Испания және Португалия еврейлерінің тарихы

Испан және португалдық еврейлер: тарихы, қудалау, эмиграция, қазіргі қауымдастықтар (Нидерланды, Ұлыбритания, АҚШ, Канада). Сефард еврейлері.

45 мин оқу

100%

Дереккөз: Spanish and Portuguese Jews — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Испан және португалдық еврейлер, сондай-ақ Батыс сефардтар, Иберия еврейлері немесе Пиреней еврейлері деп аталады, олар негізінен 1492 жылы Испаниядан және 1497 жылы Португалиядан дінін өзгертпеген еврейлерді күштеп қуғаннан кейінгі бірнеше ғасырлар бойы Иберия түбегінде «жаңа христиандар» ретінде өмір сүрген еврейлердің ұрпақтары. Сондықтан оларды 1492 жылы қуылғандардың ұрпақтарынан және бүгінгі Испания мен Португалиядағы еврей қауымдарынан ажырату керек. Испан және португалдық еврейлердің негізгі қауымдастықтары қазіргі кезде Нидерландыда, Ұлыбританияда, АҚШ-та және Канадада орналасқан. Америкадағы бірнеше еврей қауымдастықтарының испан және португалдық еврейлер тамырлары бар, бірақ олар енді испан және португалдық еврейлерге тән ерекше дәстүрлерді сақтамайды.

Тарихи негіздер

1492 және 1497 жылдары Испания мен Португалиядан дінін өзгертпеген яһудилерді қуғынға салу, испан және португалдық инквизициядан (1478 жылы он жыл бұрын құрылған) бөлек болғанымен, олар ақырында байланысты болды, себебі инквизиция соңынан католиктік дінге өткен яһудилердің көптеген ұрпақтары Ибериядан қашуға мәжбүр болды. Түпнұсқадағы қуғын-сүргін жарлықтары еврей тегінен шыққан жаңа христиандарға қолданбағанына қарамастан, инквизицияның оларға қатысты кемсітушілік әрекеттері, көбінесе өлімге әкелген, көптеген еврей тегінен шыққан христиандарды қуғын-сүргіннен кейінгі ұрпақтарда Испания мен Португалиядан эмиграциялауға үлкен қысым жасады. Альгамбра жарлығы (Шөшіру жарлығы деп те аталады) – 1492 жылдың 31 наурызында Испанияның католик монархтары (Кастилияның Изабелла I және Арагонның Фердинанд II) бірлесіп шығарған жарлық. Ол сол жылдың 31 шілдесіне дейін Кастилия және Арагон корольдіктерінен, оның ішінде барлық аумақтары мен иеліктерінен дінін өзгертпеген яһудилерді қуғынға салуды бұйырды. Қуғын-сүргіннің басты мақсаты – Испанияның үлкен еврей тегінен шыққан жаңа христиан халқына дінін өзгертпеген яһудилердің ықпалын жою, осының нәтижесінде олардың қайтадан яһудизмге оралуына жол бермеу. 1391 жылы болған діни қуғын-сүргін мен погромдардың салдарынан Испанияның еврей халқының жартысынан астамы католиктік дінге көшті. Альгамбра жарлығы мен бұрынғы жылдардағы қуғын-сүргін нәтижесінде Испанияның жалпы еврей халқынан сол кезде 200 000-нан астам яһуди католицизмге айналды және бастапқыда Испанияда қалды. 40 000 – 80 000 адам католиктік дінге кірмеді, сондықтан олар яһуди болып қалуға деген берік ұмтылыстарымен қуылды. Қуғынға салынып, дінін өзгертпеген яһудилердің арасында белгісіз саны Испаниядан тыс жерде католицизмге айналып, кейіннен қоныстанудағы қиындықтар салдарынан Испанияға оралды. Испаниядан яһуди ретінде кеткен испандықтардың көбі бастапқыда Португалияға көшіп барды, содан кейін олар 1497 жылы католик шіркеуіне мәжбүрлеп айналдырылды. Испаниядан яһуди ретінде кеткен яһудилердің көпшілігі солтан Баязид II қонақжайлылығын қабылдады және Альгамбра жарлығынан кейін Осман империясына көшіп барды, онда олар яһуди дінін ашық түрде ұстанатын қауымдарға негіз салды; олар және олардың ұрпақтары Шығыс сефардтар деп аталады. Испания мен Португалияның жарлықтарынан кейінгі ғасырларда кейбір еврей тегінен шыққан жаңа христиандар Португалия мен Испаниядан эмиграциялауды бастады, 1700 жылға дейін Батыс Еуропаның барлық аймақтарында және колониалды Американың Иберия емес аймақтарында (негізінен Голландияның аймақтары, соның ішінде Голландияның Батыс Үндістандағы Кюрасао, Португалияның колониалды Бразилияның голландиялық аймақтарында Ресиф, кейіннен португалдар қайтадан иеленді және Нью-Амстердам, кейін Нью-Йорк болды) қауымдастықтар құрып, ресми түрде яһудизмге оралды. Бұл қауымдардың ұжымдық және олардың ұрпақтары Батыс сефардтар ретінде белгілі және осы мақаланың тақырыбы болып табылады. Батыс сефардтардың алғашқы мүшелері өздері (немесе олардың жақын ата-бабалары) жаңа христиандар ретінде уақытша кезеңді жеке басынан өткізген адамдардан құралғандықтан, бұл португалдық және испандық инквизициялардың крипто-яһудизмді үнемі сынап-тексеруіне және қуғын-сүргініне әкелді. Алғашқы қауым 1600-1700 жылдар аралығында Иберия түбегінен ағып шыққан жаңа христиан эмиграциясымен одан әрі ұлғая берді. Жаңа христиандар мәжбүрлі немесе мәжбүрлі түрде христиандыққа айналғандықтан, олар ресми түрде христиан болып саналды. Олар католик шіркеуінің инквизициялық жүйесінің юрисдикциясына жатады және егер олар ата-бабаларының яһуди дінін ұстануды жалғастырса, қатал ересі және жолдан тайғандық заңдарына бағынады. Ақырында Иберияның мәдени сферасынан және Инквизицияның юрисдикциясынан қашып кеткен жаңа христиандар яһуди дініне ресми түрде оралып, жаңа төзімді баспана ортасында болғаннан кейін яһуди дінін қолдана бастады. Бұрынғы конверсолар немесе олардың ұрпақтары ретінде Батыс сефардтар Испаниядан қуылғанға дейінгі яһуди дінінің қалдықтарына негізделген ерекше рәсімді жасады, кейбіреулері жаңа христиандық кезеңінде жасырын түрде ұстанып келген және оларды дәстүрлі яһуди дінін қайта қабылдауға көмектескен қауымдар (соның ішінде Осман империясының сефардтық яһудилері мен ашкенази яһудилері) ұстаған яһуди дінінің әсерінен; сонымен қатар испандық марокколық және итальяндық яһуди рәсімдерімен, оларға рәсімдік тәжірибелерді үйрету үшін сол қауымдардан шақырылған раввиндер мен хаззандармен әсер етті. Олардың яһуди тобы ретінде ерекшелігінің бір бөлігі, сонымен қатар, олар өздерін «яһуди ерекшеліктерін қайта анықтауға және христиандық әлеуметтенуде алған зияткерлік құралдарымен [ ] шекараларын белгілеуге» мәжбүр деп санады.

Although the 1492 and 1497 expulsions of unconverted Jews from Spain and Portugal were separate events from the Spanish and Portuguese Inquisitions (which were established over a decade earlier in 1478), they were ultimately linked, as the Inquisition eventually also led to the fleeing out of Iberia of many descendants of Jewish converts to Catholicism in subsequent generations. Despite the fact that the original Edicts of Expulsion did not apply to Jewish origin New Christian conversos —as these were now legally Christians— the discriminatory practices that the Inquisition nevertheless placed upon them, which were often lethal, put immense pressure on many of the Jewish origin Christians to also emigrate out of Spain and Portugal in the immediate generations following the expulsion of their unconverted Jewish brethren. The Alhambra Decree (also known as the Edict of Expulsion) was an edict issued on 31 March 1492, by the joint Catholic Monarchs of Spain (Isabella I of Castile and Ferdinand II of Aragon) ordering the expulsion of all unconverted practicing Jews from the Kingdoms of Castile and Aragon, including from all its territories and possessions, by 31 July of that year. The primary purpose of the expulsion was to eliminate the influence of unconverted Jews on Spain's by then large Jewish origin New Christian converso population, to ensure that the prior did not encourage the latter to relapse and revert to Judaism. Over half of Spain's Jewish origin population had converted to Catholicism as a result of the religious anti Jewish persecution and pogroms which occurred in 1391. As a result of the Alhambra decree and persecution in prior years, it is estimated that of Spain's total Jewish origin population at the time, over 200,000 Jews converted to Catholicism, and initially remained in Spain. Between 40,000 and 80,000 did not convert to Catholicism, and by their steadfast commitment to remain Jewish were thus expelled. Of those who were expelled as unconverted Jews, an indeterminate number nonetheless converted to Catholicism once outside Spain and eventually returned to Spain in the years following the expulsion due to the hardships many experienced in their resettlement. Many of Spain's Jews who left Spain as Jews also initially moved to Portugal, where they were subsequently forcibly converted to the Catholic Church in 1497. Most of the Jews who left Spain as Jews accepted the hospitality of Sultan Bayezid II and, after the Alhambra Decree, moved to the Ottoman Empire, where they founded communities openly practising the Jewish religion; they and their descendants are known as Eastern Sephardim. During the centuries following the Spanish and Portuguese decrees, some of the Jewish origin New Christian conversos started emigrating from Portugal and Spain, settling until the 1700s throughout areas of Western Europe and non Iberian realms of the colonial Americas (mostly Dutch realms, including Curaçao in the Dutch West Indies, Recife in Dutch areas of colonial Brazil which eventually were regained by the Portuguese, and New Amsterdam which later became New York) forming communities and formally reverting to Judaism. It is the collective of these communities and their descendants who are known as Western Sephardim, and are the subject of this article. As the early members of the Western Sephardim consisted of persons who themselves (or whose immediate forebears) personally experienced an interim period as New Christians, which resulted in unceasing trials and persecutions of crypto Judaism by the Portuguese and Spanish Inquisitions, the early community continued to be augmented by further New Christian emigration pouring out of the Iberian Peninsula in a continuous flow between the 1600s to 1700s. Jewish origin New Christians were officially considered Christians due to their forced or coerced conversions; as such they were subject to the jurisdiction of the Catholic Church's Inquisitorial system, and were subject to harsh heresy and apostasy laws if they continued to practice their ancestral Jewish faith. Those New Christians who eventually fled both the Iberian cultural sphere and jurisdiction of the Inquisition were able to officially return to Judaism and open Jewish practice once they were in their new tolerant environments of refuge. As former conversos or their descendants, Western Sephardim developed a distinctive ritual based on the remnants of the Judaism of pre expulsion Spain, which some had practiced in secrecy during their time as New Christians, and influenced by Judaism as practiced by the communities (including Sephardic Jews of the Ottoman Empire and Ashkenazi Jews) which assisted them in their readoption of normative Judaism; as well as by the Spanish Moroccan and the Italian Jewish rites practiced by rabbis and hazzanim recruited from those communities to instruct them in ritual practice. A part of their distinctiveness as a Jewish group, furthermore, stems from the fact that they saw themselves as forced to "redefine their Jewish identity and mark its boundaries [ ] with the intellectual tools they had acquired in their Christian socialization" during their time as New Christian conversos.

