кірмейтін штаты.
State of Nigeria
the subnational state of Nigeria
Эдо, ресми түрде Эдо штаты деп аталады, Нигерияның оңтүстік-оңтүстік геосаяси аймағындағы штат. 2006 жылғы ұлттық халық санауы бойынша штат Нигериядағы халық саны бойынша 22-ші орында (10 233 366 адам) тұрды. 2022 жылғы бағалау бойынша штаттың халық саны шамамен 10 777 000 адамды құрайды. Эдо штаты Нигериядағы жер ауданы бойынша 22-ші үлкен штат. Штаттың астанасы және ең ірі қаласы – Бенин қаласы, Нигериядағы төртінші ірі қала және елдің каучук өнеркәсібінің орталығы. 1991 жылы бұрынғы Бендель штатынан бөлініп құрылған бұл штат «ұлттың жүрегі» деп те аталады. Эдо штаты солтүстікте 133 км қашықтықта Коги штатымен, солтүстік-шығыста Нигер өзені арқылы 81 км қашықтықта, шығыста Нигер өзені арқылы шамамен 4 км қашықтықта Ансамба штатымен, оңтүстік-шығыста және оңтүстікте 350 км (218 миль) қашықтықта Дельта штатымен және батыста Ондо штатымен шектеседі. Эдо штатының қазіргі шекаралары б.з. 11 ғасырында құрылған Бенин империясының әртүрлі империялары мен патшалықтарының орналасқан жерлерін қамтиды. Ежелгі Эдо қаласы, қазіргі Бенин қаласының орны, 1897 жылы Британ империясы бұл аймаққа жазалау экспедициясын жүргізіп, Ежелгі Эдо қаласының көп бөлігін қиратты және осы аумақты Оңтүстік Нигерия протекторатының құрамына қосты. Эдо штаты – Edoid халқының басым көпшілігі тұратын әртүрлі штат, олардың ішінде Эдо (немесе Бини), Эсан, Ора, Акоко Эдо, Ован және Афемай халықтары бар. Edoid тілдерінің ең көп таралғаны – Эдо тілі, ол Бенин қаласында кеңінен қолданылады. Эдо штатында христиан діні басым.
Edo, officially known as Edo State, is a state in the South South geopolitical zone of the federal republic of Nigeria. As of 2006 national population census, the state was ranked as the 22nd most populous state (10,233,366) in Nigeria. The estimated state population is around 10,777,000 in 2022. Edo State is the 22nd largest State by landmass in Nigeria. The state's capital and largest city, Benin City, is the fourth largest city in Nigeria, and the centre of the country's rubber industry. Created in 1991 from the former Bendel State, it is also known as the heart beat of the nation. Edo State borders Kogi State to the north for 133 km and across the Niger River for 81 km to the northeast, Anambra State to the east for about four km across the Niger River, Delta State to the southeast and south for 350 km (218 miles), and Ondo State to the west. The modern borders of Edo State encompasses regions that were formerly the site of various empires and kingdoms of the second dynasty formed in the 11th century AD, the Benin Empire. The ancient city of Edo, the site of modern day Benin City, In 1897, the British Empire conducted a punitive expedition of the region, destroying most of the ancient city of Edo and incorporating the territory into what would become the Southern Nigeria Protectorate. Edo State is a diverse state that is predominantly inhabited by the Edoid people, including the Edo (or Bini), Esan, Ora, Akoko Edo, Owan and Afemai people among others. The most common Edoid language spoken is the Edo language, which is commonly spoken in Benin City. Christianity is the dominant religion in Edo State.
Тарих
Орта Батыс аймағы – 1963 жылдан 1991 жылға дейін Нигерияның бөлігі болды, 1976 жылдан бастап Бендель штаты деп аталды. Ол 1963 жылдың маусымында Батыс аймағының Бенин және Дельта провинцияларынан құрылды, астанасы Бенин қаласы еді. 1966 жылы провинция статусына қайта оралды, ал 1967 жылы басқа провинциялар бірнеше штаттарға бөлінген кезде, аумақтық тұтастығын сақтап, штат мәртебесін алды. Нигерия азамат соғысы кезінде Биафра күштері Лагосқа қарай жол бойында жаңа Орта Батыс штатына шабуыл жасап, соғысты қысқа мерзімде аяқтауға тырысты. Биафра басқыншылығы кезінде Нигерия әскерлері аймақты қайтарып алған кезде штат "Бенин Республикасы" деп жарияланды. Республика жарияланғаннан кейін бір күн өткен соң Нигерия әскерлері Бенин қаласын басып алғандықтан таратылды. Эдо штаты 1991 жылдың 27 тамызында Бендель штаты Эдо және Дельта штаттарына бөлінген кезде құрылды. Эдо халқының саяси ұйымы үш деңгейлі жас топтары жүйесі арқылы көрінеді, бұл жүйе туыстық байланыстардан гөрі жасқа, ал билік критерийіне жас ерекшеліктерін бағалауға негізделген.
