Кіріспе

Италиялық сәулетші, дизайнер, фотограф және оқытушы Карло Моллино (6 мамыр 1905 – 27 тамыз 1973) – итальяндық сәулетші, дизайнер, фотограф және оқытушы.

Өмірбаян

Карло Моллино 1905 жылғы 6 мамырда Италияның солтүстік-батысындағы ірі өнеркәсіптік қала және мәдени орталық – Туринде дүниеге келді. Ол Жоланда Тестаның (1884–1966) және Эухенио Моллиноның (1873–1953) жалғыз ұлы болды, ол ең әртүрлі типтегі 300-ден астам ғимарат салған өнімді инженер еді. Карло Моллино 1931 жылғы шілдеде Туриндегі Корольдік жоғары сәулет мектебінде сәулет мамандығын бітірді. Бітіргенге дейін және одан кейін ол әкесімен бірге жұмыс істеді, ол оған техникалық сәулет элементтерін жобалауға және құрылыс алаңдарын бақылауға кеңес берді. 1933 жылы ғана ол жеке мансабын бастады, Кунеодағы кеңсе ғимаратын салу конкурсында жеңіске жетіп, «Оберонның өмірі» атты көркем әңгіме жазды, ол «Casabella» сәулет журналында жарияланды. Соғыс жылдарында ол фотосурет тарихы мен сын-пікірлерінен тұратын «Қараңғы бөлмеден хабар» (Il Messaggio dalla Camera Oscura, 1949 жылы жарық көрген) және шаңғы спорты техникасы туралы нұсқаулық, «Төменгі шаңғы спортына кіріспе» (Introduzione al Discesismo, 1950 жылы жарық көрген) кітаптарын жазды. 1940 жылдары ол сәулет туралы эсселер жаза бастады және 1949 жылдан өмірінің соңына дейін Туриндегі сәулет факультетінде оқытты, 1953 жылы толық профессор атанды. 1955 жылы ол «Бисилуро» атты көлікті жасады, ол сол жылы Ле-Манның 24 сағаттық жарысына қатысты. 1956 жылы ол аэробатикаға маманданған ұшқыш болып, кейін Италия және Еуропа жарыстарына қатысты. Карло Моллино үйленбеді және балалары болған жоқ, ол 1948 және 1955 жылдар аралығында мүсінші Кармелина Пиколиспен маңызды махаббат оқиғасын басынан өткерді. Ол 1973 жылғы 27 тамызда түстен кейін студиясында жұмыс істеп жүргенде дүние салды.