Терминология

Басты "Батыс Сефардтық еврей" қауымдастықтары Батыс Еуропада, Италияда және Американың Ибериядан тыс аймақтарында қалыптасты. "Батыс сефардтар" терминімен қатар, сефардтық яһудилердің бұл кіші тобы кейде "испандық және португалдық яһудилер", "испандық яһудилер", "португалдық яһудилер" немесе "португал ұлтының яһудилері" деп аталады. "Батыс сефардтар" термині қазіргі зерттеу әдебиетінде "испандық және португалдық еврейлерге", кейде "испандық марокколық еврейлерге" қатысты жиі қолданылады. "Португалиялық яһудилер" және "Португалия ұлтының яһудилері" терминдерін Нидерланды, Гамбург, Скандинавия және бір кезде Лондонда қолдану негізінен "испандық және португалдық яһудилер" үшін XVII ғасырда Испания мен Нидерланды арасындағы саяси шиеленіс пен соғыс кезінде Испаниядан алыстатудың жолы ретінде пайда болған сияқты. Осыған ұқсас ойлар Испания шекарасына жақын орналасқан Баёнь және Бордо француз аймақтарындағы этностық сефардтық яһудилер үшін де әсер еткен болуы мүмкін. "Португалиялық" еврейлер терминологиясының тағы бір себебі, бұл отбасының салыстырмалы түрде жоғары үлесі Португалияны Пиреней түбегінен шыққан жері ретінде пайдаланған болуы мүмкін, тіпті олардың алыс отбасылық тегі португалдық емес, испандық болған кезде де, өйткені Португалия Испаниядан қуылғаннан кейін көптеген испандық яһудилер үшін баспана және транзиттік пункт болды. "Сефард" термині (этностық мағынада қолданылған кезде) Испаниямен байланысты міндетті түрде білдіретіндіктен, Батыс кіші тобының ерекшелігі Португалиямен қосылған байланыс болды. Осылайша, сефардтардың кіші тобы ретінде "португал" және "испан және португал" бір-бірін алмастыра пайдалана алады. Соңында, осы топтағы барлық дерлік ұйымдасқан қауымдастықтар іспан тілінен гөрі португал тілін ресми немесе жұмыс тілі ретінде қолданады. Италияда "испандық еврейлер" (Ebrei Spagnoli) термині жиі қолданылады, бірақ оған Неаполь патшалығынан еврей ретінде шығарылған еврейлердің ұрпақтары, сондай-ақ "испандық және португалдық еврейлер" кіреді (яғни бұрынғы конверсолардан және олардың ұрпақтарынан шыққан еврейлер). Венецияда испан және португал еврейлері көбінесе "Понентина" (Батыс) деп сипатталады, оларды Шығыс Жерорта теңізінің "Левантиндік" (Шығыс) сефардтарынан ажырату үшін. Кейде итальяндық яһудилер Пиза мен Ливорноның "португалдық яһудилері" мен Венеция, Модена және басқа жерлердегі "испандық яһудилер" арасында айырмашылық жасайды. Ғалым Джозеф Дан "ортағасырлық сефардтарды" (осман империясындағы 15 және 16 ғасырдағы испандық жер аударылғандар, олар еврейлер ретінде келді) "ренессанс сефардтарынан" (испандық және португалдық бұрынғы конверсо қауымдастықтары, олар жаңа христиандар ретінде келді) айырады.

The main 'Western Sephardic Jewish' communities developed in Western Europe, Italy, and the non Iberian regions of the Americas. In addition to the term "Western Sephardim", this sub group of Sephardic Jews is sometimes also referred to also as "Spanish and Portuguese Jews," "Spanish Jews," "Portuguese Jews," or "Jews of the Portuguese Nation." The term "Western Sephardim" is frequently used in modern research literature to refer to "Spanish and Portuguese Jews," but sometimes also to "Spanish Moroccan Jews". The use of the terms "Portuguese Jews" and "Jews of the Portuguese Nation" in areas such as the Netherlands, Hamburg, Scandinavia, and at one time in London, seems to have arisen primarily as a way for the "Spanish and Portuguese Jews" to distance themselves from Spain in the times of political tension and war between Spain and the Netherlands in the 17th century. Similar considerations may have played a role for ethnic Sephardic Jews in the French regions of Bayonne and Bordeaux, given their proximity to the Spanish border. Another reason for the terminology of "Portuguese" Jews may have been that a relatively high proportion of the families in question had Portugal as their immediate point of departure from the Iberian peninsula, even when their remoter family background was Spanish rather than Portuguese, since Portugal was the first place of refuge and transit point for many Spanish Jews immediately following their expulsion from Spain. As the term "Sephardim" (when used in its ethnic sense) necessarily connotes a link with Spain, the distinguishing feature of the Western subgroup was the added link with Portugal. Thus, as a subset of the Sephardim, "Portuguese" and "Spanish and Portuguese" could be used interchangeably. Finally, almost all organised communities in this group traditionally employed Portuguese rather than Spanish as their official or working language. In Italy, the term "Spanish Jews" (Ebrei Spagnoli) is frequently used, but it includes descendants of Jews expelled as Jews from the Kingdom of Naples, as well as "Spanish and Portuguese Jews" proper (i. e. Jews descended from former conversos and their descendants). In Venice, Spanish and Portuguese Jews were often described as "Ponentine" (Western), to distinguish them from "Levantine" (Eastern) Sephardim from Eastern Mediterranean areas. Occasionally Italian Jews distinguish between the "Portuguese Jews" of Pisa and Livorno and the "Spanish Jews" of Venice, Modena and elsewhere. The scholar Joseph Dan distinguishes "medieval Sephardim" (15th and 16th century Spanish exiles in the Ottoman Empire who arrived as Jews) from "Renaissance Sephardim" (Spanish and Portuguese former converso communities who arrived as New Christians), in reference to the respective times of each grouping's formative contacts with Spanish language and culture.

Сефардтық Бней Анусим және Жаңа Батыс Сефардтықтармен байланысы

Батыс сефардтардың («испандық және португалдық яһудилер») сефардтық Бней Анусим мен нео-батыс сефардтарға ортақ ерекшелігі – үшеуі де конверсолардан тараған. «Батыс сефардтар» – бұрынғы ғасырлардағы конверсолардың ұрпақтары; «Сефард Бней Анусим» – конверсолардың әлі де номиналды түрде христиан ұрпақтары; ал «Нео Батыс сефардтар» – қазіргі кезде сефард Бней Анусим халқының арасынан иудаизмге оралған бұрынғы конверсолар. «Батыс сефардтар» мен жаңадан пайда болған «Нео-Батыс сефардтар» арасындағы ерекшелік – иудаизмге қайта оралудың уақыт аралығы, оралудың орны және олардың қайта оралуына байланысты діни және құқықтық жағдайлар, соның ішінде кедергілер мен қуғын-сүргіндер. Осылайша, Батыс сефардтары болған конверсо ұрпақтары 16-18 ғасырлар аралығында яһуди дініне оралды, олар мұны 19 ғасырда инквизицияның жойылғанға дейін жасады, және бұл уақыт аралығы олардың Иберия мәдени аймағынан көшіп кетуін қажет етті. Керісінше, бүгінде пайда болып жатқан Нео-Батыс сефардтардың ұрпақтары 20 ғасырдың соңы мен 21 ғасырдың басында яһуди дініне оралды, олар мұны 19 ғасырда инквизиция жойылғаннан кейін жасады, және бұл уақыт аралығы олардың Иберия мәдени аймағынан көшіп кетуін қажет етпеді. Еврей қауымдастықтары Испания мен Португалияда 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында, көбінесе Лондондағы испан және португал яһудилерінің қауымдастықтарының көмегімен қайта құрылды, бірақ қазіргі Португалиядағы және Испаниядағы яһудилер «испандық және португалдық яһудилерден» ерекшеленеді, себебі көбінесе Испания мен Португалияда тұратын қазіргі еврей қауымдастықтары басқа еврей этникалық топтарын да қамтиды, олар Испания мен Португалияға жақында көшіп келген, мысалы, Солтүстік Еуропаның ашкенази яһудилері. Қазіргі Иберияда сефардтық текті яһудилер, мысалы, Портудың яһуди қауымы, сонымен қатар Батыс сефардтары емес, бірақ Нео-Батыс сефардтары, себебі олар 20 ғасырда және 21 ғасырдың басында Сефардтық Бней Анусим текті крипто-яһудилерге қол жеткізу науқанымен қайта құрылды. Опорто қауымының иудаизмге оралуын иудаизмге оралған капитан Артур Карлос де Баррос Басто (1887–1961), «Марраньолардың елшісі» деп те аталатын, жетекшілік етті. 1921 жылы Портуда жиырмадан аз ашкенази яһудилері өмір сүріп жатқанын, және өзі сияқты яһуди дініне жақында оралғандар ұйымдастырылмағандықтан және қажет болған жағдайда діни мақсаттармен Лиссабонға баруға мәжбүр болғандарын түсінген Баррос Басто синагога салу туралы ойлана бастады және 1923 жылы Портудың яһуди қауымын және Израильдік теологиялық орталықты Порту қалалық кеңесінде ресми тіркеуге бастама көтерді. Бұрын айтылғандай, қазіргі кездегі иудаизмге оралғандардың бұл қауымдастықтары жаңадан пайда болған Нео-Батыс сефардтардың алғашқылары болып табылады. Нео-Батыс сефардтар – Иберия мен Иберо Американың барлық жерінде яһуди дініне оралғандар, олар Сефардтық Бней Анусим халқының арасынан шыққан және Батыс сефардтардан («испандық және португалдық яһудилер» деп аталатын) ерекшеленеді. Мұндай Нео-Батыс сефард қауымдастықтарының тіпті соңғы мысалдары Португалиядағы Белмонт яһудилері мен Испанияның шветтері. Шуаттар жағдайында Израильдегі раввиндік билік конверсо ұрпақтарының бүкіл қауымдастығын еврей ретінде жалпы тануды кеңейтті, бұл аралдағы ерекше тарихи жағдайларға байланысты болды, нәтижесінде шуаттардың қазіргі заманға дейін яһуди емес туысқан көршілері тарапынан қатаң әлеуметтік оқшаулануына ұшырады. Соңғы бес-он жылда «Беней Анусимнің [сефард] ұйымдасқан топтары Бразилияда, Колумбияда, Коста-Рикада, Чилиде, Эквадорда, Мексикада, Пуэрто-Рикода, Венесуэлада және Сефарадтың өзінде [Иберия түбегінде] құрылды». Бұл қауымдардың кейбір мүшелері ресми түрде иудаизмге оралды. 2015 жылы Испания үкіметі испандық текті сефардтық яһудилердің ұрпақтарына испандық азаматтық беруге қатысты заң қабылдады. Бұл заң Б'ней Анусим ұрпақтарына сефардтық ата-бабаларын қайтадан табуға күшті ынта-жігер берді және генеалогиялық зерттеулер мен тіпті генетикалық зерттеулер толқынын тудырды. Заң 2019 жылға дейін күшінде болды, сондықтан Испания билігі сефардтық тегіне негізделген Испания азаматтығына өтініштерді енді қабылдамайды.

The common feature shared by Western Sephardim ("Spanish and Portuguese Jews") to Sephardic Bnei Anusim and Neo Western Sephardim is that all three are descended from conversos. "Western Sephardim" are descendants of former conversos of earlier centuries; "Sephardic Bnei Anusim" are the still nominally Christian descendants of conversos; and "Neo Western Sephardim" are the increasing in number modern day former conversos currently returning to Judaism from among the Sephardic Bnei Anusim population. The distinguishing factor between "Western Sephardim" and the nascent "Neo Western Sephardim" is the time frame of the reversions to Judaism, the location of the reversions, and the precarious religious and legal circumstances surrounding their reversions, including impediments and persecutions. Thus, the converso descendants who became the Western Sephardim had reverted to Judaism between the 16th and 18th centuries, they did so at a time before the abolition of the Inquisition in the 19th century, and this time frame necessitated their migration out of the Iberian cultural sphere. Conversely, the converso descendants who are today becoming the nascent Neo Western Sephardim have been reverting to Judaism between the late 20th and early 21st centuries, they have been doing so at a time after the abolition of the Inquisition in the 19th century, and this time frame has not necessitated their migration out of the Iberian cultural sphere. Although Jewish communities were re established in Spain and Portugal in the late 19th and early 20th centuries, largely with the help of communities of Spanish and Portuguese Jews such as that in London, these present day Jews in Portugal and Jews in Spain are distinct from "Spanish and Portuguese Jews" as, for the most part, the modern Jewish communities resident in Spain and Portugal also include other Jewish ethnic divisions recently immigrated to Spain and Portugal, such as Ashkenazi Jews of Northern Europe. In modern Iberia, practicing Jews of Sephardic origins, such as the Jewish community of Oporto, however, are also not Western Sephardim, but are Neo Western Sephardim, as they were re established in the 20th century and early 21st centuries with a campaign of outreach to the crypto Jews of Sephardic Bnei Anusim origins. The Oporto community's return to Judaism was led by the returnee to Judaism Captain Artur Carlos de Barros Basto (1887–1961), known also as the "apostle of the Marranos". In 1921, realizing that there were less than twenty Ashkenazi Jews living in Porto, and that recent returnees to Judaism like himself were not organized and had to travel to Lisbon for religious purposes whenever necessary, Barros Basto began to think about building a synagogue and took initiative in 1923 to officially register the Jewish Community of Porto and the Israelite Theological Center in the city council of Porto. As mentioned, these communities of modern day returnees to Judaism are among the first in the emergence of the nascent Neo Western Sephardim. Neo Western Sephardim are the modern returnees to Judaism throughout Iberia and Ibero America emerging from among the population of Sephardic Bnei Anusim, and are distinct from Western Sephardim (those termed "Spanish and Portuguese Jews"). Even more recent examples of such Neo Western Sephardim communities include the Belmonte Jews in Portugal, and the Xuetes of Spain. In the case of the Xuetes, the entire community of converso descendants was extended a blanket recognition as Jews by Rabbinical authorities in Israel due to their particular historical circumstances on the island which effectively resulted in a strict social isolation of the Xuetes imposed upon them by their non Jewish descended neighbors up until modern times. In the last five to ten years, "organized groups of [Sephardic] Benei Anusim have been established in Brazil, Colombia, Costa Rica, Chile, Ecuador, Mexico, Puerto Rico, Venezuela, and in Sefarad [the Iberian Peninsula] itself". Some members of these communities have formally reverted to Judaism. In 2015, the Spanish government enacted a law conceding Spanish nationality to the descendants of Sephardic Jews of Spanish origin. The law created a powerful incentive for the descendants of B'nei Anusim to re discover their Sephardic ancestry, and it spurred a wave of genealogical inquiry and even genetic research. The law remained in force until 2019, therefore applications for Spanish citizenship on the basis of Sephardic ancestry are no longer accepted by the Spanish authorities.