The Mid Western Region was a division of Nigeria from 1963 to 1991, formally known as Bendel state from 1976. It was formed in June 1963 from Benin and Delta provinces of the Western Region, and its capital was Benin City. It was renamed a province in 1966, and in 1967 when the other provinces were split up into several states, it remained territorially intact, becoming a state. During the Nigerian Civil War, the Biafran forces invaded the new Mid Western state, en route to Lagos, in an attempt to force a quick end to the war. While under Biafran occupation, the state was declared as the "Republic of Benin" as Nigerian forces were to retake the region. The republic collapsed a day after the declaration as Nigerian troops overtook Benin City. Edo State was established on 27 August 1991 when Bendel State was split into Edo and Delta States. The Edo people political organization is expressed in a three tier age group system that cuts across kin groups and make age, rather than line age affiliation, with criterion of authority.
Климат
Эдо штатының климаты тропикалық ылғалды және құрғақ немесе саванналық, жылдық температурасы 28,78°C (83,8°F) және Нигерияның орташа көрсеткіштерінен 0,68% төмен. Эдода әдетте жылына 183,49 миллиметр (7,22 дюйм) жауын-шашын жауады, 265,91 күн жаңбырлы болады (жылына 72,85% уақыт) және теңіз деңгейінен 239,16 метр (784,65 фут) биіктікте орналасқан.
Edo state has a Tropical wet and dry or savanna climate with yearly temperature of 28.78°C (83.8°F) and it is 0.68% lower than Nigeria's averages. Edo typically receives about 183.49 millimeters (7.22 inches) of precipitation and has 265.91 rainy days (72.85% of the time) annually and at an elevation of 239.16 meters (784.65 feet) above sea level.
Адамдар
Бенин қаласы астана болғандықтан, штаттың жалпы халқы шамамен 5 миллион адамды құрайды. Штаттың құрамына төрт негізгі этникалық топ кіреді: Эдо (Бини), Ован, Эсан және Афемай (Эцако және Акоко Эдо). Дегенмен, штаттың космополиттік сипатының арқасында оның тұрғындары елдің және әлемнің түкпір-түкпірінен келген адамдардан құралған. Бенин қаласы көп ғасырлар бұрын Еуропалықтар Африка құрлығын зерттеген кездегі маңызды тоқтау орнының бірі болған. Осы оқиғалармен байланысты жерлер қазірде штаттың тартымды туристік орындарына айналған. Эдо халқы көптеген дәстүрлі тағамдарымен белгілі.
With Benin City as capital, the population of the entire state is approximately 5 million. It is made up of four major ethnic groups; namely Edo (Binis), Owan, Esan and Afemai (Etsako & Akoko Edo). However, the State has a high presence of residents from across the country and the world because of its cosmopolitan tendencies. Benin City has a history of being one of the foremost destinations of Europeans during their exploration of Africa continent many centuries ago. Some of these flash points have remained enviable tourists' attraction sites for the state. The people are known for having several Edo traditional food.
Демография
Эдо штатының негізгі этникалық топтары – эдо, этсако, эсан, ован және акоко-эдо.
The main ethnic groups in Edo State are Édo, Etsako, Esan, Owan, and Akoko Edo.