Сәулет

Карло Моллино әкесі – азаматтық инженер болғандықтан, архитектураны оқығанға дейін, оқыған кезінде және оқығаннан кейін оның шәкірті болды. Осының арқасында ол құрылыс технологиялары мен материалдарының көптеген салаларында біліктілік алды және құрылыс процесінің барлық аспектілерін басқара білді (мысалы, ол өзінің көптеген ғимараттарының есіктері мен терезелеріне жұмыс сызбаларын жасады). 1931 жылдың жазында Туриндегі архитектура мектебін бітіргеннен кейін Моллино Берлинге сапар шекті, онда Эрих Мендельсонмен танысты. Экспрессионизмпен тікелей қарым-қатынас жасауы оның архитектуралық дизайнына терең әсер етті, бұл оның бірінші аяқталған жобасы – Кунеодағы Фермерлер Федерациясы (Sede Federazione Agricoltori, 1933–35) ғимаратында көрінеді. 1933 жылы Моллино «Оберонның өмірі» (Vita di Oberon) атты бірнеше бөлімнен тұратын әңгімесін танымал «Касабелла» архитектуралық журналында жариялады. Бұл – оның архитектураға қарайтын және оны іске асырудың жеке манифесті, прозалық көркем шығарма түрінде жазылған. Жастық шағында қызығушылық танытқан футуризмнің іздерін сақтай отырып, осы манифестпен Моллино символдық түрде шығармашылық саяхатына кірісті, онда ол сәулетші және әңгімешінің екі қырынан да тұратын рөлді үйлестіретін болды. 1934 жылы Моллино сюрреализмді зерттей бастады, бұл қозғалыс өмірі бойы оның қызығушылығын тудырды. Тамыз айында ол екінші әңгімесін – «Герцогтың сүйіктісі» (L'amante del duca, 1934–36) жариялады, бұл арманға толы туынды, оның басты кейіпкері – ойдан туған сәулетші Фауст. Туриннің Ат спорты клубы (Società Ippica Torinese, 1937–40) – Моллиноның алғашқы шедеврлерінің бірі және қазіргі заманғы сюрреалистік архитектураны жасауға алғашқы мүмкіндігі болды. Ол ішкі дизайнын кеңейтіп, 1930 жылдары аяқталған жиһаздарын «сюрреалистік ішкі кеңістіктің ұғымдарын қатал функционалдық біртүтасқа қарай жылжыту» үшін пайдаланды. 1941 жылы Моллино Туриндегі архитектор-инженер Алессандро Антонелли туралы мақала жариялады, ол өзінің биік Моле мұнарасымен танымал болды. Бұл «органикалық» стильге деген қызығушылығының басталуын көрсетті, бірақ бұл Франк Ллойд Райттың архитектурасына сілтеме емес еді. Оның қызығушылығы жануарлар мен өсімдіктердің құрылымдарына бағытталды, оларды жобалары үшін зерттеу және шабыт көзі ретінде пайдаланды, тіпті пальто ілгіштерінен бастап ғимараттарға дейін. Сол жылдары Моллино архитектураны тіл ретінде қарастыра отырып, «синтетикалық эклектизмнің» жаңа түрін ұсынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде Моллино өнер, архитектура, фотосурет және шаңғы спорты туралы көптеген мақалалар мен кітаптар жазды. Ол тәжірибелі дизайнердің көзқарасымен жазды, осылайша сәулетші және әңгімеші ретіндегі өзінің бейнесін нығайтты. Соғыс аяқталғаннан кейін ол архитектураны тіл ретінде қарастыратын идеяларын іске асырып, ең әсерлі ғимаратын – Лаго Неро мұз сырғанау станциясын (Slittovia del Lago Nero, 1946–1947) жобалады. Ол өзі «ұшатын шалет» деп атаған бұл ғимарат 1930 жылдың жазында зерттеген және егжей-тегжейлі сызбаларын жасаған дәстүрлі Валсер альпілік архитектурасынан шабыт алды. Лаго Неро мұз сырғанау станциясы Сервиниядағы салынбаған Каса Каприата (1945) және Каса дель Соле (1945–54) сияқты жобалардың бір бөлігі болып табылады, олар дәстүрлі жергілікті архитектураны модернистік стильде қайта өңдеуге негізделген. 1945 жылы мүсінші Умберто Мастрояннимен бірге Моллино Туриннің шетіндегі Монументалды зиратта орналасқан соғыс ескерткіші үшін өткізілген конкурсқа жеңіс туды. 1950 жылы ол Туриннің RAI аудиториясының ішкі дизайнын қайта жобалау конкурсында жеңімпаз атанды. 1952 жылы ол Маджоре көліне қарап тұрған Каса Каттанео үйін жобалады. Екі қабатты үйдің ұзын созылатын арқалық құрылымы бір жағынан екі аяқ пішіндес тіреулермен сүйеніп тұрды, бұл көл беткейінде секіріп тұрған жануарға ұқсады. 1953 жылдың желтоқсанында әкесінің қайтысы Моллиноны жеке дағдарысқа ұшыратты, нәтижесінде ол бірнеше жылға сәулет практикасын тастап, автомобиль дизайны, әуе акробатикасы және жалаңаш фотосуретке түсіру сияқты басқа да іс-әрекеттерге көшті. Соңында, 1959 жылы ол Италияның бірігуінің жүз жылдығын мерекелеу үшін Туринде орнатылатын көрме павильоны конкурсына қатысып, сәулетке оралды. Осы сәттен бастап, бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп жатқан оның ірі қалалық ғимараттары темір бетон құрылымдарымен ерекшеленеді, оларға Турин сауда палатасы (1965–73) және Regio опера театры (Teatro Regio di Torino, 1973) жатады. Regio опера театры монументалды Пьяцца Кастелло алаңының маңызды бөлігі болып табылады, онда Моллино Пиранези түрмелерінің қиялдық көріністерін төрт деңгейлі лабиринт тәрізді бруталистік қисық кеңістікке аударды, ол театрдың вестибюлін құрайды.