Испания мен Португалияда

Испан және португалдық яһудилер бастапқыда жаңа христиандық конверсолардың (яғни рим-католик христиандығына ауысқан яһудилердің) ұрпақтары болды, олардың ұрпақтары кейіннен Иберия түбегінен шығып, яһуди дініне қайта оралды. Аңыз бойынша, конверсолар визиготтар дәуірінде пайда болған және сол кезден бастап испан тарихының бойымен крипто-яһудизмнің үздіксіз ағыны болған, бірақ бұл сценарий күмәнді, себебі Иберияның мұсылман кезеңінде яһуди екенін жасырудың ешқандай артықшылығы болған жоқ. Көп жағдайда мәжбүрлі түрде дін ауыстырудың негізгі толқыны 1391 жылғы Испаниядағы қырғыннан кейін болды. Сол дәуірдің заңдық анықтамалары теориялық тұрғыдан мәжбүрлеп суға батырудың жарамсыз діни рәсім екенін мойындады, бірақ шіркеу мұны тек физикалық күшпен жасалған жағдайлармен шектеді: өлім немесе ауыр жарақат алу қаупі астында суға батыруға келіскен адам ерікті түрде дін ауысқан деп есептелді және тиісінше яһуди дініне қайта оралуына тыйым салынды. Крипто-яһудизм, ірі масштабтағы құбылыс ретінде, негізінен сол кезден басталады. Конверсолардың нағыз діни көзқарастары қандай болса да, көбінесе (бірақ әрдайым емес) өздерінің арасында некелесіп, байланыс жасауға бейімділік танытты. Олар саудада және патшалық әкімшілікте жоғары лауазымдарға ие болғандықтан, «Ескі Христиандардан» қатты наразылық тудырды. 1492 жылғы Альгамбра жарлығының шығуына, яһудилерді Испаниядан қууға немесе жазалауға себеп болған ресми түсіндірме, дінін қабылдамаған яһудилердің жаңа христиандық конверсолардың крипто-яһудилік тәжірибелерін қолдауы, осылайша христиандық қауымдастыққа сіңіп кетулерін кешіктіргені немесе тоқтатып қойғаны болды. 1492 жылы Испанияның Альгамбра жарлығы шыққаннан кейін, дінін қабылдамаған яһудилердің көп бөлігі дін ауыстырудың орнына жер аударуды таңдады, олардың көпшілігі Португалия шекарасын кесіп өтті. Алайда Португалияда яһудилерге бірнеше жылдан кейін, 1497 жылы, осындай жарлық тағы да жарияланды, оларға жер аудару немесе дін ауыстыру таңдауын ұсынды. Бірақ Испаниядан айырмашылығы, Португалия іс жүзінде олардың кетуіне кедергі келтірді, сондықтан Португалия королі олардың кетуге тырыспауы арқылы олар христиандықты де-факто қабылдады деп есептеді, осылайша олар өздері қалаған болса да, христиандыққа ауысқан адамдар ретінде қалып қойды. Осы себепті крипто-яһудизм Португалияда Испанияға қарағанда әлдеқайда кең таралды, тіпті осы отбасылардың көпшілігі португалдық емес, испандықтар болған. Бірақ уақыт өте келе, испандық және португалдық тегі бар крипто-яһудилердің көпшілігі 18 ғасырда Португалиядан кетіп қалды.

Spanish and Portuguese Jews were originally descended from New Christian conversos (i. e. Jews converted to Roman Catholic Christianity) whose descendants later left the Iberian peninsula and reverted to Judaism. Although legend has it that conversos existed as early as the Visigothic period, and that there was a continuous phenomenon of crypto Judaism from that time lasting throughout Spanish history, this scenario is unlikely, as in the Muslim period of Iberia there was no advantage in passing as a Christian instead of publicly acknowledging one was a Jew. The main wave of conversions, often forced, followed the Massacre of 1391 in Spain. Legal definitions of that era theoretically acknowledged that a forced baptism was not a valid sacrament, but the Church confined this to cases where it was literally administered by physical force: a person who had consented to baptism under threat of death or serious injury was still regarded as a voluntary convert, and accordingly forbidden to revert to Judaism. Crypto Judaism as a large scale phenomenon mainly dates from that time. Conversos, whatever their real religious views, often (but not always) tended to marry and associate among themselves. As they achieved prominent positions in trade and in the Royal administration, they attracted considerable resentment from the "Old Christians". The ostensible reason given for issuance of the 1492 Alhambra Decree for the conversion, expulsion or execution of the unconverted Jews from Spain was that the unconverted Jews had supported the New Christian conversos in the crypto Jewish practices of the latter, thus delaying or preventing their assimilation into the Christian community. After the issuance of Spain's Alhambra Decree in 1492, a large proportion of the unconverted Jews chose exile rather than conversion, many of them crossing the border to Portugal. In Portugal, however, the Jews were again issued with a similar decree just a few years later in 1497, giving them the choice of exile or conversion. Unlike in Spain, however, in actual practice Portugal mostly prevented them from leaving, thus they necessarily stayed as ostensible converts to Christianity whether they wished to or not, after the Portuguese King reasoned that by their failure to leave they accepted Christianity by default. For this reason, crypto Judaism was far more prevalent in Portugal than in Spain, even though many of these families were originally of Spanish rather than Portuguese descent. Over time, however, most crypto Jews both of Spanish and Portuguese ancestry had left Portugal by the 18th century.

Сеута және Мелилья

Солтүстік Африкадағы Сеута мен Мелилья эксклаваларында әлі де еврей қауымдастықтары бар. Бұл жерлер, көп жағдайда Испанияның бөлінбес бөлігі саналса да, инквизиция мен қуғын-сүргіннен аман қалды, сондықтан осы қауымдастықтар өзін қуғын-сүргінге дейінгі испандық яһудилердің қалдығы деп есептейді.

Францияда

XVI ғасырдың басында және XVII ғасырдың басында конверсолар Пиреней тауларынан тыс жерлерде пана іздеп, Францияда Сен-Жан-де-Люз, Тарб, Байон, Бордо, Марсель және Монпелье қалаларына қоныстанды. Олар сырттай христиан өмірі сүрді, католик дін қызметкерлерімен үйленді, балаларын крещение рәсімінен өткізді және қоғамда католиктер екендерін көрсетті. Бірақ, құпия түрде балаларын сүндеттеді, мүмкіндігінше субботаны және мерекелерді сақтады, бірге дұға етті. Франция королі Генрих III, Генрих II-нің оларға берген жеңілдіктерін растады және оларды айыптаулардан қорғады. Франция королі Людовик XIII тұсында Байондағы конверсолар Сент-Эспирит пригородына орналастырылды. Сент-Эспиритте, сондай-ақ Пейрехорад, Бидаш, Ортез, Биарриц және Сен-Жан-де-Люзде олар біртіндеп яһуди дінін ашық мойындады. 1640 жылы Сен-Жан-де-Люзде бірнеше жүз конверсо, яһудилер саналған адамдар тұрды; ал 1660 жылы Сент-Эспиритте синагог ашылды. Революцияға дейінгі Францияда португалдық яһудилер үш толерантты яһуди қауымдастығының бірі болды, ал қалған екеуі – Эльзас-Лотарингияның ашкеназдық яһудилері және бұрынғы Папалық анклавтың яһудилері еді. Үшінші қауым бастапқыда өзінің провансальдық дәстүрін сақтады, бірақ француз революциясынан және Контат Венассиннің Францияға қосылуынан кейін көп ұзамай испандық және португалдық дәстүрін қабылдады. Бүгінде Бордо мен Байоннада, сондай-ақ Парижде бірнеше испандық және португалдық қауымдар бар, бірақ осы қауымдардың барлығында (тіпті француз яһудилері арасында да) қалған испандық және португалдық яһудилердің саны Солтүстік Африкадан келген сефард көшпенділерінен әлдеқайда кем.

Нидерландыда

Испан Нидерландында (қазіргі Бельгия) яһудилердің жағдайы өзгеше болды. Антверпенде, әсіресе, көптеген конверсолар тұрды. Инквизицияға жұмыс істеуге рұқсат берілмеді. Дегенмен, олардың яһуди дінін ұстануы жасырын және ресми емес күйде болды, себебі Бельгиядағы яһудилік амалдар Испанияның басқа аймақтарында қудалауға алып келуі мүмкін еді. Қудалау мен ресми емес төзімділік кезеңдері кезектесіп отырды. 1714 жылы Оңтүстік Нидерланды Австрияға өткеннен кейін жағдай біршама жақсарды, бірақ ресми қауым 19 ғасырда ғана құрылды. Антверпенде португалдық синагог бар; оның мүшелері, Брюссельдегі сефард синагогтары сияқты, қазір көбінесе Солтүстік Африкадан келген, ал соғысқа дейінгі отбасылар мен дәстүрлердің саны аз.

During the Spanish occupation of the Netherlands, converso merchants had a strong trading presence there. When the Dutch Republic gained independence in 1581, the Dutch retained trading links with Portugal rather than Spain, as Spain was regarded as a hostile power. Since there were penal laws against Catholics, and Catholicism was regarded with greater hostility than Judaism, New Christian conversos (technically Catholics, as that was the Christian tradition they were forced into) were encouraged by the Dutch to "come out" openly as Jews. Given the multiplicity of Protestant sects, the Netherlands was the first country in the Western world to establish a policy of religious tolerance. This made Amsterdam a magnet for conversos leaving Portugal. There were originally three Sephardi communities: the first, Beth Jacob, already existed in 1610, and perhaps as early as 1602; Neve Shalom was founded between 1608 and 1612 by Jews of Spanish origin. The third community, Beth Israel, was established in 1618. These three communities began co operating more closely in 1622. Eventually, in 1639, they merged to form Talmud Torah, the Portuguese Jewish Community of Amsterdam, which still exists today. The current Portuguese Synagogue, sometimes known as the "Amsterdam Esnoga", was inaugurated in 1675, of which Abraham Cohen Pimentel was the head Rabbi. At first the Dutch conversos had little knowledge of Judaism and had to recruit rabbis and hazzanim from Italy, and occasionally Morocco and Salonica, to teach them. Later on Amsterdam became a centre of religious learning: a religious college Ets Haim was established, with a copious Jewish and general library. This library still exists. The transactions of the college, mainly in the form of responsa, were published in a periodical, Peri Ets Haim (see links below). There were formerly several Portuguese synagogues in other cities such as The Hague. Since the German occupation of the Netherlands in the Second World War and the mass killing of Jews by the Nazi regime, the Amsterdam synagogue is the only remaining synagogue of the Portuguese rite in the Netherlands: it serves a membership of about 600. On the other hand, the synagogue at the Hague survived the war undamaged; it is now the Liberal Synagogue and no longer belongs to the "Portuguese" community. The position of Jews in the Spanish Netherlands (modern Belgium) was rather different. Considerable numbers of conversos lived there, in particular in Antwerp. The Inquisition was not allowed to operate. Nevertheless, their practice of Judaism remained under cover and unofficial, as acts of Judaizing in Belgium could expose one to proceedings elsewhere in the Spanish possessions. Sporadic persecutions alternated with periods of unofficial toleration. The position improved somewhat in 1714, with the cession of the southern Netherlands to Austria, but no community was officially formed until the 19th century. There is a Portuguese synagogue in Antwerp; its members, like those of the Sephardic rite synagogues of Brussels, are now predominantly of North African origin, and few if any pre War families or traditions remain.

