Мольердің «Құмар науқас» комедиялық балеті

Кіріспе

Мольердің комедиялық балеті

"Қиял ауруы" немесе "Ипохондрик" (французша Le Malade imaginaire, lə malad imaʒinɛːʁ) – француз драматургы Мольердің үш актілі комедиялық балеті, Marc Antoine Charpentier-дің би кезеңдері мен музыкалық аралықтарымен (H.495, H.495 a, H.495 b) қоса. Ол 1673 жылдың 10 ақпанында Париждегі Корольдік сарай театрында тұңғыш рет көрсетілді және бастапқыда Пьер Бошамп хореографиялаған. Мольер он жыл бұрын комедиялық балет түрін дамытуға бірге атсалысқан күшті сарай композиторы Жан Батист Луллимен араздасып, Шарпентьемен ынтымақтастыққа түсті. "Қиял ауруы" Мольердің соңғы туындысы болды. 17 ақпанда Арган рөлінде төртінші рет ойнағанда құлап, көп ұзамай қайтыс болды.

Кейіпкерлер

Арган, ауыр гипохондрик. Тоньет, Арганның тапқыр қызметшісі. Анжелика, Арганның қызы, Клеантқа ғашық. Белин, Арганның екінші әйелі. Клеант, Анжеликаның сүйіктісі. Жақсы, бірақ аса зиялы емес. Доктор Диафоир, дәрігер. Томас Диафоир, оның ұлы, Анжеликаға әкесі тарапынан ұсынылған. Доктор Пургонның туысы. Луизон, Арганның кіші қызы, Анжеликаның қарындасы. Беральде, Арганның інісі. Доктор Пургон, Арганның дәрігері, оның гипохондриясын пайдаланатын. Боннефой мырза, нотариус.

1-ші акті

Пьеса ауыр гипохондриямен ауыратын Арганның аптекадан (фармацевт) алған шотты бір-бірлеп қарауымен басталады. Ол шоттың жартысына жуығын ғана төлейді. Бұл жұмысты бітірген соң, ол қызметшісі Тонетті шақырады. Тонет бірден келмегендіктен, ол оны айқайлап шақырып, есімдерімен атап ашуланып тұрады. Тонет Арганның ашу-ызасына төзуге құштар емес, сондықтан оның ашуын мазақтайды. Ақырында ол қызын ренжітуден бас тартып, қызы Анжеликаны шақыруын сұрайды. Анжелика онымен сөйлесуге дайын, бірақ Арган қысқа уақытқа бөлмеден шығуы керек (әлде ол жақында жасаған "инъекцияның" [яғни клизманың] нәтижесінен болар). Ол кеткен кезде Анжелика Тонетпен сөйлеседі. Біз ол алты күн бұрын спектакльде танысқан Клеанте есімді жас жігіттің қасиеттері туралы тоқтамай айтып тұрғанын білеміз. Ол Клеанте бірнеше күн ішінде әкесіне оған үйленуге рұқсат сұрады деп күтеді. Арган қайта оралып, қызына біреудің оған үйленуге ұсыныс жасағанын айтқанда оны таңқалдыруды күтеді. Ол қызының бұл туралы білгенін ғана емес, одан да бақытты екенін білгенде таңғалады. Өкінішке орай, Анжелика оның Клеанте туралы айтып отырғанын ойлайды, ал әкесі қызын Томас Диафорусқа уәде еткен, ол жақын арада дәрігер болатын Париждің беделді дәрігерінің ұлы. Тонет одан неліктен, барлық ақшасымен, Арганның күйеу баласы үшін дәрігерді қалағанын сұрайды. Ол әрдайым ауырып жүргендіктен, отбасында дәрігердің болуы жақсы деп ойлады. Сонда ол Томас Диафорустың дәрігерлік қызметін үнемі пайдалана алады, оның әкесі мен ағасының тегін қызметтерін айтпағанда. Тонет оның гипохондриясын қабылдамай, Анжеликаның ешқашан бұл некеге келіспейтінін айтады. Тонеттің бұл одаққа тыйым салуына батылдық жетіп асып кетеді, Арган қатты ашуланып, Тонетті бөлмеде қуалайды, оны өлтіремін деп қорқытады. Ақырында ол шаршап, тоқтап, өліп жатыр деп айтады. Арганның екінші әйелі Белин бұл дауды естіп, үйге кіреді. Ол Арганды тыныштандырып, ашуға берілген баламен сөйлескендей сөйлейді. Жаңа әйелі оны тыныштандырғаннан кейін, Арган нотариусқа хабарласқан-баймағанын сұрайды; ол өсиетін өзгертіп, Белиннің атына (және оған көп үлес беруге) ниеттеніп отыр. Ол оған мұндай ойлардың қажеті жоқ деп қатты өтінеді, бірақ нотариус қолында болады. Белин ақшаға мұқтаж емес екенін қайта-қайта айтады, бірақ сомаларды қайталап тексереді. Нотариус Арганға әйеліне ештеңе қалдыра алмайтынын ескертеді, бірақ Белиннің барлық ақшаны алуы үшін бірнеше айлакерлік және қулықты әдістерді көрсетеді. Осы уақытта Тонет пен Анжелика жеке сөйлесуге мүмкіндік алады. Тонет Анжеликаны өгей анасының мұрасын иемденуге ниеттенгенін ескертеді, бірақ Анжелика бұл оған маңызды емес, егер оған қалағанындай үйленуге рұқсат берілсе. Ол Тонеттен өгей анасы мен әкесінің жоспарларын жоққа шығаруға көмектесуін сұрайды, бұл ұсынысқа Тонет қуана келіседі. Сондай-ақ, ол Клеантеге күйеуге шығу туралы хабарды жеткізудің жолын іздейді.

