Кіріспе

Оңтүстік Корея жылжымайтын мүлігіндегі жалға алу немесе депозит түрі – Jeonse (전세), сонымен қатар chŏnse, негізгі ақша депозиті немесе негізгі ақша деп аталады. Бұл Оңтүстік Корея жылжымайтын мүлік нарығында кең таралған жалға алу немесе депозит түрі. Ай сайынғы жалдау ақысын төлеудің орнына, жалдаушы жалға берілетін орынға нарық құнының 50%-дан 80%-ына дейінгі біржолғы депозит төлейді, ол жалға алу мерзімі біткеннен кейін қайтарылады. Пәтер иелері ай сайынғы жалдау ақысын алудың орнына, jeonse депозитін қайта инвестициялау арқылы табыс табады. Сонымен қатар, төменгі jeonse депозитін кішкентай айлық төлеммен біріктіруге де болады.

Операция

Жонс – бұл жалдаушының жалдау шартына қол қойғанда үй иесіне үлкен сомада "кілт ақысы" төлеуі. Қажетті соманың мөлшері экономикаға және мүліктің орналасқан жеріне байланысты. Әдетте, қажетті сома мүліктің құнының 50% құрайды, бірақ 60-80% дейін жетеді. 2014 жылы Сеулдегі жонс сомасының орташа құны шамамен 300 000 АҚШ долларына тең екені хабарланды. Коммуналдық төлемдер және басқа да шығындар (су, газ, электр энергиясы, кабельдік теледидар, телефон, интернет, күзет) жалдаушы төлейді. Бұл жүйе тұтынушылар мен үй иелері үшін танымал. Біріншіден, Оңтүстік Кореяда ипотекалық несиелер өте сирек, сондықтан тұтынушыларға үй сатып алу қиын. Сонымен қатар, жылжымайтын мүлік бағасы тым жылдам өсіп жатыр, сондықтан кейбір адамдар бұл жағдайды тұрғын үй бағасының көпіршігі деп санайды. Үй иесі депозит ақшасын алып, оны инвестициялап, депозитке түскен барлық табысты өзіне қалдырады. Жалдаушының депозиті мүлікке залог ретінде тіркеу арқылы қорғалады. Жалдау мерзімі аяқталған соң, депозиттің барлық сомасы жалдаушыға қайтарылады. Үй иесі депозитті 0% мөлшерлемемен несие ретінде қарастырып, оны басқа капиталға инвестициялай алады, бұл 20-шы ғасырда пайыздық мөлшерлемелер жоғары болған кезде жонсты әсіресе тартымды еткен. Пайыздық мөлшерлемелер төмендеген кезде, вольсе (월세) немесе айлық жалдау жиі қолданылады. Вольсе шарты бойынша жалдаушы пәтерді 1 немесе 2 жылға жалдап, оның нарықтық құнының шамамен 10% сомасында депозит төлейді. Содан кейін жалдаушы ай сайын жалдау ақысын төлейді. Мүлікке келген зиянды жолатқан сирек жағдайларда, үй иесінің талаптарына сәйкес зиянды өтеусіз бұрын үй иесі депозитті қайтармайды.

Қазіргі заманғы

20-ғасырдың жоғары пайыздық ставкалар мен ипотеканың тапшылығы дәуірі шегініп бара жатыр. Оңтүстік Кореядағы пайыздық ставкалар он жылдан бері төмен, 3 процент немесе одан да төмен деңгейде сақталып келеді. Бұл жүйе жылжымайтын мүлік салушылар үшін бұрынғыдай тиімді және пайдалы болмайды, сонымен қатар, депозиттерге қарағанда жалдаудың (hangul=월세) танымалдылығы артуына себеп болды. Жаңа төмен пайыздық ставкалар jeonse жүйесінің динамикасын өзгертіп, қазір көптеген жалдаушылар жинақ емес, депозит үшін несие алуда. Көбінесе, несие бойынша ай сайынғы төлем нарықтық жалдау төлемінен де төмен болуы мүмкін. Дегенмен, бұл пайыздық ставканың өсуі jeonse үшін бұрынғыдай көмектеспейді, керісінше зиян келтіреді, себебі қазір ақша қарызға алынып, төмен ставкалардан жалдаушылар пайда көреді.