Нидерландыны испандықтар басып алған кезде конверсо саудагерлері бұл жерде белсенді сауда жасады. 1581 жылы Нидерланд Республикасы тәуелсіздік алғаннан кейін, Нидерланды Испания емес, Португалиямен сауда байланыстарын сақтады, себебі Испания жау мемлекет ретінде қарастырылды. Католиктерге қарсы заңдар болғандықтан және католиктік дінге иудаизмге қарағанда зор қарсылық болғандықтан, голландтар жаңа христиан конверсоларын (техникалық тұрғыдан католиктер, олар христиандық дәстүрге мәжбүрленген) еврей ретінде ашық мойындауға ынталандырды. Протестанттық секталардың көптігіне байланысты Нидерланды Батыс әлемінде діни төзімділік саясатын енгізген алғашқы ел болды. Бұл Амстердамды Португалиядан қашқан конверсолар үшін тартымды орынға айналдырды. Алғашқыда үш сефард қауымы болды: біріншісі, Бет Яков, 1610 жылы, мүмкін 1602 жылдан бері болған; Неве Шаломды 1608 мен 1612 жылдар арасында испандық яһудилер құрды. Үшінші қауым, Бет-Исраил, 1618 жылы құрылды. Бұл үш қауым 1622 жылы жақын қарым-қатынас орната бастады. Соңында, 1639 жылы олар бірігіп, Талмуд Тораны, Амстердамның португалдық яһуди қауымын құрды, ол бүгінге дейін бар. Қазіргі португалдық синагог, кейде «Амстердам Эсногасы» деп аталады, 1675 жылы ашылды, оның бас раввині Абрахам Коэн Пиментель болды. Бастапқыда голланд конверсолары яһуди дінін жақсы білмегендіктен, оларды оқыту үшін Италиядан, кейде Марокко мен Салоникадан раввиндер мен хаззандарды шақыруға тура келді. Кейін Амстердам діни білімнің орталығына айналды: Ец Хаим діни колледжі құрылды, онда көптеген еврей және жалпы кітаптары бар кітапхана болды. Бұл кітапхана әлі де сақталып тұр. Колледжтің қызметі, негізінен, респонсалар түрінде, «Пери Ец Хаим» мерзімді басылымында жарияланды (төмендегі сілтемелерді қараңыз). Бұрын Гаага және басқа қалаларда португалдық синагогтар болған. Екінші дүниежүзілік соғыста Нидерландыны немістер басып алғаннан және нацистердің яһудилерді жаппай қырғынынан кейін Амстердам синагогасы Нидерландыдағы португалдық дәстүрдегі жалғыз синагог болып қалды: ол шамамен 600 мүшеге қызмет етеді. Гаагадағы синагог соғыстан зардап көрмеді; ол қазір Либералды синагог және енді «португалдық» қауымға жатпайды.

Германияда, Солтүстік және Шығыс Еуропа

Гамбургте 1590 жылдары португалдық яһудилер тұрған. 1627 жылы олардың «Талмуд Тора» деп аталатын кішкентай синагогасы болған, ал 1652 жылы «Беф-Исраел» басты синагогасы құрылды. 18-шы ғасырдан бастап португалдық яһудилердің саны «неміс яһудилері» (ашкеназдар) санынан көбейе бастады. 1900 жылға қарай олардың саны шамамен 400-ге жететін болды. Алтона қаласында португал қауымының шағын бөлімшесі және «Неве Шалом» қауымы орналасқан. Дегенмен, тарихи тұрғыдан алғанда, Алтонадағы яһуди қауымының көп бөлігі ашкеназдықтардан тұрды, себебі Алтона Дания патшалығына қарасты болған, ол барлық қауымдардан келген яһудилердің сонда қоныстануына рұқсат берген, ал Гамбург тек португалдықтарды ғана қабылдаған. Испан және португалдық яһудилер 19-шы ғасырдың басына дейін Норвегияда үзіліссіз сауда жасап, 1844 жылы толық тұру құқығын алды. Бүгінде олардың жалпы (көбінесе ашкеназдық) яһуди қауымынан бөлек ұйымдық ерекшелігі жоқ, бірақ кейбір отбасыларда дәстүрлер сақталған. Шамамен 1550 жылы көптеген сефардтық яһудилер Еуропаны аралап, Польшада өздеріне пана тапты, онда 16-шы және 17-шы ғасырларда Еуропадағы ең ірі яһуди халқы болды. Осы себепті, әлі де польшалық яһудилердің тегінің испандық болуы мүмкін. Алайда, олардың көпшілігі тез арада ашкеназдық қауымына сіңіп, өздерінің ерекшелігін жойды.

Ұлыбританияда

Елизавета I патшайымының тұсында Англияда испан және португал саудагерлері болған, олардың көптегені конверсолар еді; бір атақты мараньо – дәрігер Родериго Лопес. Оливер Кромвельдің кезінде Менаше Бен Израиль голландиялық сефардтардың Англияға қоныстануына рұқсат сұраған делегацияны басқарды: Кромвель бұл өтінішке жағымды қарағандығы мәлім, бірақ ресми рұқсат құжаты табылған жоқ. Карл II және Джеймс II тұсында испан және португалдық яһудилердің қауымы Кричерч-Лейнде мәжілісхана ашты. Осы екі патша да яһудилердің заңсыз жиналуы туралы айыптауларды жою арқылы осы жағдайға келісім білдірді. Осы себепті Англиядағы испан және португалдық яһудилер 1656 жылды қайта қабылдану жылы деп есептейді, бірақ Карл II-ні өздерінің қауымының нағыз демеушісі деп санайды. Бевис Маркс синагогасы 1701 жылы Лондонда ашылды. 1830 және 40-жылдары Вест-Эндте филиал синагога құруға тырысты, бірақ раввиндер бұған қарсылық танытты. Диссиденттер қауымының мүшелері және бірқатар ашкеназдар 1841 жылы Бертон көшесінде Батыс Лондон синагогасын құрды. 1853 жылы Вигмор көшесінде ресми филиал синагогасы ашылды. Ол 1860-жылдары Брайанстон көшесіне, ал 1896 жылы Майда Вейлдегі Лаудердейл көшесіне көшірілді. 1865 жылдан 1884 жылға дейін Ислингтонда жеке синагога, ал 1885 жылдан 1936 жылға дейін Хайбериде тағы бір синагога болды. Уэмблиде үшінші мәжілісхана құрылды. Ғасырлар бойы қауым Италия мен Солтүстік Африкадан келген көптеген сефард иммигранттарын қабылдады, олардың ішінде көптеген раввиндер мен хаззандар болды. Қазіргі мүшелеріне көптеген ирактық яһудилер мен ашкеназдар, сондай-ақ бастапқы отбасылардың ұрпақтары кіреді. Уэмбли қауымының көп бөлігі мысырлықтардан тұрады. Бевис Маркс, Лаудердейл Роуд және Уэмблидегі синагогалардың барлығы бір қауымға тиесілі, ол ресми түрде Сахар Асамайым (Шаар ха Шамайым) деп аталады және жеке ұйымдық ерекшеліктері жоқ. Қауымға командалық раввинат қызмет көрсетеді: Хахам, яки бас раввин лауазымы қазіргі уақытта бос (және қауым тарихында жиі болып келген), қазіргі басшы "Аға раввин" деп аталады. Қауымның күнделікті басқаруын Махамад жүзеге асырады, ол мерзімді сайлау арқылы тағайындалады және бірнеше парнасимдерден (басшылардан) және бір габбайдан (қазынашыдан) тұрады. Қазіргі Аға раввин Джозеф Двектің басшылығымен қауымның атауы "Испания және Португалия яһудилері қауымынан" "S&P Сефард қауымы" деп өзгертілді. Үш негізгі синагогадан басқа, Рамсгеттегі Монтефиоре синагогасы Мұса Монтефиоренің жерленген жерімен байланысты. Голландия паркіндегі мәжілісхана "испандық және португалдық" деп сипатталғанмен, негізінен грек және түрік яһудилеріне қызмет етеді, олардың рәсімдері әртүрлі: ол негізгі қауыммен Ассоциация шарты арқылы байланысты. Манчестердегі сефард синагогалары Лондон қауымының бақылауында және дәстүрлі түрде негізінен испан және португал рәсімдерін қолданады, бірақ қазір Иерусалим сефард стиліне көшіп барады: мүшелерінің көп бөлігі сириялық текті, сондай-ақ түрік, ирак және Солтүстік Африка яһудилері де бар. Лондон қауымы бұрынғыда Қиыр Шығыстағы Бағдад синагогаларына, мысалы Гонконгтағы Охель Лиа синагогасына және Шанхайдағы Охель Рахиль синагогасына бақылау жасаған. Эльстриде испан және португал дәстүрін қолданатын бейресми қауым, "Рамбам синагогасы" бар, сондай-ақ Хендонда тағы бір минян құрылды. Лондондағы жаңа сефард рәсімді синагогалар, негізінен Бағдад және парсы яһудилері үшін, өздерінің рәсімдерін сақтайды және испан және португал қауымының құрамына кірмейді. Амстердам қауымы сияқты, Лондонның испан және португал қауымы да ертеректе Медраш до Хешаим (Этс Хайм) құрды. Бұл жұмыс істейтін діни колледж емес, қоғамның баспаларына, мысалы, дұға кітаптарына жауапты лауазымды тұлғалардың комитеті. 1862 жылы қауым Рамсгейтте раввиндерді даярлау үшін "Джудит Леди Монтефиор колледжін" құрды. Ол 1960-жылдары Лондонға көшірілді: колледж студенттері бір мезгілде еврейлер колледжінде (қазіргі Лондон еврей оқулары мектебі) курстарға қатысты. Джудит Леди Монтефиор колледжі 1980-жылдары жабылды, бірақ 2005 жылы Лаудердейл көшесінен басқарылатын жартылай уақыттық раввиндік оқу бағдарламасы ретінде қайта жаңғыртылды. Ол жалпы ағылшын-яһуди православие қауымына, ашкеназдарға да, сефардтарға да қызмет етеді.