Басқарушылар
АтыЛауазымыТағайындалған қызметкеКісі қызметтен кеткен күніПартияЕскермелерПолковник Джон Эверекумо ЙериГубернатор1990 жылдың тамызы1992 жылдың қаңтары(Әскери)Джон Э. К. Одиги ОюгунГубернатор1992 жылдың қаңтары1993 жылдың қарашасыСДППолковник Мохаммед Абуль Салам ОнукаӘкімші9 желтоқсан 199314 қыркүйек 1994(Әскери)Полковник Бассей АсуккоӘкімші14 қыркүйек 199422 тамыз 1996(Әскери)Топ капитаны Баба Адам ИямӘкімші22 тамыз 19967 тамыз 1998(Әскери)Әскери-теңіз капитаны Энтони ОнеаругбулемӘкімші7 тамыз 199829 мамыр 1999(Әскери)Лакки ИгбинедионГубернатор29 мамыр 199929 мамыр 2007ПДППрофессор Осерхеймен ОсунборГубернатор29 мамыр 200712 қараша 2008ПДПСайлауын күшін жойған сот шешімімен қызметтен алындыАдамс ОшиомолеГубернатор12 қараша 200812 қараша 2016AC, кейіннен 2013 жылы басқа партиялармен бірігіп APC (Жалпы прогрессивтік конгресс) болдыГодвин ОбасекиГубернатор12 қараша 2016қазіргі уақытқа дейінAPC, кейіннен 2020 жылдың 19 маусымында қайта сайлану үшін ПДП-ға өттіҚайта сайланды 2020 жылдың 20 қыркүйегінде.
NameTitleTook officeLeft officePartyNotesColonel John Ewerekumoh YeriGovernorAugust 1990January 1992(Military)John E. K. Odigie OyegunGovernorJanuary 1992November 1993SDPColonel Mohammed Abul Salam OnukaAdministrator9 December 199314 September 1994(Military)Colonel Bassey AsuquoAdministrator14 September 199422 August 1996(Military)Group Captain Baba Adamu IyamAdministrator22 August 19967 August 1998(Military)Navy Captain Anthony OnyearugbulemAdministrator7 August 199829 May 1999(Military)Chief Lucky IgbinedionGovernor29 May 199929 May 2007PDPProfessor Oserheimen OsunborGovernor29 May 200712 November 2008PDPRemoved by court judgment invalidating his electionComrade Adams A. OshiomholeGovernor12 November 200812 November 2016AC which later merged with some other political parties to become APC (All Progressive Congress) in 2013Godwin ObasekiGovernor12 November 2016presentAPC then decamped to the PDP on 19 June 2020 to seek re electionReelcted 20 September 2020.
Эдо штатының сот жүйесі
Сот жүйесі – мемлекеттегі үкіметтің үшінші тармағы болып табылады, оған заңдарды түсіндіру және азаматтық және қылмыстық мәселелер бойынша дауларды шешу өкілеттігі берілген. Мемлекеттік сот жүйесіне бас судья жетекшілік етеді. 2023 жылдың 19 мамырында Эдо штатының губернаторы Годвин Обасеки судья Даниэль Ийобоса Окунгбованы судья Джо Ача зейнеткерлікке шыққаннан кейін Эдо штатының бас судьясы міндетін атқарушысы ретінде қызметке тағайындады.
The Judiciary is the third arm of Government in the State, vested with the power to interpret the laws and resolve disputes in both civil and criminal matters in the State. The State Judiciary is headed by a Chief Judge. On 19 May 2023, Edo State Governor, Godwin Obaseki swore in Hon. Justice Daniel Iyobosa Okungbowa as Acting Chief Judge of Edo State, following the retirement of Justice Joe Acha.
Саясат
Губернатор Годвин Обасеки – Эдо штатының қазіргі губернаторы және 2016 жылдың 12 қарашасында қызметке кірісті. Оның орынбасары – Rt. Hon. Филип Шайбу мырза. Эдо штатының Әдекілер үйі – заң шығару органы.
Governor Godwin Obaseki is the current governor of Edo State and was sworn into office on the 12th of November 2016. His deputy is Rt. Hon. Comrade Philip Shaibu. The Edo State House of Assembly is the legislative body.
Сайлау жүйесі
Әрбір штаттің сайлау жүйесі өзгертілген екі турлы жүйе арқылы таңдалады. Бірінші турда жеңіске жету үшін кандидат көпшілік дауыс алып, сондай-ақ штаттың кемінде екі үшін бір бөлігіндегі жергілікті әкімшілік аймақтарында 25%-дан астам дауыс жинауы керек. Егер ешбір кандидат белгілі бір шекті өте алмаса, екінші турда ең көп дауыс жинаған кандидат пен жергілікті әкімшілік аймақтарының ең көп санында көпшілік дауыс жинаған кандидат арасында сайлау өтеді.
The electoral system of each state is selected using a modified two round system. To be elected in the first round, a candidate must receive the plurality of the vote and over 25% of the vote in at least two third of the State local government Areas. If no candidate passes threshold, a second round will be held between the top candidate and the next candidate to have received a plurality of votes in the highest number of local government Areas.