The play opens with Argan, a severe hypochondriac, going through the bill from his apothecary (the pharmacist) item by item. He pays out only about half of what is on the bill. That done, he calls for his maid, Toinette. When she fails to appear immediately he shouts and calls her names until she arrives. Toinette is not interested in putting up with Argan's temper, so she mocks his rage. Eventually he gives up trying to scold her and asks her to call in his daughter, Angelique. Angelique is ready to talk to him, but Argan must leave the room for a short while (presumably the result of an "injection" [i. e., enema] he's just had). While he is out, Angelique takes the opportunity to talk to Toinette. We quickly find out that she has been talking almost non stop about the qualities of a young man named Cléante since she met him at a play six days ago. She expects Cléante to ask her father if he can marry her, within a few days. Argan returns and expects to surprise his daughter when he tells her that someone has asked to marry her. He is shocked to find that she not only knows about it, but could not be happier. Unfortunately, Angelique thinks he's been talking about Cléante, while her father has promised his daughter to Thomas Diafoirus, the son of a respected Paris doctor who is soon to be made a doctor himself. Toinette asks him why, with all his money, Argan would want a doctor for a son in law. He replies that since he is always ill, he thought it would be a good idea to have a doctor in the family. Then he could have Thomas Diafoirus' services as doctor all the time, not to mention the services of his father and his uncle for free. Toinette will not take his hypochondria seriously and tells him that she knows Angelique will never agree to that marriage. More than that, Toinette downright forbids the union to happen. This is amazing gall for a servant, and Argan becomes so incensed that he chases Toinette around the room threatening to kill her. Finally he stops, exhausted, and claims he is dying. Hearing the disturbance, Argan's second wife Béline runs in. She soothes Argan, talking to him as one would to a child throwing a temper tantrum. Once his new wife has calmed him, Argan asks if she has contacted a notary; he intends to change his will to include (and heavily favour) Béline. She dramatically begs him not to think of such things, but just happens to have the notary to hand. Béline repeatedly claims that she doesn't care about the money, but double checks the amounts all the same. The notary warns Argan that he can't leave his wife anything, but instructs him on several devious and underhanded methods whereby Béline could get all the money. Meanwhile, outside the study, Toinette and Angelique have a chance to talk in private. Toinette warns Angelique that her stepmother is plotting to get her inheritance, but Angelique does not care, so long as she is allowed to marry as she wishes. She begs Toinette to help her foil her stepmother and father's plans, a proposition to which Toinette is only too delighted to agree. She also endeavors to find a way to tell Cléante of the intended marriage.