There were certainly Spanish and Portuguese merchants, many of them conversos, in England at the time of Queen Elizabeth I; one notable marrano was the physician Roderigo Lopez. In the time of Oliver Cromwell, Menasseh Ben Israel led a delegation seeking permission for Dutch Sephardim to settle in England: Cromwell was known to look favourably on the request, but no official act of permission has been found. By the time of Charles II and James II, a congregation of Spanish and Portuguese Jews had a synagogue in Creechurch Lane. Both these kings showed their assent to this situation by quashing indictments against the Jews for unlawful assembly. For this reason the Spanish and Portuguese Jews of England often cite 1656 as the year of re admission, but look to Charles II as the real sponsor of their community. Bevis Marks Synagogue was opened in 1701 in London. In the 1830s and 40s there was agitation for the formation of a branch synagogue in the West End, nearer where most congregants lived, but rabbis refused this on the basis of Ascama 1, forbidding the establishment of other synagogues within six miles of Bevis Marks. Dissident congregants, together with some Ashkenazim, accordingly founded the West London Synagogue in Burton Street in 1841. An official branch synagogue in Wigmore Street was opened in 1853. This moved to Bryanston Street in the 1860s, and to Lauderdale Road in Maida Vale in 1896. A private synagogue existed in Islington from 1865 to 1884, and another in Highbury from 1885 to 1936. A third synagogue has been formed in Wembley. Over the centuries the community has absorbed many Sephardi immigrants from Italy and North Africa, including many of its rabbis and hazzanim. The current membership includes many Iraqi Jews and some Ashkenazim, in addition to descendants of the original families. The Wembley community is predominantly Egyptian. The synagogues at Bevis Marks, Lauderdale Road and Wembley are all owned by the same community, formally known as Sahar Asamaim (Sha'ar ha Shamayim), and have no separate organisational identities. The community is served by a team rabbinate: the post of Haham, or chief rabbi, is currently vacant (and has frequently been so in the community's history), the current head being known as the "Senior Rabbi". The day to day running of the community is the responsibility of a Mahamad, elected periodically and consisting of a number of parnasim (wardens) and one gabbay (treasurer). Under the current Senior Rabbi, Joseph Dweck, the name of the community has been changed from "Congregation of Spanish and Portuguese Jews" to "S&P Sephardi Community". In addition to the three main synagogues, there is the Montefiore Synagogue at Ramsgate associated with the burial place of Moses Montefiore. A synagogue in Holland Park is described as "Spanish and Portuguese" but serves chiefly Greek and Turkish Jews, with a mixed ritual: it is connected to the main community by a Deed of Association. The Manchester Sephardic synagogues are under the superintendence of the London community and traditionally used a predominantly Spanish and Portuguese ritual, which is giving way to a Jerusalem Sephardic style: the membership is chiefly Syrian in heritage, with some Turkish, Iraqi and North African Jews. The London community formerly had oversight over some Baghdadi synagogues in the Far East, such as the Ohel Leah Synagogue in Hong Kong and Ohel Rachel Synagogue in Shanghai. An informal community using the Spanish and Portuguese rite, and known as the "Rambam Synagogue", exists in Elstree and a further minyan has been established in Hendon. Newer Sephardic rite synagogues in London, mostly for Baghdadi and Persian Jews, preserve their own ritual and do not come under the Spanish and Portuguese umbrella. Like the Amsterdam community, the London Spanish and Portuguese community early set up a Medrash do Heshaim (Ets Haim). This is less a functioning religious college than a committee of dignitaries responsible for community publications, such as prayer books. In 1862 the community founded the "Judith Lady Montefiore College" in Ramsgate, for the training of rabbis. This moved to London in the 1960s: students at the college concurrently followed courses at Jews' College (now the London School of Jewish Studies). Judith Lady Montefiore College closed in the 1980s, but was revived in 2005 as a part time rabbinic training programme run from Lauderdale Road, serving the Anglo Jewish Orthodox community in general, Ashkenazim as well as Sephardim.

Америкада

XVI-XVIII ғасырларда Португалиядан Бразилияға кеткен конверсолардың көп бөлігі осы елге қоныс аударды. Олардың арасында яһуди дініне қайта оралуға мүддесі жоқ экономикалық эмигранттар да болды. Инквизиция Бразилияда да, Португалияда да белсенді болғандықтан, конверсолар әлі де сақтық танытуға тиіс еді. Голланд сефардтары отарлауға қызығушылық танытып, Кюрасао мен Парамарибо (Суринам) қалаларында қауымдастықтар құрды. 1630-1654 жылдары Бразилияның солтүстік-шығысында, оның ішінде Ресифеде голланд колониясы болды. Бұл Ресифеде «Кахал Зур Исраэль» синагогы деп аталған қауымдастықты құрған португалдық Бразилиядан келген конверсоларды және Голландиядан келген еврей эмигранттарын тартты. Португалия Ресифе аймағын қайта басып алғаннан кейін, осы еврейлердің көп бөлігі (қанша пайызы белгісіз) Бразилиядан Кариб теңізіндегі Курасао сияқты жаңа немесе бар болған қауымдастықтарға кетті. Басқалары 1654 жылы Нью-Амстердамда (кейін Нью-Йорк деп аталды) «Congregation Shearith Israel» қауымын құрды, ол Америкадағы алғашқы еврей синагогы болды. Дегенмен, көптеген конверсолар Бразилияда қалды. Олар Параиба провинциясының ауылдық аймақтарына көшіп, қайта жанданаған инквизициядан қашып құтылды, ол негізінен ірі қалаларда белсенді болды. Кариб теңізінде испан және португал синагогтары басқа да голланд және ағылшын билігіндегі аралдарда, мысалы, Ямайка, Сент-Томас, Барбадос, Сент-Эвстатиус және Невис аралдарында болды. Испан-американдық тәуелсіздік соғыстарынан кейін инквизиция жойылды (оған көптеген Кариб сефардтары қолдау көрсеткен), осы қауымдастықтардың көптегені еврейлердің жаңадан тапқан бостандығын пайдаланып материкке көшіп, жақсы экономикалық мүмкіндіктерге ие болғандықтан азайды. Венесуэла, Колумбия, Эквадор, Панама, Коста-Рика және Гондурас сефардтарды қабылдады. Бірнеше ұрпақ ішінде осы иммигранттардың көпшілігі қоғамға жақсырақ интеграциялану үшін католицизмге көшті. XXI ғасырда Кариб теңізіндегі аралдардың ішінде тек Курасао мен Ямайкада ғана испан және португал еврейлерінің қауымдастықтары сақталған. Канадада, сол кезде «Жаңа Франция» деп аталған жерде, Эстер Брандо 1738 жылы католик баласы болып киінген күйі Канадаға көшіп келген алғашқы еврей болды. Ол Францияның оңтүстік-батысындағы портты қала Байонның Сент-Эсприт ауданынан келді, онда испан және португал еврейлері қоныстанған. Британдық Он үш колонияда синагогтар Америка революциясынан бұрын Ньюпорт (Род-Айленд) және Филадельфияда, сондай-ақ Оңтүстік Каролина, Вирджиния және Джорджияның оңтүстік колонияларындағы қалаларда құрылды. Содан бері оңтүстік штаттардағы және Кариб бассейніндегі бұрынғы сефард синагогтарының көптегені Консервативті, Реформалық немесе Реконструкционистік қозғалыстардың бөлігіне айналды және тек бірнеше испан және португал дәстүрлерін сақтады. Осылайша, 1820 жылдары Реформалық иудаизм қозғалысының негізін қалаушылардың арасында Чарльстон (Оңтүстік Каролина) қаласындағы сефардтық «Beth Elohim» қауымы болды. Нью-Йорк қауымының голландтық тарихына қарамастан, XIX ғасырға қарай АҚШ пен Канададағы барлық испан және португалдық еврей қауымдастықтары Лондонға негізделген отбасының бір бөлігіне айналды. XIX және XX ғасырдың басында Лондонда және Филадельфияда басылған дұға кітаптарының басылымдарында бірдей негізгі мәтін болды және Атлантиканың екі жағында қолдануға арналған: мысалы, олардың барлығында Корольдік отбасы үшін дұға және республикалық мемлекеттерде қолдануға арналған балама дұғалар бар еді. Нью-Йорк қауымы Дэвид де Сола Пулдың нұсқасы 1954 жылы жарық көргенге дейін осы басылымдарды қолданды. Екінші жағынан, XX ғасырдың бірінші жартысында Нью-Йорк қауымы Голландиядан келген бірнеше хаззандарды жұмысқа алды, нәтижесінде қауымның музыкалық дәстүрі Амстердам дәстүріне жақын болды. АҚШ-та испан және португалдық синагогтардың тек екеуі сақталған: Нью-Йорктегі «Shearith Israel» және Филадельфиядағы «Mikveh Israel». Екі қауымда да мүшелерінің аз бөлігі ғана батыс сефардтық текті, ал қалғандары ашкеназдықтар, леванттық сефардтар, мизрахимдар және дін ауыстырушылардың қосындысынан тұрады. Бруклиндегі сириялық яһудилер, Сиэтлдегі грек және түрік яһудилері сияқты жаңа сефард және сефард обрядындағы қауымдастықтар испан және португалдық қауымдардың құрамына кірмейді. Сиэтл қауымы 2002 жылы «Siddur Zehut Yosef» басылымына дейін «de Sola Pool» дұға кітаптарын қолданды. Лос-Анджелестегі «Sephardic Temple Tifereth Israel» қауымы, негізінен түрік этникалық тобынан құралған, әлі де «de Sola Pool» дұға кітаптарын қолданады.

From the 16th to the 18th centuries, a majority of conversos leaving Portugal went to Brazil. This included economic emigrants with no interest in reverting to Judaism. As the Inquisition was active in Brazil as well as in Portugal, conversos still had to be careful. Dutch Sephardim were interested in colonisation, and formed communities in both Curaçao and Paramaribo, Suriname. Between 1630 and 1654, a Dutch colony existed in the north east of Brazil, including Recife. This attracted both conversos from Portuguese Brazil and Jewish emigrants from Holland, who formed a community in Recife called Kahal Zur Israel Synagogue, the first synagogue in the Americas. On the reconquest of the Recife area by Portugal, many of these Jews (it is not known what percentage) left Brazil for new or existing communities in the Caribbean such as Curaçao. Others formed a new community, Congregation Shearith Israel, in New Amsterdam (later renamed as New York) in 1654, the first Jewish synagogue in what became the United States. Numerous conversos, however, stayed in Brazil. They survived by migrating to the countryside in the province of Paraíba and away from the reinstated Inquisition, which was mostly active in the major cities. In the Caribbean, there were at one point Spanish and Portuguese synagogues in various other Dutch and English controlled islands, such as Jamaica, St. Thomas, Barbados, St. Eustatius and Nevis. With the elimination of the Inquisition after the Spanish American wars of independence, which many Caribbean Sephardim had supported, many of these communities declined as Jews took advantage of their new found freedom to move to the mainland, where there were better economic opportunities. Venezuela, Colombia, Ecuador, Panama, Costa Rica and Honduras, among others, received numbers of Sephardim. Within a couple of generations, these immigrants mostly converted to Catholicism to better integrate into society. In the 21st century among the Caribbean islands, only Curaçao and Jamaica still have communities of Spanish and Portuguese Jews. In Canada, at that time named as 'New France', Esther Brandeau was the first Jew to immigrate to Canada, in 1738, disguised as a Roman Catholic boy. She came from Saint Esprit, a district of Bayonne, a port city in Southwestern France, where Spanish and Portuguese Jews had settled. In the British Thirteen Colonies, synagogues were formed before the American Revolution at Newport, Rhode Island and Philadelphia, as well as in cities of the southern colonies of South Carolina, Virginia, and Georgia. Since then, many of the former Sephardic synagogues in the southern states and the Caribbean have become part of the Conservative, Reform or Reconstructionist movements, and retain only a few Spanish and Portuguese traditions. Thus, among the pioneers of the Reform Judaism movement in the 1820s there was the Sephardic congregation Beth Elohim in Charleston, South Carolina. Despite the Dutch origins of the New York community, by the 19th century all of the Spanish and Portuguese Jewish communities in the United States and Canada were very much part of the London based family. The 19th and early 20th century editions of the prayer book published in London and Philadelphia contained the same basic text, and were designed for use on both sides of the Atlantic: for example, they all contained both a prayer for the Royal family and an alternative for use in republican states. The New York community continued to use these editions until the version of David de Sola Pool was published in 1954. On the other hand, in the first half of the 20th century, the New York community employed a series of hazzanim from Holland, with the result that the community's musical tradition remained close to that of Amsterdam. There are only two remaining Spanish and Portuguese synagogues in the United States: Shearith Israel in New York, and Mikveh Israel in Philadelphia. In both congregations, only a minority of their membership has Western Sephardic ancestry, with the remaining members a mix of Ashkenazim, Levantine Sephardim, Mizrahim, and converts. Newer Sephardic and Sephardic rite communities, such as the Syrian Jews of Brooklyn and the Greek and Turkish Jews of Seattle, do not come under the Spanish and Portuguese umbrella. The Seattle community did use the de Sola Pool prayer books until the publication of Siddur Zehut Yosef in 2002. Sephardic Temple Tifereth Israel, a community in Los Angeles with a mainly Turkish ethnic background, still uses the de Sola Pool prayer books.

Үндістан мен Шығыс Үндістандағы Гоа, Кочин, Ченнаи және Малака

1494 жылы Тордесильяс шартына қол қойылып, әлем Португалия мен Испания арасында бөлінді. Португалияға Тордесильяс меридианының шығысындағы жерлер қарауына берілді. 1498 жылы Васко да Гама Үндістанның батыс жағалауына жетті, онда ол алғашқыда поляк еврейі Гаспар да Гамамен күшін сыбағалады. 1505 жылы Португалия Кочин қаласын шығыс штабы етіп белгіледі, ал 1510 жылы Гоа португалдық Үндістанның астанасы ретінде құрылды.

