Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Уджеланг атолы (Маршалл: Wūjlan̄, ) – Тынық мұхитындағы 30 аралдан тұратын, Маршалл аралдарының Ралик тізбегінде орналасқан, адам тұрмайтын коралл атолы. Оның жалпы жер көлемі 150,7 км² және ол ішінде лагуна бар. Бұл Маршалл аралдарының ең батыс аралы, шамамен Эневетактан оңтүстік-шығысқа қарай және негізгі Ралик тізбегінен шамамен батысқа қарай орналасқан.
Ujelang Atoll (Marshallese: Wūjlan̄, ) is an uninhabited coral atoll of 30 islands in the Pacific Ocean, in the Ralik Chain of the Marshall Islands. Its total land area is , and it encloses a lagoon of It is the westernmost island in the Marshall Islands, approximately southeast of Enewetak, and approximately west of the main Ralik Chain.
Тарих
Уjelang-тың алғашқы еуропалық саяхатшысы Альваро де Сааведра болды, ол 1529 жылдың 21 қыркүйегінде, Тидордан Жаңа Испанияға қайта оралудың екінші әрекетінде қайтыс болғанға дейін аралға келді. Уjelang 1543 жылдың 6 қаңтарында Руй Лопес де Виллалобостың испан экспедициясы, 1565 жылдың 15 қаңтарында Мигель Лопес де Легаспи және 1566 жылы Лопэ Мартин басқарған Сан-Херонимо көтерілісшілері тарапынан қайтадан тіркелді. 1811 жылы британдық сауда кемесі «Провиденс» атолды қайта ашты және Уjelang аралын «Провиденс аралы» деп атады. «Провиденс» кемесі Британиядан Жаңа Оңтүстік Уэльске сотталғандарды тасымалдаған, содан кейін Қытайға жүк алып қайту үшін бет алған. 1885 жылы Германия империясы Маршалл аралдарының қалған бөлігімен бірге Уjelang атолын да өзіне қаратып алды. 1880 жылдан бастап ол ең үлкен аралда, сондай-ақ Уjelang деп аталатын копра плантацияларын ұстаған неміс сауда компанияларының жеке меншігі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін арал Жапон империясының Оңтүстік теңіздер мандатына қарасты. 1935 жылы ондай ғана адам тұрды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралды 1944 жылдың 22 сәуірінде жайғасқан 111-ші жаяу әскер полкінің 1-ші ротасы басып алды, ал 1945 жылдың 1 ақпанында Пелелиуге қайта орналасуға дейін оны тұрақтандыру аймағы ретінде пайдаланды. Бұл база Маршалл аралдарының ірі әскери-теңіз базасының бір бөлігі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін арал 1986 жылы Маршалл аралдары тәуелсіздік алғанға дейін Тынық мұхиты аралдарының сенімдік аумағының бөлігі ретінде АҚШ-тың бақылауына өтті. 1947 жылы (осы аралда 1948-1958 жылдар аралығында атомдық сынақтар өткізілгендіктен) арал Enewetak атолының халқы үшін көшіру орталығы болды. Уjelang халқы 1947 жылы 145 адамнан 1973 жылы 342 адамға дейін өсті, балық пен көкөністердің тапшылығына байланысты ашаршылық пен эпидемияларға қарамастан, әсіресе 50-ші жылдары. Тұрғындар Enewetak-қа қайта оралуды қалады және 1979 жылы бұл мәселені талқылау үшін Уjelang-та кеңінен жарияланған кездесу өтті. АҚШ үкіметі Энергетика департаменті (DOE) және Ішкі істер департаментінің өкілдерімен өкілденді. Кездесу ұлттық назарға түсті, өйткені CBS телеарнасының «60 минут» бағдарламасы арал тұрғындарының Enewetak-қа қайта оралу тілегін бірнеше рет көрсетілген фильмдермен жариялады. Enewetak-ті тазалау 2010 жылға дейін адам тұруы үшін қауіпсіз емес деп жарияланған бірнеше аймақтардан басқа аяқталды. Жүздеген жаңа кокос пальмалары отырғызылды және радиоактивтілікпен ластанған шөгінділер мен басқа да материалдар алып бетон күмбездің астына көмілді. Келесі жылы, 1980 жылы, барлық Уjelang тұрғындары Enewetak-қа қайтарылды. Бір жүзге жуық адам Enewetak-та тым көп адамды асырай алмағандықтан қайтадан Уjelang-қа оралды, бірақ олардың Уjelang-тағы тұруы қысқа болды. 1989 жылы Уjelang тұрақты түрде адамсыз қалды. Уjelang атолы қазір Enewetak кеңесіне тиесілі және қазір өте сирек зыярат етіледі.
Ujelang's first European visitor was Álvaro de Saavedra on 21 September 1529 shortly before his death, in his second attempt to return from Tidore to New Spain. Sighting of Ujelang was again recorded by the Spanish expeditions of Ruy López de Villalobos on 6 January 1543; of Miguel López de Legazpi on 15 January 1565; and by the mutineers of the San Jeronimo led by the pilot Lope Martín in 1566. In 1811, the British merchant vessel Providence rediscovered the Atoll, and named Ujelang Island Providence Island. Providence had transported convicts from Britain to New South Wales and was on her way to China to pick up a cargo to take back to Britain. The German Empire claimed Ujelang Atoll along with the rest of the Marshall Islands in 1885. It was the private property of German trading companies from 1880, who maintained copra plantations on the largest island, also called Ujelang. After World War I, the island came under the South Seas Mandate of the Empire of Japan. In 1935 there were only some 40 inhabitants. During World War II, the island was occupied by the United States Army's Company I, 111th Infantry Regiment, which landed on 22 April 1944 and which used the island as a staging area before redeployment to Peleliu on 1 February 1945. The base was part of the vast Naval Base Marshall Islands. Following the end of World War II, the island came under the control of the United States as part of the Trust Territory of the Pacific Islands until the independence of the Marshall Islands in 1986. The island became a relocation center for the people of Enewetak Atoll in 1947 (due to atomic tests on that island from 1948 to 1958). The population on Ujelang grew from 145 in 1947 to 342 in 1973, despite near famine and epidemics, especially in the 50s, due to the scarce supply of fish and vegetables. The inhabitants wanted to return to Enewetak and a highly publicized meeting was held at Ujelang in 1979 to discuss the issue. The United States government was represented by a variety of personnel, primarily Department of Energy (DOE) and Department of Interior representatives. The DOE's legal counsel was William L. Brown. The meeting gained national attention because the CBS television show 60 Minutes went along and publicized the islanders’ desire to return to Enewetak with an extended film segment that ran several times. The clean up of Enewetak was essentially done except for several areas which were declared unsafe for human habitation until 2010. Hundreds of new coconut trees were planted and vast amounts of sediment and other material contaminated by radioactivity were entombed under a giant concrete dome. The next year, in 1980, all Ujelang inhabitants were returned to Enewetak. A hundred or so soon returned to Ujelang because Enewetak could not support so many people, but their stay on Ujelang was short lived. In 1989 Ujelang became permanently uninhabited. Ujelang Atoll is currently owned by the Enewetak Council and is now very rarely visited.