Ішкі дизайн және жиһаз

Карло Моллиноның жиһаз дизайны, сөзсіз, оның ең танымал жұмысы болып табылады; оның туындылары халықаралық 20-ғасыр өнері мен дизайны нарығында ең жоғары бағаға сатылды. Дегенмен, Моллино ең қызығушылық танытқан және негізгі жұмысын интерьер дизайны саласында жүргізді. Оның жиһаздары тұтас бір тұрмыстық кеңістіктің ажырамас бөлігі ретінде, белгілі бір функцияны орындау үшін жасалған. Кейде ол әдетте көрмелерге арналған жеке жиһаз бұйымдарымен тәжірибе жасады. Ол ешқашан компаниялар үшін дизайн жасаған жоқ, сондай-ақ оның туындылары жаппай өндірілген де емес. Ол өнеркәсіптік дизайнер болмаса да, өнеркәсіптік өндіріс мәселесін шешуге тырысты, әсіресе 1950-1953 жылдар аралығындағы соңғы дизайндары жаппай өндіріске өте ыңғайлы болар еді, бірақ ол мұндай мүмкіндікті іздемеді. Оның 1930-жылдардағы интерьер дизайны ерекше маңызға ие, себебі Моллино халықаралық деңгейде сюрреализмді Модерн қозғалысымен біріктірген алғашқы сәулетшілердің бірі болды, соның нәтижесінде сюрреалистік Модерн сәулет қалай болуы мүмкін деген сұраққа тиімді жауап берді. 1941 жылы инженер Алессандро Антонелли туралы зерттеу жариялағаннан кейін, Моллино өзінің дизайн идеяларының екінші кезеңіне көшті. Ол интерьер кеңістігін метафоралық табиғи орта ретінде қарастыра бастады, сюрреалистік тақырыпты «органикалық» тақырыппен толықтырды. Өсімдіктер мен жануарлар сияқты организмдердің құрылымы мен эстетикасы оның жиһаздарының моделіне айналды, олар үш өлшемді, динамикалық және экспрессивті формаларға ие болды. Оның дизайнының үшінші кезеңі 1950 жылы Нью-Йорктегі Бруклин мұражайында ашылған «Италия жұмыс істегенде, бүгінгі дизайндағы жаңа өркендеуі» көрмесімен байланысты. Ол фанераны қолдана бастады және жиһаздарын мен интерьерлерін модернистік стильде қарапайымдастырды, сонымен қатар жиһаздың құрамдас бөліктерін байланыстыратын түйіндерге ерекше назар бөлді. 1954 жылдан кейін Моллино интерьер және жиһаз дизайнына қызығушылығын жоғалтты; одан кейін көптеген қызықты туындылар жасаған жоқ, олардың ішінде 1959-60 жылдардағы Лутрарио би залы және 1960-68 жылдардағы Каса Моллино, оның соңғы интерьер дизайны, қазіргі таңда мұражай болып табылады.