Гоа

Азияда португалдық колониялар құрылғаннан кейін, жаңа христиандар Үндістанның батыс жағалауына көптеп ағыла бастады. Гоа туралы еврейлік виртуалды кітапханасында былай делінген: "16 ғасырдың басында Португалиядан көптеген жаңа христиандар Гоаға келді. Бұл ағын португал және шіркеу билігінің наразылығын тудырды, олар жаңа христиандардың экономикалық істерге, монополиялық тәжірибелерге және құпия түрде яһуди дінін ұстануына қатысты ашуланып шағымданатын". Берклидегі Калифорния университетінің профессоры Уолтер Фишель Португалияда инквизиция басталғанына қарамастан, португалдар Азиядағы өркендеп келе жатқан империясын құруда яһудилер мен жаңа христиандарға көп сүйенгенін айтады. Гоада яһудилер мен жаңа христиандардың ықпалы зор болды. Лиссабон университетінің профессоры Антонио Сараива өзінің "Марано фабрикасы" атты кітабында былай деп жазады: "Король Мануэл 1507 жылдың 1 наурызындағы заңмен ескі және жаңа христиандар арасындағы кемсітушілікті теориялық тұрғыдан жойды, бұл заң жаңа христиандарға христиан әлемінің кез келген бөлігіне кетуге рұқсат берді, оларды 'ескі христиандармен бірдей қарастырып, оларға жақсылық жасап, ешқандай мәселеде ерекшелендірмейтін және бөліп-жармайтын' деп жариялады. Дегенмен, осы заңға қайшы келетіндей, 1519 жылдың 18 ақпанында Алмейримде король Мануэл Гоада жаңа христиандарды судья, қала кеңесшісі немесе муниципалды тіркеуші лауазымдарына тағайындауға тыйым салатын заңға қол қойды, бірақ бұрын тағайындалғандарды жұмыстан босатуға болмайды деп шешім қабылдады. Бұл Португалия билігінің алғашқы тоғыз жылында Гоаға көптеген жаңадан дінге кірген испандық және португалдық яһудилердің келуін көрсетеді". Сонымен қатар, жақсы беделді португалдық яһудилер мен жаңа христиандардың португалдық әкімшілікті тастап, Португалияның инквизициясынан өш алу үшін Үндістанның мұсылман сұлтандықтарымен жұмыс істеген мысалдары да бар. Бар-Илан университетінің профессоры Моисей Орфали бастапқыда португалдық отаршылдық және шіркеу билігі Гоадағы яһудилердің ықпалына наразылық білдіргенін жазады. 1560 жылы құрылған Гоа инквизициясы иезуит діни қызметкері Франциск Ксавьердің Малаккадағы штаб-пәтерінен бастау алды, себебі ол Гоада және аймақтағы жаңа христиандардың дінін қайта жандандыра алмады. Гоа Азиядағы инквизицияның бас кеңсесіне айналды.

With the establishment of the Portuguese colonies in Asia, New Christians began flocking to India's western coast. Regarding Goa, the Jewish Virtual Library states that "From the early decades of the 16th century many New Christians from Portugal came to Goa. The influx soon aroused the opposition of the Portuguese and ecclesiastical authorities, who complained bitterly about the New Christians' influence in economic affairs, their monopolistic practices, and their secret adherence to Judaism." Professor Walter Fischel of the University of California, Berkeley observes that despite the start of the inquisition in Portugal, the Portuguese relied heavily on Jews and New Christians in establishing their fledgling Asian empire. The influence of Jews and New Christians in Goa was substantial. In his book, The Marrano Factory, Professor Antonio Saraiva of the University of Lisbon writes that "King Manuel theoretically abolished discrimination between Old and New Christians by the law of March 1, 1507 which permitted the departure of New Christians to any part of the Christian world, declaring that they 'be considered, favored and treated like the Old Christians and not distinct and separated from them in any matter.' Nevertheless, in apparent contradiction to that law, in a letter dated Almeirim, February 18, 1519, King Manuel promoted legislation henceforth prohibiting the naming of New Christians to the position of judge, town councilor or municipal registrar in Goa, stipulating, however, that those already appointed were not to be dismissed. This shows that even during the first nine years of Portuguese rule, Goa had a considerable influx of recently baptized Spanish and Portuguese Jews" There are even examples of well positioned Portuguese Jews, and New Christians, leaving the Portuguese administration to work with the Muslim sultanates of India in an attempt to strike back at Portugal for what it had done to them viz a viz the inquisition in Portugal. Moises Orfali of Bar Ilan University writes that the initially Portuguese colonial and ecclesiastical authorities complained in very strong terms about Jewish influence in Goa. The Goa Inquisition which was established in 1560 was initiated by Jesuit Priest Francis Xavier from his headquarters in Malacca due to his inability to reanimate the faith of the New Christians there, Goa and in the region who had returned to Judaism. Goa became the headquarters of the Inquisition in Asia.

Кочин және Ченнаи

Кочин қаласы ежелгі еврей қауымының (Кочин яһудилері) мекені болған және бүгінгі күнге дейін солай болып келеді. Ибериядан келген сефард яһудилері осы қауымға қосылып, "Парадези яһудилері" немесе "Ақ яһудилер" (алғашқы қауымға қарама-қарсы, ол "Малабари яһудилері" немесе "Қара яһудилер" деп аталды) деп белгілі болды. Кочин жаңа христиандарды да тартты. Калифорния университетінің (Лос-Анджелес) профессоры Санджай Субраманьям Конгресс кітапханасындағы лекциясында жаңа христиандардың Үндістанға экономикалық мүмкіндіктер үшін келгенін – (дәрі саудасы, Голконда алмастары саудасы және т.б.) – түсіндірді. Себебі Үндістанда жақсы қалыптасқан еврей қауымдастығы болды, бұл оларға еврей әлеміне қайта оралуға мүмкіндік берді. Профессор Фишель түсіндіргендей, Лондонның сефард яһудилері Үндістанның Форт-Сент-Джордж бекінісінен сауда жасаған, ол кейін Мадрас қаласына айналып, бүгінде Ченнаи деп аталады. Алғашқы жылдары қалалық кеңесте қауымның мүддесін қорғайтын үш еврей қазынашысы болуы міндетті болды.

Малака қаласы

Малайзияның Малакка қаласы 16 ғасырда яһудилердің ірі орталығы болды – тек португалдық яһудилер ғана емес, сонымен қатар Таяу Шығыс және Малабардан келген яһудилер де осы қалада қоныстанды. Малаккадағы синагогалар мен раввиндер яһуди мәдениетінің гүлденуіне ықпал етті. Голландиялық яһудилердің Малаккада 18 ғасырға дейін көрінетін қатысы болды. Инквизицияның салдарынан Малакканың көптеген яһудилері тұтқындалды немесе Малакка португал (Еуразиялық) қауымдастығына ассимиляцияланды, онда олар «жаңа христиандар» ретінде өмір сүруді жалғастырды. Малакка иезуит миссионері Франциск Ксавьердің штаб-пәтері болды. Ол Португалиядан келген, яһуди дініне ашық оралған «конверсостарды» тапты, бұл Үндістандағы бекіністердегі жағдайға ұқсас еді. Бұл оқиға шешуші мәнге ие болды, содан кейін ол Португалия королі Иоан III-ке Шығыста инквизицияны бастау туралы хат жазды. Малаккалық яһудилердің белгілі тұлғаларына 1573 жылы Гоа инквизициясы тарапынан қуғынға ұшыраған португал раввині Маноэль Пинто және Инквизициядан қашып Португалиядан кетіп, Таиландпен дипломатиялық қарым-қатынас орнатқан алғашқы еуропалық Дуарте Фернандес кіреді.

Синагогалар

Испания мен Португалияның көптеген мәжілісханалары, итальяндық және романоттық яһудилер сияқты, екі полярлы құрылыммен сипатталады, онда теба (бима) Хечалдан (Тораның сандығы) қарама-қарсы қабырғаға жақын орналасқан. Хекалдың паршеті (пердесі) есіктерінің ішкі жағында, сыртқы емес, орналасқан. Сефаримдер (Тораның шиыршықтары) әдетте өте кең плащқа оралған, бұл ашкенази яһудилерінің көпшілігі қолданатын цилиндрлі плащтардан мүлдем өзгеше. Сефаримдердің айналасына орнатылатын ағаш немесе металлдан жасалған тикимдер (цилиндрлер) көбінесе қолданылмайды. Дегенмен, Гамбургтегі португалдық яһуди қауымы оларды қолданғандығы туралы мәліметтер бар. Ең маңызды синагогалар, немесе испан және португал яһудилері арасында әдетте есногалар деп аталатын Амстердамның португалдық синагогасы, сондай-ақ Лондон мен Нью-Йорктегі синагогалар болып табылады. Амстердам әлі де Нидерландыда және Суринам сияқты бұрынғы голландтық иеліктерінде қолданылатын Амстердам минағының тарихи орталығы болып табылады. Лондондағы Бевис Маркс синагогасы да Лондон минағының тарихи орталығы болып есептеледі. Микве Израиль Эмануэль қауымының Кюрасао синагогасы (1732 жылы салынған және Snoa деп белгілі, esnoga сөзінің Папьяменто тіліндегі түрі) Америка яһуди тарихындағы ең маңызды синагогалардың бірі саналады. 20-шы ғасырдың соңынан бері Иберия түбегіндегі көптеген есногалар немесе синагогалар археологтармен табылған және жеке және мемлекеттік күштермен қалпына келтірілген. Атап айтқанда, Испанияның Жирона және Португалияның Томар қалаларындағы синагогалар бұрынғы сәніне, тіпті бұрынғы әлеуметтік маңыздылығына жақын қалпына келтірілді. (Томар синагогасы туралы мақаланы қараңыз.) Испания мен Португалия жақында 15-шы ғасырда түбектерден қуылған яһудилердің ұрпақтарына үндеу жасап, олардан азаматтыққа өтініш беруге шақырып отыр.

Тіл

"Испания және Португалия еврейлері" әдетте испан және португал тілдерін ерте заманауи түрінде сөйледі. Бұл Шығыс Сефардтар мен Солтүстік Африка Сефардтары сөйлеген тілдерден өзгеше, олардың тілдері ежелгі испан тілінен туындаған, "Ладино" (ежелгі испан тілінің диалектісі) және Хакетия (ежелгі испан, иврит және арамей тілдерінің қоспасы, сондай-ақ олардың қоныстанған аймақтарына байланысты басқа да тілдер) болды. Олардың ерте заманауи тілдері қазіргі испан және португал тілдерінен де ерекшеленеді, оларды Иберия және Ибероамериканың Сефардтық Бней Анусимдері, соның ішінде 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында яһуди дініне қайтып оралғандар қолданады. Батыс Сефардтарының испан және португал тілдерін қолдануы синагог қызметінің кейбір бөліктерінде сақталып қалған. Әйтпесе, 17-шы ғасырдан кейін, жаңа қоғамдарға бейімделгеннен кейін испан және португал тілдерін қолдану испан және португал еврейлері арасында тез азайды. Іс жүзінде, 19-шы ғасырдың ортасынан бастап испан және португал еврейлері күнделікті қолдану үшін өздерінің дәстүрлі тілдерін тұратын жерлерінің жергілікті тілдеріне алмастыра бастады. "Испания және Португалия еврейлері" қолданатын жергілікті тілдерге Нидерланды мен Бельгиядағы голланд тілі, Гамбург аймағындағы Алтонадағы төменгі неміс тілі, Ұлыбританиядағы, Ирландиядағы, Ямайкадағы және АҚШ-тағы ағылшын тілі, сондай-ақ Франциядағы Гаскон тілінің ерекше Джудео-Гаскон социолектісі жатады. Кюрасаода испан және португал еврейлері португал және түрлі африка тілдерінің креол тілі – Папиаментоның қалыптасуына үлес қосты. Бұл тіл әлі күнге дейін аралда күнделікті қолданылады. 20-шы ғасырдың соңынан бері Латын Америкасына көшіп келген испан және португал еврейлері көбінесе испан тілінің қазіргі стандартты латын америкалық нұсқаларын өз ана тілі ретінде қабылдады.