2-ші акті

Клеанте есікте кейіпкері жоқ болып, Тонетті таңғалдырады. Ол Анжеликаның музыка мұғаліміне ауысып, онымен жеке сөйлесу үшін келді. Алайда, Арган "музыка шеберінің" келгенін білгенде, ол музыка сабағын көруді қалайды деп шешіп, әркімнің жоспарын бұзады. Анжелика кіргенде, ол Клеантаны тапқанда шошып кетеді, бірақ өзінің реакциясын жасыруға тырысады. Кейін Арган Клеантаны қонақ ретінде қалуға шақырады, өйткені Анжелика өзінің қалыңдығы Томас Диафоруспен танысады. Диафоир мырза мен оның ұлы Томас кіргенде, Диафоир мырза Томасқа бастауын айтады. Томас Арганнан бастау керек пе деп сұрайды және әкесі айтқаннан кейін, ол Арганды гүлді дайындалған сөйлеммен қарсы алады. Оқу біткен соң, ол әкесінен бұл қанағаттанарлық па, әрі жалғастыру керек пе деп сұрайды. Ол әр отбасы мүшесіне арнап әсем баяндама жасайды. Әркім орын алады, Арган Томасты мақтап айтады. Диафорус мырза ұлына өте риза екенін айтады. Ол балалық шағында ешқашан өте ақылды немесе қызықты болған емес, ешқашан ақыл-ойға немесе тіршілікке ие болған емес, бірақ ол дұрыс шешім қабылдады дейді. Бірақ, Диафоир мырзаның ұлына қуанышы сол, ол ежелгі медицинаның көзқарастарын жақтырмайды, "қан айналымы" сияқты заманауи жаңа идеяларға сенуден бас тартады. Арган Томастың патша сарайында байлардың дәрігері болуын сұрайды. Диафорус мырза қарапайым халықты емдеуді артық көретінін айтады. Ол қарапайым адамдармен бірге ол ешкімге жауап бермейді және процедура орындалған кезде нәтижелер туралы көп уайымдауға қажеті жоқ; байлар әлдеқайда қиын, өйткені олар шынымен емделеді деп күтеді. Арган Клеантеге Анжеликаға ән айтуға көмектесуін айтады. Клеанте оған сөзсіз музыка түрмесін береді және ол бәріне бұл импровизацияланған операның қысқа бөлігі екенін айтады. Кейін Клеанте өзінің махаббатын және сұрақтарын осы опера түрінде Анжеликаға айтады. Қыз оған да дәл осылай жауап беріп, оны шын сүйетінін және әкесі қалаған жігітті жек көретінін айтады. Арган оны орынсыз деп ойлап, тоқтатқанша ән жалғасады. Ол Клеантті қашып жібереді. Арган Анжеликаға Томасқа берілуді ұсынады, бірақ ол бас тартады. Ол алдымен бір-бірін жақсылап танысу керек деп ойлайды. Алайда Арган бұған келіспейді. Ол екеуінің некелескеннен кейін бір-бірімен танысуға уақыт жететінін айтады. Томас үшін, ол үшін жеткілікті, оның әкесі оған нұсқау берді, оған ғашық. Анжелика онымен айтысуға тырысады, бірақ айтысудың еш пайдасы жоқ. Арган Анжеликаның қасарысқылығына ашуланады және жекпе-жекте оған ешкім көңіл бөлмейді. Ол Анжеликаға шешім қабылдауға төрт күн уақыт беріп отырғанын айтады. Не Томасқа үйленіп, не монастырға кетеді. Анжелика қашып кетеді, Белин қалаға кетуге шешім қабылдайды. Арган екі дәрігерге қарайды да, оны тексеруді сұрайды. Олардың не істеп жатқанын білмейтіндері анық. Алайда олар арганды, гипохондрды, сендіру үшін жеткілікті өтірік айтады. Кетерінде Белин Арганға Анжеликаның бір жігітпен сөйлесіп жатқанын көріп, ол екеуін көрген соң қаша жөнелгенін айтады. Ол кіші қызы Луисонның бәрін көргенін айтады. Арган Луисонды өзіне тергеуге шақырады. Көп ұзамай Луисон өзін өлімге душар еткенін айтып, ол оған Анжеликаның музыка мұғалімі болғанын айтып, терезеге келіп, оны қаншалықты жақсы көретінін қайта-қайта айтты. Арганның ағасы, адвокат Бералде онымен кездеседі. Арганның өзін қаншалықты ауру деп айтуы оған әсер етпейді. Бералде ағасына Анжеликаға сәйкес келетінін айтады. Қызын атағанда, Арган ашуға түседі, ал Беральде оны көңіл көтеретін би тобы туралы айтып, тыныштайды. Жиындар жас махаббаттың қуанышы мен оның жалған екені дәлелденген кездегі қайғысы туралы ән айтып, би билейді.