Саясаттың өзгеруі

Үкімет тұрғын үй нарығын джинсодан вольске қарай жылжытуға белсенді күш салды, жалға алушыларға салық жеңілдіктерін, мысалы салықтан жеңілдіктер беру арқылы, сондай-ақ әлі де джинсоны таңдағандарға берілетін қаржылық қолдауды қысқарту арқылы. 2022 жылдың сәуір айында ай сайынғы вольсе шарты алғаш рет джинсо шартын басып өтті, жалға алу 50,4%-ды құрады, ал джинсо 49,6%-ды. Джинсо нарығының үлесінің жақындағы төмендеуі COVID-19 пандемиясынан кейінгі қалпына келтіру кезеңіндегі пайыздық ставканың өсуімен және үкімет саясатымен байланысты.

Қауіптері

Jeonse жалға алушылары ай сайын жалдау ақысын төлеуге міндетті емес болғандықтан, олар jeonse-ді барлық жағынан тиімді деп ойлауы мүмкін. Дегенмен, jeonse арқылы пәтер жалға алумен байланысты белгілі бір тәуекелдер бар, оларды жалға алушылар білуі керек.

Тұрғын үй нарығының өсуі

Jeonse жалға алушылары тұрғын үй нарығында қаржылық қысқа позицияда болады. Пәтер бағасы төмендеген жағдайда, jeonse депозитінің сомасы да пропорционалды түрде төмендейді, бірақ бұл әрқашан осылай бола бермейді. Мұндай жағдайларда, жалға алушылар жалға алу шартын жаңартқанда осы айырманы қайтарып алады, кем дегенде теориялық тұрғыдан. Дегенмен, егер үй иелері өз қаражатымен немесе кредит алып, осы айырманы төлей алмаса, жалға алушылар сотқа жүгіну сияқты бірнеше қиын жағдайға тап болады. Ал пәтер бағасы өскенде, депозит сомасы да артуы мүмкін, және жалға алушылар жалға алу шартын жаңартқанда осы айырманы толтыруға міндетті. Тұрғын үй нарығының кеңею кезеңінде немесе сұраныстың артуына байланысты, жалға алушы төлеуге тиіс мүліктің құнының пайызы күрт өсуі мүмкін. Мұндай жағдай бұрын да болған, атап айтқанда 1990 жылдары, депозит бағасының өсуіне байланысты ондаған адам өз өмірін өз қолымен аяқтаған. Бұрын мұндай өте қиын жағдайлар тұрғын үй ұсынымын арттыру арқылы шешілген.

Өзгермелі пайыздық мөлшерлемелері

Депозит сомасының тым жоғары болуына байланысты, көптеген жалдаушылар (jeonse) депозитті дайындау үшін банктерден қарыз алуға жиі жүгінеді. Егер олар айнымалы жылдық пайыздық мөлшерлемесімен (ЖЖМ) несие алса, бұл жиі кездеседі, олар пайыздық мөлшерлеменің өсу тәуекеліне ұшырайды. Дегенмен, банктер депозитті кепіл ретінде қабылдау мүмкіндігіне байланысты өте төмен жылдық пайыздық мөлшерлеме (2-4%) ұсынуы мүмкін. Корея Банкінің соңғы есебіне сәйкес, өткен жылдың желтоқсан айының соңындағы банктердің жеке тұлғаларға берген несиелерінің жалпы сомасы 98,8 триллион вонға жеткен. 2019 жылдың желтоқсан айының соңымен салыстырғанда бұл 10 триллион вонға артық, бұл 2004 жылдан бері тіркелген ең үлкен өсім.

Адал емес үй иелері

Кейбір үй иелерінің көп мөлшерде төлемеген салықтары болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда, мемлекет төлемеген салықты өндіріп алу үшін пәтерді аукционға қоюы мүмкін. Пәтер сатылған кезде мемлекет аукционнан түскен пайданы өндіріп алады. Республикалық салық (국세) және жергілікті салық (지방세) жалдама төлеушілерге қарағанда жоғары басымдыққа ие болғандықтан, үй иесі мемлекетке қанша қарыз болғанына байланысты олар өз салымдарының бір бөлігін немесе барлығын жоғалтуы мүмкін.