Фотография

1934 жылдан бастап, алғашқы қолтаңбаланған фотосуретінің жарық көрген күнінен бастап Карло Моллино он жылдан астам B&W фотосуретімен айналысып, екі бағытты ұстанды. Бір жағынан, ол негізінен әйелдердің портреттеріне, одан сирек интерьерлер мен шаңғыларға назар аударды, өзінің ерекше баспаларын көркем туындылар ретінде қол қойып, фотошоуларда жариялады және көрсетеді. Бұл портреттер Ман Рей мен Эрвин Блюменфельдтің арманды және тазартылған түсірілімдеріне жақын, бірақ оның дизайнының сәулеттік элементтерімен және әдеби цитаталармен толықтырылған. Екінші жағынан, Моллино сәулеттік журналдарда жариялану үшін өзінің интерьерлік және сәулеттік дизайндарын дәл түсірді. Бұл жұмыс ерекше қызығушылық тудырады, себебі фотосурет, ретушь және фотомонтаж әдістерін жүйелі қолдану арқасында, оның сәулет туралы идеясын іске асыру құралына айналды, сонымен қатар оның сюрреалистік аспектісін күшейтеді. 1943 жылдың желтоқсанында Моллино «Қараңғы бөлмеден хабар» атты фотосурет тарихы мен сынға арналған үлкен көлемді қолжазбасын аяқтады. 1949 жылы жарық көрген бұл кітапта фотосурет құралының объективті көрінісімен жасырылған трансфигурациялық қасиеті теориялық тұрғыда дәлелденген. Кітап мәдениетті және күрделі стильде жазылған және Моллиноның фотосурет саласындағы заманауи және кең білімін көрсетеді. 1930 жылдардың соңынан бастап ол шаңғы фотосуретіне де белсенді түрде кірісіп, әсіресе Италия ұлттық тау шаңғысы командасының стильді жаттықтырушысы Лео Гасперлді бейнеледі. Осы суреттердің кейбіреулеріне көркем туынды ретінде қолтаңба қойылған, ал қалғандары журналдарда немесе оның шаңғы техникасы туралы кітабында – «Төменгі шаңғыға кіріспе» жарияланған. Бірнеше жыл фотосуретке үзіліс жасағаннан кейін, 1956 жылы Моллино жалаңаш суретке түсіп, суреттерді өзі дизайндаған интерьерлерде және жиһаздарда сақтады. Осы мақсатта ол әдемі Турин төбесінде орналасқан Вилла Скалероның шағын бөлігін жалға алды, содан кейін әйелдердің киімдері мен аксессуарларын таңдап, сатып алуға кірісті. Лейкасын пайдаланып, ол өнер тарихымен диалог құратын, бірақ сонымен бірге өнер фотосуретінде бұрын-соңды рұқсат етілмеген ашық эротизммен суреттелген жаңа жалаңаш жанрын ойлап тапты; сонымен қатар ол қазіргі заманғы өмір салты мен сән журналдарының танымал мәдениетінен де елементтерді сіңірді. Осы баспалар үшін Моллино ретушьтеуді кеңінен қолданды, яғни денелердің силуэттерін және көлеңкелерін баспаларда қайта суреттеді. 1962 жылы ол Вилла Скалероның фотосуреттер жиынтығын тастап, Турин төбесінде панорамалық жағдайда орналасқан шағын вилланы сатып алды, оған Вилла Заира деп ат қойды. Ол тағы да студиясын құрған ішкі кеңістікті қайта жобалады және 1960 жылдардағы әйелдердің киімдерін және ішкі киімдерін сатып алуды жалғастыра отырып, Полароид камерасын пайдаланудың алғашқыларын жасады. Бұл соңғы жұмыс, 1950 жылдардағы жалаңаш фотосуреттерінен гөрі аз сәнді және формальды түрде кемелді болғанымен, психологиялық жағынан күрделі және заманауи эротизмді тудырды. 1956 мен 1973 жылдар аралығында түсірген жүздеген жалаңаш суреттері 1980 жылға дейін көрмеге қойылмады.