Cléante shows up in disguise at the door, surprising Toinette. He has come pretending to be a substitute for Angelique's music teacher so he can talk to her in private. However, when Argan learns of the "music master's" arrival, he decides that he wants to watch the music lesson, spoiling everyone's plans. When Angelique comes in, she is shocked to find Cléante there, but manages to cover her reaction. Then Argan invites Cléante to stay as a guest as Angelique is introduced to her fiancé, Thomas Diafoirus. When Mr. Diafoirus and his son Thomas enter, Mr. Diafoirus tells Thomas to begin. Thomas asks if he should start with Argan and, once his father tells him to, he greets Argan with a florid prepared speech. Once finished, he asks his father if that was satisfactory and if he should continue. He has a fancy prepared speech ready for every member of the family. Everyone has a seat and Argan praises Thomas. Mr. Diafoirus says that he is very pleased with his son. He says that as a child he was never very bright or exciting and he never has had any wit or liveliness, but he has sound judgement. What Mr. Diafoirus is most happy about in his son, though, is that he blindly adheres to the ancient medical beliefs and refuses to believe the new modern ideas like "circulation of the blood." Argan asks if Thomas is to become a doctor for the rich at court. Mr. Diafoirus says he much prefers to treat the common people. He adds that with ordinary people he is less accountable to anybody and, as long as procedure is followed, there is no need to worry so much about the results; the rich are much more difficult since they actually seem to expect to be cured. Argan then tells Cléante to help Angelique sing a song for the party. Cléante gives her a scroll of music with no words and tells everyone that it is a short piece from an improvised opera. Cléante then sings his love and his questions to Angelique in the guise of this opera. She answers him in the same form, telling him that she really loves him and despises the man her father wants her to marry. Their song continues until Argan stops it, thinking it dreadfully inappropriate. He sends Cléante away. Argan tells Angelique to pledge herself to Thomas, but she refuses. She suggests that they ought to get to know each other first. Argan, however, disagrees. He says that there will be plenty of time for getting to know each other once they are married. As for Thomas, it is enough for him that his father has instructed him to be in love with her. Angelique tries to argue the point with him, but the arguing proves useless. Argan gets angry with Angelique's willfulness and everyone's failure to pay attention to him during the fight. He tells Angelique that she has four days to decide. Either she marries Thomas, or she goes into a convent. Angelique runs out and Béline decides to go to town for a while. Argan is left with the two doctors and begs them to examine him. It is very obvious they do not know what they are doing. However, they make up lies which are good enough to convince Argan the hypochondriac. On her way out, Béline stops to tell Argan that she saw Angelique talking with a young man who ran away as soon as they were spotted. She tells him that his youngest daughter, Louison, saw everything. Argan calls Louison to him for an interrogation. After much coaxing and Louison faking her own death, she tells him that the man claiming to be Angelique's music teacher came to her window and told her over and over how he loved her. Argan's brother, Beralde, who is a lawyer, comes to visit him. He is not convinced by Argan's claims about how sick he is. Beralde tells his brother that he has a match for Angelique. At the mention of his daughter's name, Argan flies into a rage and Beralde calms him by telling him about a dance troupe that has come to amuse him. There is a dance interlude as Gypsies dance and sing about the joys of young love and the pain when it proves false.

