Кіріспе

Мемлекеттік корпоративтік қаржы саласында "критически есеп саясаты" – бұл фирманың немесе саланың айқын субъективті элементтері жоғары және ұйымның қаржылық есептілігіне маңызды әсер ететін саясаты. Мұндай саясаттар компанияның жылдық немесе тоқсандық есептерінің белгілі бір бөлімдерінде егжей-тегжейлі сипатталуы тиіс. Ұйымдардың қаржылық есептілікте тиісті бақылау мен ашықтықты қамтамасыз ету және алаяқтық тәуекелін азайту үшін қолданатын әдістердің бірі – нақты есеп саясаты мен процедураларды (мысалы, Sarbanes Oxley) қабылдау. Көптеген есеп саясаты бақылаушыларға компанияның қаржысын бір баланс немесе кіріс-шығыс есебі арқылы мүмкіндігінше жақсы "көрсету" үшін әртүрлі активтерді субъективті бағалауды талап етеді. Мысалы, көптеген жаңа несиелер берген банк бір есепте жақсы көрінеді, бірақ егер көптеген қарыз алушылар кейін қайтара алмаса, келесі есепте жағдай нашар болады. Жалпы қабылданған есептік принциптерге (GAAP) сәйкес, банк басшылығы (есепшілер емес) қанша қарыз алушының қарызын қайтара алмайтынын бағалауы және осы шығындарды жаңа несиелермен бірге есепке алуы керек. Көптеген компаниялар үшін басқарудың субъективті есептік жазбалар жасауы қажет болатын ортақ жағдайлар бар, бірақ критически есеп саясаты көбінесе салаға немесе компанияға тән және одан да субъективті болып саналады. Көптеген инвесторлар мен сарапшылардың критически есеп саясатына назар аударуының басты себебі – олардың субъективті табиғаты креативті есеп арқылы, әсіресе, "қаржылық резервтер" арқылы теріс пайдалануға бейімділігі. "Қаржылық резервтер" есебінде жақсы тоқсан немесе жылдың артық табысы критически есеп саясатының субъективті элементін өзгерту арқылы жасырылады. "Жасырылған қаражатты" нашар тоқсанның есептелген пайдасына қайтаруға болады. Компаниялар мұны табыстың үнемі және тегіс өсуін қамтамасыз ететін компанияның идеалды екеніне байланысты жасайды. Мысалы, киім дүкені ағымдағы тоқсанда жасаған барлық сатудан түскен пайданы көрсетпейді, себебі кейбір киімдер кейін қайтарылатынын және ақшаны қайтаруға тура келетінін біледі. Табысты тегістеу үшін, жақсы тоқсанда менеджерлер қайтарымның көлемі жоғары болады деп мәлімдей алады. Содан кейін, егер жағдай нашар болса, қайтарымның құнын асыра бағалап, артық соманы сол тоқсанның пайдасына қоса алады.