Португал тілі

Португалия арқылы көшіп келгендердің салыстырмалы түрде жоғары үлесі болғандықтан, 16 және 17 ғасырлардағы испан және португалдық еврейлердің көпшілігі португал тілін ана тілі ретінде сөйледі. Португал тілі алғашқы бірнеше буын бойы күнделікті қарым-қатынас үшін қолданылды және синагога жарғылары сияқты ресми құжаттар үшін қалыпты тіл болды; осы себепті синагога қызметкерлері әлі де Парнас дос Каутивос және Тесорейро до Хешайим сияқты португал аталымдарын сақтайды. Португал тілі академиялық тіл ретінде Менассе Бен Израильдің "Тезуро дос Диним" халахикалық нұсқаулығы және Уриэль да Костаның polemikaлық еңбектері үшін қолданылды. Яһуди португал диалектісі кейбір құжаттарда сақталған, бірақ 18 ғасырдың соңынан бастап жойылды: мысалы, португал тілі Наполеон дәуірінде Голландияда қолданыстан шықты, ол кезде еврей мектептеріне тек голланд және иврит тілдерінде оқытуға рұқсат берілді. Бевис Маркс синагогасындағы уағыздар 1830 жылға дейін португал тілінде айтылып, содан кейін ағылшын тіліне ауыстырылды. Яһуди португал тілі Багитто деп аталатын Ливорноның еврей-итальян тіліне әсер етті.

Кастиль тілі (испан)

Кастиль испаниясы алғашқы бірнеше ұрпақта Испаниядан тікелей келгендердің күнделікті тілі болды. Португалиядан келгендер оны әдеби тіл ретінде қарастырды, сол кезде португалдар да осылай қарастырды. Көп ұзамай кастильдік ладино жартылай қасиетті мәртебеге ие болды («Ladino», бұл контексте, жай ғана ивриттен жасалған аударманы білдіреді: оны Балқан, грек және түрік сефардтары қолданатын еврей испан тілімен шатастыруға болмайды). Теологиялық еңбектер, сондай-ақ реза кітаптары (сидурим) португал тілінде емес, кастиль тілінде жазылды; тіпті португал тілінде жазылған еңбектерде де, мысалы, Thesouro dos Dinim, Киелі кітаптан немесе дұға кітабынан алынған цитаталар көбінесе испан тілінде келтірілді. Амстердам қауымдастығының мүшелері испан тілін әдеби тіл ретінде қолдануды жалғастырды. Олар қазіргі испан әдебиетін зерттеу үшін клубтар мен кітапханалар құрды, мысалы, Академия де лос Ситибундос (1676 жылы құрылған) және Академия де лос Флоридос (1685). Англияда испан тілінің қолданылуы 19 ғасырдың басына дейін сақталды: 1740 жылы Хахам Исаак Нието Жаңа жыл және Йом Кипур дұғаларының қазіргі испан тіліне жаңа аудармасын жасады, ал 1771 жылы күнделікті, сенбі және мерекелік дұғалардың аудармасын шығарды. 1771 жылы А. Александр және 1789 және одан кейінгі жылдары Дэвид Левидің ағылшын тіліне жасаған бейресми аудармалары болды, бірақ дұға кітаптары алғаш рет 1836 жылы хахам Дэвид де Аарон де Соламен ағылшын тіліне ресми түрде аударылды. Бүгінде Англиядағы испандық яһудилерде испан тілін қолдану дәстүрі аз, тек Бендигамос әнін, Тиша Б'Ав үшін дұға кітабындағы Киелі кітап үзінділерінің аудармасын және кейбір дәстүрлі сәлемдемелерді қолданады.

еврейше

19 және 20 ғасырлардағы испан және португалдық еврейлердің иврит тілі негізінен בֿ (Бет рафе) дыбысын қатты "б" (мысалы, Аврахам, Теба, Хабдала) және ע (Айн) дыбысын жұмсақ, көмейлік мұрындық дыбыс (Шеманг, Нгалену) ретінде айтумен сипатталады. Бет рафенің қатты айтылуы Марокколық еврейлер мен Балқандағы еврей-испандықтардың "в" айтылуынан өзгеше, бірақ Алжирлік және Сириялық еврейлерде ортақ. Айнның мұрындық айтылуы дәстүрлі итальяндық айтылумен (онда ол "нг" немесе "ни" болуы мүмкін) ортақ, бірақ басқа сефардтық топтарда кездеспейді. Бұл екі ерекшелік хаззандардың және Израиль иврит тілінің әсерінен азайып барады. С, שׂ, שׁ және צ дыбыстары ертеректегі мәтіндерде "с" ретінде жазылған. Бұл, дәстүрлі жазылыммен бірге – Саба (Шаббат), Менаше (Менаше), (Рош Хашана), Седака (цдака), мацот (матца) – әртүрлі дыбыстарды ажыратпайтын дәстүрлі айтылудың куәсі. Бұл Марокконың кейбір жағалау диалекттеріне тән. 19 ғасырдан бері שׁ үшін және צ үшін [ц] айтылуы жиі кездеседі, бұл Шығыс сефард иммигранттарының, ашкеназдық ивриттің және қазіргі Израиль иврит тілінің әсерінен туындаған. Тֿ (тав рафе) бүгінгі испан және португалдық еврейлердің барлық дәстүрлерінде "т" ретінде айтылады, бірақ 17 ғасырғы мәтіндердегі "th" транслитерациясы Тֿ және Тּ дыбыстарының бұрынғы айырмашылығын көрсетеді. (Соңғы Тֿ кейде "д" ретінде естіледі.)

Голландия тілінде сөйлейтін аймақтарда, бірақ басқа жерлерде емес, ג (гимель) дыбысы голландиялық "g" сияқты айтылады. Көбінесе сақтықпен сөйлейтін адамдар бұл дыбысты дагешсіз гимель үшін (гимель рафе) қолданады, ал дагешпен айтылатын гимельді әдеттегідей айтады. Голланд сефардтары мапикпен жазылған "х" дыбысын толық айтуға тырысады, көбінесе дауысты қайталайды: ви ямлих малхутэхе. Ивриттің екпіні Киелі кітаптағы ивриттің ережелеріне қатаң сәйкес келеді, соның ішінде шваның алдындағы ұзын дауысты дыбыстарға қосымша екпін түседі. Сөздің басындағы шва нанг әдетте қысқа "э" (Шеманг, берейт, береха) ретінде айтылады. Шва нанг екіншілік екпінмен ұзақ дауыстыдан кейін де айтылады (нгомедим, бареху). Бірақ ол "және" деген мағынадағы "у" префиксінен кейін айтылмайды: , not u bene. Дауысты шва, сегол (қысқа "э") және цэре (ұзын "э") "орын" сөзіндегі "э" сияқты айтылады: ұзақтығынан басқа айырмашылық жоқ. Кейбір қауымдастықтарда, мысалы Амстердамда, дауысты шва гангямен (дауысты таңбаның жанындағы тік сызық, метегке тең) белгіленгенде және йод әрпімен соңынан келгенде айтылады: осылайша ва нашуба және би йом (бірақ бе Йисраэль). Камац гадол мен камац катан арасындағы айырмашылық этимологияға емес, таза фонетикалық ережелерге сәйкес жасалады, бұл кейде грамматикалық кітаптардағы ережелерге қайшы келетін айтылуларға әкеледі. Мысалы, כָל (барлығы) сөзі, тыныс белгісіз жағдайда, "кол" емес, "кал" ( "кал нгатсмотай" және "Кал нидре") деп айтылады, ал צָהֳרַיִם (түс) "тсохарайим" емес, "цхарайим" деп айтылады. Бұл ерекшелік басқа сефардтық топтарда да кездеседі, бірақ Израиль иврит тілінде жоқ. Ол сондай-ақ король Джеймс нұсқасындағы жеке есімдердің транслитерациясында, мысалы, Наоми, Ахола және Ахолиба сияқты жерлерде де кездеседі.

Литургиялық

Сефард литургияларының барлығы ұқсас болғанымен, әр топтың өзіндік ерекше литургиясы бар. Осы айырмашылықтардың көпшілігі испан литургиясы мен испандықтар қоныстанған жергілікті қауымдардың литургиясының бірігуінің нәтижесі болып табылады. Басқа айырмашылықтар Испаниядан қуылғанға дейінгі литургияның бұрынғы аймақтық вариацияларынан туындаған. Моше Гастер (1939 жылы қайтыс болды, Ұлыбританияның S&P еврейлерінің хахамы) испан және португал еврейлері қолданатын дұғалардың реті Кастилияның Испаниядан қуылғанға дейінгі литургиясынан бастау алатынын көрсетті. Басқа сефард топтарымен салыстырғанда, испан және португал еврейлерінің мингығы салыстырмалы түрде аз кабалистик қосымшалармен сипатталады. Сондықтан, жұма күні кешкі құлшылық дәстүрлі түрде 29-шы псалмнан басталады, «Mizmor leDavid: Habu LaA». 17-шы ғасырдың ортасында басылған сидурларда «Леха Доди» және Мишна үзіндісі әлі қосылмаған, бірақ олар дәстүрдің барлық жаңа сидурларына енгізілген, бірақ Батыс Лондон мен Микве Израиль (Саванна) реформалық дұға кітаптарында жоқ, олардың екеуі де испан және португал тамырларына ие. Басқа, көзге түспейтін элементтердің ішінде бірқатар архаикалық формаларды атап өтуге болады, соның ішінде итальяндық және батыс ашкенази дәстүрлерімен ұқсастықтар бар. Мұндай элементтерге Амстердам және Гамбург/Скандинавияның ескі дәстүрлерінде кездесетін Біркат Хамазонның қысқаша нұсқасы кіреді. Дегенмен, Ливорно (Легорн) дәстүрі көптеген басқа сефард дәстүрлерінде кездесетін кабалистик қосымшаларды қамтиды. Қазіргі Лондон мингығы әдетте Амстердам мингығына жақын, бірақ кейбір егжей-тегжейлерде Ливорно дәстүрін ұстанады, әсіресе Біркат Хамазонда. Дәстүрдің бір қызықты ерекшелігі (кем дегенде Нью-Йорк пен Филадельфияда) – Шимхат Тора мен Шаббат Берешит хафтарасын оқығанда Хатан Тора мен Хатан Берешит күндердің стандартты хафтарасының соңында Исая 61:10 және 62:5-тен күйеу жігіттерге қатысты екі қосымша аятты оқиды. Бұл ежелгі дәстүрдің бірегей қалдығы болып көрінеді: егер өткен аптада үйленген күйеу жігіт синагогта болса, Исая 61:10–63:9 оқылған.

Although all Sephardic liturgies are similar, each group has its own distinct liturgy. Many of these differences are a product of the syncretization of the Spanish liturgy and the liturgies of the local communities where Spanish exiles settled. Other differences are the result of earlier regional variations in liturgy from pre expulsion Spain. Moses Gaster (died 1939, Hakham of the S&P Jews of Great Britain) has shown that the order of prayers used by Spanish and Portuguese Jews has its origin in the Castilian liturgy of Pre Expulsion Spain. As compared with other Sephardic groups, the minhag of the Spanish and Portuguese Jews is characterised by a relatively low number of cabbalistic additions. The Friday night service thus traditionally starts with Psalm 29, "Mizmor leDavid: Habu LaA.”. In the printed siddurim of the mid 17th century, “Lekhah Dodi" and the Mishnaic passage are also not yet included, but these are included in all newer siddurim of the tradition except for the early West London and Mickve Israel (Savannah) Reform prayerbooks, both of which have Spanish and Portuguese roots. Of other, less conspicuous, elements, a number of archaic forms can be mentioned—including some similarities with the Italian and Western Ashkenazi traditions. Such elements include the shorter form of the Birkat Hamazon which can be found in the older Amsterdam and Hamburg/Scandinavian traditions. The Livorno (Leghorn) tradition, however, includes many of the cabbalistic additions found in most other Sephardi traditions. The current London minhag is generally close to the Amsterdam minhag, but follows the Livorno tradition in some details—most notably in the Birkat Hamazon. One interesting feature of the tradition (at least in New York and Philadelphia) is that, when reading the haftarah on Simhat Torah and Shabbat Bereshit, the Hatan Torah and Hatan Bereshit chant two extra verses pertaining to bridegrooms from Isaiah 61:10 and 62:5 at the end of the standard haftarot for the days themselves. This seems to be a unique remnant of the old tradition of reading Isaiah 61:10–63:9 if a bridegroom who had been married the previous week was present in synagogue.