3-ші акт

Енді екеуі де аралықта ләззат алғаннан кейін, Бералде ағасымен әңгімелесуді қалайды, бірақ Арган алдымен қысқаша серуендеу керектігін талап етеді (оған тағы бір "инъекция" салынды). Арган кеткеннен кейін, Туанетт Беральдеге немересіне көмектесуден бас тартпауын сұрайды. Ол қолынан келгеннің бәрін жасайтынын айтады. Тоньеттің өзі де жоспар жасап отырғанын айтады, бірақ оның не екенін айта алмайды, өйткені оның қожайыны оралды. Арган қайтып келгеннен кейін, Бералде ағасынан қызын неге монастырға жібергісі келетінін сұрайды. Бералде оларды монастырға жіберу Белиннің идеясы екенін және ол балаларды өз себептері үшін жолдан шығарғысы келетінін айтады, бірақ Арган ашуланып, оны қорғауға шығады. Содан кейін Бералде Арганнан неге қызының өзіне сәйкес келмейтін дәрігерге үйленгісі келетінін сұрайды. Арган дәрігер өзіне жақсы болса, Анжеликаға да жақсы екенін айтады. Бералде бұдан былай бұны естігісі келмейді. Ол Арганға өзінің (Арган) таныс ең сау адамдардың бірі екенін және Арганның дәрігерлер мен дәріханашыларға деген құмарлығы өзіне де, басқаларға да зиян екенін айтады. Оның айтуынша, дәрігерлер адамның ағзасының қалай жұмыс істейтінін білмейді, сондықтан оны емдеу үшін ештеңе істей алмайды. Дәрігерлер түсінбейтін нәрселерге латынша атаулар беру үшін ғана білімді. Олар өздерінің пациенттерін жақсы ниетпен өлтіреді, бірақ олар әлі де өлі болады. Бералде адамның тек тынығып, табиғаттың өз ісіне қарай жүруге мүмкіндік беруі керек деп санайды. Флерант мырза, дәріханашы және Пургонның көмекшісі, Арганға қарсы жаңа дәрімен келді. Бералде Арганнан дәрі-дәрмекті қабылдамауын және ертеңге қалдыруын сұрайды, бірақ бұл Флерантты қатты ашуландырады және ол доктор Пургонға бұл араласу туралы айту үшін шабуыл жасайды. Бералде ағасын дәрігерлерге деген тәуелділігін тастауға тағы да тырысады, бірақ Арган тым науқас екенін айтады. Сол кезде Мистер Пургон ашуға түседі, өйткені оның емін қайтарып жібергенін айтты, және Арганға ашуланады. Ол Арганды емдеуден бас тартады және бірнеше күн ішінде Арган бір қорқынышты аурудан екіншісіне ауысып, ақырында өледі дейді. Осыны естіген ол қатты ашуланып, сыртқа шығып кетеді. Бералдемен тағы да қалды, Арган жылап, Мистер