Кіріспе

Жүзім түрлері, соның ішінде тоң жүзім деп те аталатын ұқсас түрлер.

Vitis riparia Michx, немесе өзен жағалауы жүзімі, немесе тоң жүзімі – Солтүстік Америкаға тән жүзім. Өрмелеуші немесе төмен түсетін жүзім ретінде, ол Канаданың орталық және шығыс бөлігінде, АҚШ-тың орталық және солтүстік-шығыс бөлігінде, Квебектен Техасқа дейін және Монтананың шығысынан Нова-Шотландияға дейін кеңінен таралған. АҚШ-тың солтүстік-батысында шашыраңқы популяциялар туралы хабарлар бар, бірақ олар, әдетте, табиғи жағдайда өсіп-өнім берген. Бұл жүзім ұзақ өмір сүреді және ең биік ағаштардың жоғарғы жағына дейін өсе алады. Ол құстар мен адамдарға тартымды келетін қара жемістер береді және коммерциялық жүзім шаруашылығында тамырлық қосымша ретінде, сондай-ақ гибридтік жүзім селекциясы бағдарламаларында кеңінен қолданылады. Өзен жағалауы жүзімі – Vitis riparia ғылыми атауының аудармасы; латын тіліндегі rīpārius сөзі "өзен жағалауы" дегенді білдіреді, ол rīpa – "өзен жағалауы" сөзінен туындаған.

Сипаттама

Жетілген жүзімдердің қабығы бос, тіреулі жарықтармен жабылып, диаметрі бірнеше сантиметрге жете алады. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, көбінесе қарама-қарсы сабаулар немесе гүлшоғырлары болады, жиектері тігіз тісті, ұзын және кең, кейде тамырларының астыңғы жағында сирек түктер кездеседі. V. riparia функционалдық түрде екі жынысты. Кішкентай, көк-қара жидектер (жүзім) береді, олардың беті құрғақ, тұқымды, шырынды, жеуге жарамды, иісті, Vitis labrusca-ға тән "түлкілі" дәмдемес емес, бірақ көбінесе қышқыл және шөптес болады. V. riparia кеңінен таралған және жоғарыдағы сипаттамадан маңызды айырмашылықтарға ие болуы мүмкін. Ақ жидектер, толық гүлдер, ірі шоғырлар, үлкен жидектер және тәтті жемістер белгілі бір өзгерістердің қатарында. Дегенмен, кейбір зерттеушілер мұндай өзгерістерді жүзімнің басқа түрлерімен табиғи будандасудың нәтижесі деп санайды.

Тіршілік ету ортасы

Витис реприя Солтүстік Америка Витис түрлерінің арасында ең кең географиялық ареалға ие. Ол Солтүстік Американың шығыс жартысының дерлік барлық аймағында кездеседі, Оңтүстік Квебек, Пьемонт, Алабама және Каролина штаттарынан бастап, бірақ Солтүстік Американың жағалау жазықтарында және Ұлы жазықтардың батыс бөліктерінде таралмаған. Бұл түрдің нұсқалары Канаданың Манитоба провинциясындағы Ридинг-Маунтин ұлттық паркіне дейін солтүстікке және Монтана, Небраска және Солтүстік Дакота штаттарына дейін батысқа қарай анықталған. Табиғи ортада жүзім өсімдігі күнге толық көтерілетін және топырақтағы ылғалдылық жеткілікті болған ашық жерлерде, мысалы, өзен жағалауларында, орман аралықтарында, қоршаулар бойында және жол жиектерінде жақсы өседі. Бұл түр топырақтың әртүрлі химиялық құрамына бейімделген.

Суыққа төзімділік және ауруларға төзімділік

Кейбір V. riparia жүзімдері -57 °C (71 °F) дейін төмен температураны көтере алады. Жапырақтары көкпек пен қара шіріуге қарсы тұрақты, ал тамырлары филоксераға төзімді. Дегенмен, жүзімдері ұзаққа созылған ылғалды және ылғалды жағдайға ұшыраса, көкпек пен қара шіріуге сезімтал болуы мүмкін.

Қолданылуы

Мүмкін, V. riparia-ның ең маңызды ауыл шаруашылығы қолданылуы – Vitis vinifera үшін тамырлық қосымша ретінде пайдалану болып табылады. V. riparia (және оның басқа Vitis түрлерімен будандастырылған түрлері) қолданудың маңызды артықшылықтары – филлоксераға төзімділік және түрлі топырақ типтеріне бейімделу. Бұл түрдің жоғары суыққа төзімділігі мен саңырауқұлақтық ауруларға қарсы тұру қабілетінің арқасында, оны жүзімді асылдандыру бағдарламаларында суыққа төзімді және ауруға төзімді гендерді мәдени жүзімге беру үшін кеңінен пайдаланған. Француз-американдық гибридтік жүзімдер осы әрекеттердің жарқын мысалдары болып табылады. V. riparia жүз жылдан астам уақыттан бері берік гибридтер жасау үшін кеңінен қолданылып келеді. Көптеген V. riparia гибридтері қазіргі уақытта өсімдіктерді асылдандырушылар және Миннесота университетінің бау-бақша бағдарламасындағы сияқты асылдандыру бағдарламаларында, Солтүстік-Батыс аймағының суық климатында өмір сүре алатын коммерциялық шарап жүзімін жасау мақсатымен зерттелуде және қолданылуда. V. Riparia тегі бар коммерциялық маңызды сорттарға Baco noir, Marechal Foch, Triomphe d'Alsace және Frontenac жатады. V. riparia өзінің туысы Vitis vinifera-мен көптеген маңызды қасиеттерді бөліседі, бірақ жидектерінің кішкентай болуы (құстардың жемірін жеуіне ықпал етеді), жемісінің жоғары қышқылдығы (әдетте 5% дейін титрленетін қышқылдық), шырынының күшті пигменті және одан жасалған шараптағы шөптік хош иістер оны коммерциялық жүзім өсіруге жарамсыз етеді. Бұл жүзімдер кейде дәмді үй жасаған желе, джем және шарап жасау үшін қолданылады.