Кіріспе

Огденнен Лусинге дейінгі тарихи теміржол желісі, Юта, АҚШ

Лусин кесуі – АҚШ Юта штатында Огденнен осы атпен белгілі Лусинге дейінгі 102 миль (164 км) теміржол желісі. Кесудің ең айқын ерекшелігі – Ұлы тұзды көлден өтетін 19 км теміржол көпірі, ол 1904 жылдан 1950 жылдардың соңына дейін пайдаланылды, содан кейін топырақтан жасалған бөгетпен ауыстырылды. Бұл кесуді бастапқыда Оңтүстік Тынық мұхиты теміржолы бірінші құрлықарлық теміржолды қысқарту мақсатымен салған. Бүгінде кесу Юнион Пасифик теміржолына тиесілі және Огденнен Веллс, Невадаға дейін созылатын Лейксайд бөлімшесінің маңызды бөлігі болып табылады, ол Overland Route-тың көптеген бөлімшелерінің бірі. Лусин кесуінен туындаған су ағынының тоқырауына байланысты, әуе суреттерінде Ұлы тұзды көл әртүрлі түстерде көрінеді: кесудің солтүстігіндегі су қызыл немесе қоңыр, ал оңтүстігіндегі су көбінесе жасыл түсті.

Бастапқы құрылысы

1902 жылдың ақпан айынан 1904 жылдың наурыз айына дейін Оңтүстік Тынық мұхиты компаниясы (SP) салған бұл кесу, 1869 жылы алтын тікенегі қағылған Промонтори Саммит арқылы өткен бастапқы Орталық Тынық мұхиты темір жолының бағытын айналып өтті. Огденнен Люцинге көл арқылы батысқа қарай жүргізілген бұл жол бастапқы бағыттан 71 километрге қысқартып, қисықтық пен еңістіктерді де айтарлықтай азайтты. SP бас инженері Уильям Худтың басшылығымен 3000 SP жұмысшысы аптаның жеті күні жұмыс істеді. Жол ашылғанда, көлдің батыс жағалауынан және Промонтори Пойнттың шетінен созылатын қысқа насиптер, шамамен 19 километрлік ағаштан жасалған көпірлермен байланысты болды. Бұл кесуге сондай-ақ, көлдің шығыс жағалауынан Промонтори Пойнтқа дейін Bear River шығанағын көлденең кесіп өтетін насип те кірді. Бұл бөлімде Bear өзені суының көлге ағызылуын қамтамасыз ететін 183 метрлік көпір болды. 1908 жылы Люцин кесігі арқылы күн сайын бес жолаушы және жеті жүк пойызы екі бағытта да жүріп тұрды. 1942 жылы Лусин мен Юта штатының Коринне қалалары арасындағы бастапқы жол алынып тасталды, соның ішінде Промонтори Пойнттағы қалған тікенектері де алынып, металл қалдықтары соғысқа жәрдемдесу үшін тапсырылды. 1944 жылдың соңында бұл кесуде 48 адамның қаза болуына әкелген пойыз апаты орын алды. Тығыз тұман ішінде батысқа қарай бағытталған пошталық экспресс поезді, баяу жылдамдықпен келе жатқан жолаушылар поездінің артына шағылысты.

Тресселдің ауыстырылуы

1950 жылдардың соңында мостик Бойзе, Айдахо штатының Моррисон Кнудсен компаниясымен келісімшарт бойынша салынған параллельді топырақ пен тас жолмен іс жүзінде ауыстырылды. Мостик шамамен 1975 жылға дейін жолмен қатар шектеулі түрде қолданылып келді. Темір жол ақырында мостиктің бөлшектеу құқығын сатты, ал Cannon Structures, Inc. компаниясының Trestlewood бөлімшесі 1990 жылдардың басында оны бөлшектеуге кірісті. Trestlewood құтқарылған мостик ағашын сатумен айналысып келеді.

Жолдағы тесіктер

Көлдің суының ашық естік сияқты еркін ағып кетуіне бөгет болды, ал оның әсерін азайту үшін бастапқы бөгет құрылысына екі құбыр қосылды. Бұл құбырлар көлдің оңтүстік бөлігінен (айналасындағы тұщы сулы өзендер көлге құятын жер) көлдің солтүстік бөлігіне су ағызуға мүмкіндік берді. 1980 жылдардың басында Юта штатында су тасқыны болды, ал Уасач майданындағы артық судың көп бөлігі Ұлы Тұзды көлге құйылды. Бұл көлдегі су деңгейінің рекордтық деңгейге жететініне және жақын жердегі жер иелерінің жерлері суға батқанына әкеп соқты. Екі құбырдың суды солтүстік бөлікке бағыттауына көмектесу үшін Юта штаты су тасқынының батыс жағында 91 метрлік көпір салды. Штат 1984 жылдың 1 тамызында жаңа көпірдің астындағы бөгетті бұзып, оңтүстік бөліктен солтүстік бөлікке жиналған судың ағып кетуіне мүмкіндік берді. Бөгеттің үнемі баяу төмендеуі оның көл деңгейінен жоғары көтерілуі үшін кейде қосымша материал қажеттілігін тудырды. 1980 жылдардағы су тасқыны кезінде бұл жұмысқа 1430 пайдаланылмаған теміржол вагондарын бөгеттің солтүстік жиегіне орналастырып, оларды таспен толтыру (бұл құрылым "Вагондық су қорғанысы" деп аталады) кірді. 2011 жылдың наурыз айында Union Pacific Railroad (UP) компаниясы 1950 жылдардағы екі құбырды жабылуға рұқсат сұрады, себебі олардың жасы және бөгеттің көл төсегіне батып кетуіне байланысты зақымданулар болған. Екі құбыр 2012 және 2013 жылдары жабылды. Осының салдарынан теміржол компаниясы көпір салуға және оның астындағы бөгетті бұзуға міндеттелді. 55 метрлік (180 фут) көпірдің құрылысы 2016 жылдың күзінде аяқталды, бірақ теміржол компаниясы қоршаған орта және су деңгейіне қатысты алаңдаушылықтарға байланысты бөгетті ашуды бірнеше айға кейінге шегерді. 2016 жылдың 1 желтоқсанында 180 футтық көпірдің астындағы бөгет бұзылды. Бөгет ашылғаннан бері көлдің екі бөлігіндегі су деңгейі теңелуде. 2017 жылдың 30 сәуіріне қарай көлдің солтүстік бөлігіндегі су деңгейі оңтүстік бөлігінен бір футқа ғана төмен болды. Солтүстік Американың оңтүстік-батысындағы мегақұрғақшылыққа байланысты көлдің оңтүстік бөлігіне құйылатын тәтті судың мөлшері айтарлықтай төмендеді, сондықтан 2022 жылдың жазында 2016 жылғы көпірдің астындағы бұзылуда 1 метрлік (4 фут) берма салынды. Бұл берма көлдің солтүстік бөлігінен оңтүстік бөлігіне тұзды судың ағынын баяулатады, өйткені тұздылықтың артуы көлдің оңтүстік бөлігінің экологиясына әсер ете бастады. Көлдің оңтүстік бөлігіндегі су деңгейі солтүстік бөлігінен сәл жоғары болғанымен, солтүстік бөліктегі тұзды су (тығыз және ауыр болғандықтан) бұзылудың түбімен оңтүстік бөлікке итеріле алды.