Пургон айтқандай, оның жүйесі тоқтағанын сезініп отырғанын айтады. Бералде оны ақылсыз деп санайды және оған солай дейді, бірақ Арган тыңдамайды. Ол өліп бара жатқанына сенімді. Тоинет кіргенде Арганды емдейтін жаңа дәрігер келгенін айтады. Ол жігіттің кім екенін білмейді, бірақ ол өзіне ұқсайтынын айтады. Арган онымен кездесуге келіседі. Тойнет дәрігер болып киініп, әлемдегі ең үздік дәрігерлердің бірі екендігін айтады. Ол әлемдегі ең танымал науқастардың бірі Арганды көруге келген. Ол Арганға бұрынғы дәрігерлердің бәрі ақымақ екенін, оның диагнозын дұрыс қоймайтынын айтады. Арган оған жазылған барлық нәрсені айтады, ал Тойнет (дәрігер ретінде) әрқайсысына қайшы келеді, дәрігерлері білімсіз шарландар деп айтады. Ол дәрігерлердің бәрі бірдей шындық емес екенін түсіндіруге тырысады; ол оның бір қолын барлық қоректік заттарды қабылдағаны үшін кінәлайды, сондықтан ол екінші қолын нығайту үшін оны кесу керек. Оның айтуынша, баланың бір көзі барлық қоректік заттарды сіңіріп алады, сондықтан оны алып тастаса, қалған көзі жақсырақ көреді. Осы медициналық ақымақтықты көбірек айтып болғаннан кейін, "дәрігер" кетеді және Туанетте өзі сияқты қайтадан келеді, өйткені ол "дәрігердің" өзімен еркіндік алуға тырысқанына ашуланған (оның "пульсін өлшегісі келеді"). Бералде ағасын Пургонмен келіспегендіктен, қызы үшін басқа неке құруды қарастыру керек деп сендіреді. Бірақ Арган оны монастырға жіберуді қалайды. Бералдедің айтуынша, оның себебі - Белиннің оны қалағаны. Арган қайта ашулана бастайды, бірақ Тойнетт араласып, Бералдеге Белиннің күйеуін қаншалықты жақсы көретінін дәлелдеудің шешімі бар екенін айтады. Ол Арганды диванға жатып, өліп қалғандай етіп көрсетуді ұсынады. Сонда бәрі оның күйзелісі арқылы күйеуіне деген сезімін көреді. Барлығы бұл керемет жоспар деп санайды. Белин кіргенде Бералде жасырынып қалады. Ол Тойнетті жылап жатқан кезде кездестіреді, ал Тойнет Арганның өлгенін айтады. Белин жыламайды, керісінше, Арганның ақыры өлгеніне қуанады. Ол оған көптеген қорқынышты есімдерді айтады, содан кейін Тонеттен оның өлімін жасыруға көмектесуін сұрайды, ол ақшасын ала алмайынша. Арган орнынан тұрып, Белинді таңғалдырады. Ол қашып бара жатқанда, оны...

Now that they have both enjoyed the interlude, Beralde wants to have a chat with his brother, but Argan insists he must take a short walk first (he's had another "injection"). Once Argan is gone, Toinette begs Beralde not to give up on helping his niece. He says that he will do everything he can. Toinette hints that she has a plan herself, but cannot tell what it is because her master has returned. Now that Argan has returned, Beralde first asks his brother why he would want to send his daughter to a convent. Beralde points out that sending them to a convent was Beline's idea and suggests that she might want the children out of the way for her own reasons, but Argan gets angry and leaps to her defense. Then Beralde asks Argan why he would want to marry his daughter to a doctor so unsuited for her. Argan says that if the doctor is good enough for him, he is good enough for Angelique. Beralde wants to hear no more of this. He points out to Argan that he (Argan) is one of the healthiest people he (Beralde) knows and that Argan's infatuation with doctors and apothecaries is bad for him and everyone else. The doctors, he says, know nothing about the workings of the human body and therefore can do nothing to cure it. The doctors are only educated enough to give fancy Latin names to the things they do not comprehend. They will kill their patients with the best of intentions, but they will still be dead. Beralde believes that all one need do is rest and let nature take its course. Mr. Fleurant, the apothecary and Purgon's assistant, comes in with a new remedy for Argan. Beralde asks Argan not to take the remedy and to put it off until tomorrow, but this makes Fleurant very angry and he storms off to tell Dr. Purgon about this interference. Beralde tries once again to get his brother to give up his addiction to doctors, but Argan claims to be too sick. Just then Mr. Purgon enters in a furious temper, having been told that his cure was sent back, and rages at Argan. He refuses to treat Argan any more and says that within a few days Argan will go from one horrible disease to another and finally die. With that, he storms out. Left with Beralde again, Argan cries and says that he can already feel his system shutting down, just as Mr. Purgon had told him. Beralde thinks he is crazy and tells him so, but Argan won't listen. He is sure that he is already dying. Toinette comes in and says that a new doctor has arrived who wants to treat Argan. She doesn't know who the man is, but says that he looks exactly like her. Argan is desperate and consents to see him. Toinette comes in dressed as a doctor and claims to be one of the world's greatest doctors who has come to see Argan, one of the world's most illustrious patients. She tells Argan that all of his previous doctors were idiots who have totally misdiagnosed him. Argan tells him everything that has been prescribed, and Toinette (as the doctor) contradicts every one, saying his doctors were ignorant quacks. She goes on to make him realize that not everything doctors tell him is true; she blames his one arm for taking up all the nutrients, so he should have it amputated so as to make his other arm stronger. She also says that one of his eyes is taking up all the nutrients that go to it, so if he has it removed, his remaining eye will see much better. After spouting more of this medical nonsense, the "doctor" leaves and Toinette comes back on as herself, supposedly outraged that the departing "doctor" has been trying to take liberties with her (wanting to "take [her] pulse"). Beralde then tries to convince his brother that since he has already fallen out with Purgon, he should consider a different marriage for his daughter. But Argan wants her put into a convent as a punishment for her willfulness. Beralde suggests that the real reason is that Beline wants it. Argan begins to get angry again, but Toinette steps in and says she has a solution to prove to Beralde how much Beline loves her husband. She suggests that Argan lie down on the couch and pretend to be dead. Then everyone will see how she really feels about him by her grief. Everyone thinks this is an excellent plan. Beralde hides as Beline comes in. She finds Toinette crying and Toinette tells her Argan is dead. Beline does not shed a tear, but is instead overjoyed that Argan is finally dead. She calls him many horrible names, then asks Toinette to help her cover up his death until she can get his money. With that, Argan gets up and surprises Beline. He shouts that he's glad to have found her out as she runs off. Just then they hear Angelique coming, and Toinette suggests he do the same thing to find out how she feels. When Angelique hears that her father is dead, she is inconsolable. She cries and says that she has lost one of the dearest things in the world to her. She is even more upset because she has lost him when he was still angry with her. Cléante comes in to comfort her, but it is no good. She tells Cléante that they can never get married now; since her father's last wishes were that she be a nun, that is what she will do. With that, Argan gets up and hugs his daughter. She and Cléante are both delighted that he is alive. Argan agrees to their marriage, saying that she and Cléante can marry as long as Cléante becomes a doctor. He agrees, but Beralde stops him. He suggests that Argan should just become a doctor himself, since no disease would dare to attack a doctor. Argan approves of the idea and Beralde says he knows a number of members of the medical faculty who can make Argan a doctor that very night. He invites the gypsy dancers back and they perform a ceremony in song and dance that, they claim, makes Argan a doctor (in the translation by John Wood, Argan suffers a heart attack during the dance and dies, whereupon the dancers stop dancing and assume deaths head masks).

Аудио жазбалар

Ричард Макдональд бейімдеген бір сағаттық нұсқасы 1940 жылы 15 желтоқсанда NBC радиосының "Ұлы пьесалар" сериясында эфирге шықты. 1998 жылы L.A. Theatre Works Джон Вуд аудармасына негізделген, Бет Майлздың (ол режиссерлік те жасаған) бейімдеуін жазып, шығарды (трагикалық аяқтамасы жоқ, жоғарыда көрсетілгендей) және оны The Actors' Gang орындады. Бүгінгі күнге дейін бұл пьесаның ағылшын тіліндегі толық жазылған жалғыз нұсқасы болып табылады.