Тарихи

Испан және португалдық еврейлердің діни музыкасы басқа сефард музыкасынан айырмашылығы, оған Батыс Еуропаның барокко және классикалық музыкасының салыстырмалы түрде жоғары ықпалы тиеді. Испания мен Португалия қауымдастықтарында ғана емес, Оңтүстік Франция мен Солтүстік Италиядағы көптеген басқа да жерлерде синагогтың ашылуына, үйлену және сүндеттеу сияқты отбасылық шараларға, сондай-ақ Хошана Рабба сияқты мерекелерге (онда аспаптық музыкаға қатысты халахик шектеулер болмаған) күрделі хорлық композициялар тапсыру кең таралған, оларға көбінесе аспаптық музыка да қосылған. 1603 жылғы деректер Гамбургтегі испан және португалдық синагогтарда клавесин қолданылғанын көрсетеді. Әсіресе Амстердам қауымдастығында, бірақ Гамбургте және басқа жерлерде де 18 ғасырда синагогтарда классикалық музыка гүлденген. Амстердамда бұрынғы дәстүр, Зохардағы бір меңзеуге сүйене отырып, сенбі күні кешкі қызметке қатысушыларды дұрыс көңіл-күйге келтіру үшін, сенбі күні кешкі уақыт кірмес бұрын жұма күні күндіз аспаптық концерт өткізу болған. Маңызды еврей композиторы – Абрахам Касерес болды; музыка сондай-ақ яһуди емес композиторларға да тапсырылды, мысалы, Кристиано Джузеппе Лидарти, оның кейбір шығармалары әлі де қолданылады, мысалы, Лидартидің «Эстер» ораториясынан алынған ария немесе Амстердамның Корольдік концерттік залында тікелей жазылған «Кол Ансама» атты ашылу туындысы. Италияда да осындай процесс болды, мұнда Венеция қауымы Карло Гросси мен Бенедетто Марчелло сияқты яһуди емес композиторлардан музыка тапсырды. Испан және португалдық еврей музыкасының тағы бір маңызды орталығы Ливорно болды, онда дәстүрлі сефард музыкасы мен өнер музыкасын біріктіретін бай канторлық дәстүр қалыптасты, ол өз кезегінде басқа орталықтарға таратылды. 18 және 19 ғасырларда, әсіресе Италия бірігу кезінде, хаззандар кейде опера әншілерінің қызметін атқарды, ал осы кезеңдегі кейбір литургиялық композициялар осы опералық сипатты көрсетеді.

The ritual music of the Spanish and Portuguese Jews differs from other Sephardic music in that it is influenced by Western European Baroque and Classical music to a relatively high degree. Not only in Spanish and Portuguese communities, but in many others in southern France and northern Italy, it was common to commission elaborate choral compositions, often including instrumental music, for the dedication of a synagogue, for family events such as weddings and circumcisions and for festivals such as Hoshana Rabbah, on which the halachic restriction on instrumental music did not apply. Already in 1603, the sources tell us that harpsichords were used in the Spanish and Portuguese synagogues in Hamburg. Particularly in the Amsterdam community, but to some degree also in Hamburg and elsewhere, there was a flourishing of Classical music in the synagogues in the 18th century. There was formerly a custom in Amsterdam, inspired by a hint in the Zohar, of holding an instrumental concert on Friday afternoon prior to the coming in of the Shabbat, as a means of getting the congregants in the right mood for the Friday night service. An important Jewish composer was Abraham Caceres; music was also commissioned from non Jewish composers such as Cristiano Giuseppe Lidarti, some of which is still used such has this aria from Lidarti's Oratorio Esther or this inaugural piece "Col Ansama" recorded live in Amsterdam's Royal Concertgebouw. The same process took place in Italy, where the Venetian community commissioned music from non Jewish composers such as Carlo Grossi and Benedetto Marcello. Another important centre for Spanish and Portuguese Jewish music was Livorno, where a rich cantorial tradition developed, incorporating both traditional Sephardic music from around the Mediterranean and composed art music: this was in turn disseminated to other centres. In the eighteenth and nineteenth centuries, in particular in Italy at the time of the Italian unification, hazzanim sometimes doubled as opera singers, and some liturgical compositions from this period reflect this operatic character.

Хорлар

17 ғасырда Амстердам қауымында жыл бойы құлшылық кезінде хорлар пайдаланылды. 1886 жылы португалдық «Santo Serviço» вокалдық қоғамы құрылды. 2005 жылы бұл хор музыкалық жетекші Барри Мелердің басшылығымен қайта құрылды. Олардың тұңғыш өнері ұлттық телеарнада (NOS) көрсетілді. Бұл дәстүр 19 ғасырдың басында Лондонға енгізілді. Көп жағдайда хорлар тек ерлер мен балалардан құралған, бірақ Кюрасаода 1863 жылы хорға әйелдерді қабылдау саясаты өзгертілді (жеке бөлімде).

Инструментальдық музыка

XVII ғасырдағы Италияда, Гамбург пен Амстердамның испан және португал қауымдастықтарында, сондай-ақ Праганың ашкеназдық қауымдастығында синагогтарда аспаптық музыканы қолданудың алғашқы мысалдары кездеседі. Көптеген басқа қауымдастықтар сияқты, Шаббат күні мен мерекелерде аспаптық музыкаға рұқсат берілмейді. Жалпы ереже бойынша, испан және португал қауымдары құбырлы орган немесе басқа да музыкалық аспаптарды құлшылық уақытында қолданбайды. Францияда (Бордо, Байон), АҚШ-та (Саванна, Джорджия, Чарльстон, Оңтүстік Каролина, Ричмонд, Вирджиния) және Кариб аймағында (Курасао) кейбір испан және португал қауымдастықтарында 19-шы ғасырдың ағымында құбырлы орган пайда болды, бұл Реформалық иудаизмдегі өзгерістермен қатар жүрді. Курасаода дәстүрлі қауым 19-шы ғасырдың соңында орган орнатты, кейін органның Шаббат күні қолданылуы да, егер органшы еврей болмаса, қабылданды. Лондон мен Нью-Йорк сияқты көбінесе дәстүрлі қауымдарда, кейбір ағылшын ашкеназдық синагогтардағыдай, тойларда немесе бат мицваларда (бірақ Шаббат немесе Йом Тоб күні емес) тұрған орган немесе электр пианино қолданылады.

Қазіргі тәжірибе

Испан және португалдық еврейлердің ән салу стилі әрбір сөзді анық айту және қызметтің көп бөлігі жеке орындалудан гөрі қауымдық түрде атқарылу принципіне сәйкес келеді (бірақ қазіргі Нью-Йорк қауымдастығында жыл бойы Pesukei dezimra (zemirot), мерекелерде немесе жаңа айда Hallel, ал Йом Кипур күні бірнеше selichot ашкенази дәстүріндегідей, әр абзацтың басы мен соңын ғана дауыстап оқу тәсіліне жақын ән айтылады). Hazzan-ның рөлі көбінесе жеке орындаушы болу емес, қауымға жетекшілік ету болып табылады. Сондықтан дәстүрлі түрде, дауыс сапасынан гөрі дұрыс дикция мен музыкалық minhag туралы білімге көбірек мән беріледі. Қызметтің сол хаззанның жеке орындаушы рөлі бар бөлімдерінде, негізгі мелодиялар барокко орындаушылық практикасының жалпы принциптеріне сәйкес безендіріледі: мысалы, қауым орындаған дұға немесе әннен кейін хаззан соңғы жолды өте күрделі түрде қайталайды. Екі және үш бөліктен тұратын үйлесім жиі кездеседі, ал Эдвин Серусси 18 ғасырғы жазба деректердегі күрделі төрт бөліктен тұратын үйлесімдердің осы үйлесімдерде көрініс тапқанын көрсетті. Әмида, Забурлар және Тораны оқу сияқты қызметтің орталық бөлімдерінің оқу стилі басқа сефард және мизрахи қауымдастықтарының стилімен байланысты, бірақ олардың көпшілігі қолданатын ресми мақам жүйесі жоқ. Ең жақын ұқсастық Гибралтар және Солтүстік Марокконың рәсімдерімен, себебі испан және португалдық қауымдастықтары дәстүрлі түрде өздерінің хаззандарын осы елдерден таңдайды. Вавилон және Солтүстік Африка дәстүрлерімен де байланыс бар: олар Сириялық және еврей испандық (Балқан, Грек, Түрік) дәстүрлерінен гөрі консервативті, олар Жерорта теңізі, түрік және араб музыкасының күшті ықпалында болды. Қызметтің басқа бөлімдерінде, әсіресе мерекелер, Шаббат Берешит және синагог құрылған күні сияқты ерекше жағдайларда дәстүрлі әуендер көбінесе Батыс Еуропа стиліндегі метрикалық және үйлесімді композициялармен алмастырылады. Бірақ Рош Хашана және Киппур (Йом Киппур) күндері бұл жағдай орын алмайды, себебі бүкіл қызмет көне нұсқаға жақын. Шығыс сефард музыкасының ерекшелігі – танымал ән әуендерін (кейде дінсіз әндерден алынған) Нишмат және Каддиш сияқты маңызды дұғаларға ауыстыру. Бұл испан және португалдық рәсімдерінде шектеулі түрде кездеседі: мұндай жағдайлар Салоникадан шыққан хаззан Джозеф Галлегоның Амстердамда 1628 жылы жариялаған Imre no'am әндер жинағына байланысты. Эль нора алилах және Ахот кетанна сияқты белгілі әуендер әлемдегі сефард қауымдастықтарында шағын өзгерістермен ортақ қолданыста.

The cantorial style of the Spanish and Portuguese Jews adheres to the general Sephardi principle that every word is sung out loud and that most of the ritual is performed communally rather than soloistically (although nowadays in the New York community, the Pesukei dezimra (zemirot) throughout the year, Hallel on festivals or the new moon, and several of the selichot during Yom Kippur are chanted in a manner more similar to the Ashkenazi practice of reading only the first and last few verses of each paragraph aloud). The hazzan's role is typically one of guiding the congregation rather than being a soloist. Thus, there is traditionally a much stronger emphasis on correct diction and knowledge of the musical minhag than on the soloistic voice quality. In the parts of the service where the ḥazzan would traditionally have a more soloistic role, the basic melodies are embellished according to the general principles of Baroque performance practice: for example, after a prayer or hymn sung by the congregation, the ḥazzan often repeats the last line in a highly elaborated form. Two and three part harmony is relatively common, and Edwin Seroussi has shown that the harmonies are a reflection of more complex, four part harmonies in written sources from the 18th century. The recitative style of the central parts of the service, such as the Amidah, the Psalms and the cantillation of the Torah is loosely related to that of other Sephardi and Mizraḥi communities, though there is no formal maqam system as used by most of these. The closest resemblance is to the rituals of Gibraltar and Northern Morocco, as Spanish and Portuguese communities traditionally recruited their ḥazzanim from these countries. There is a remoter affinity with the Babylonian and North African traditions: these are more conservative than the Syrian and Judaeo Spanish (Balkan, Greek, Turkish) traditions, which have been more heavily influenced by popular Mediterranean, Turkish and Arabic music. In other parts of the service, and in particular on special occasions such as the festivals, Shabbat Bereshit and the anniversary of the founding of the synagogue, the traditional tunes are often replaced by metrical and harmonized compositions in the Western European style. This is not the case on Rosh Hashanah and Kippúr (Yom Kippur), when the whole service has a far more archaic character. A characteristic feature of Oriental Sephardic music is the transposition of popular hymn tunes (themselves sometimes derived from secular songs) to important prayers such as Nishmat and Kaddish. This occurs only to a limited extent in the Spanish and Portuguese ritual: such instances as exist can be traced to the book of hymns Imre no'am (1628), published in Amsterdam by Joseph Gallego, a hazzan originating in Salonica. Certain well known tunes, such as El nora aliláh and Ahhot ketannáh, are shared with Sephardi communities worldwide with small variations.

Кантилляция

Испания және Португалияның дәстүрлі кантилляциясында бірнеше ерекше элементтер бар. Тораның ән-күйі екі музыкалық стильге бөлінеді. Біріншісі – барлық тұрақты оқылымдар үшін қолданылатын стандартты стиль. Арнайы жағдайларда осыған ұқсас, бірақ әлдеқайда күрделі жантаю әдісі қолданылады. Бұл әдетте Жоғары Тангамим немесе Жоғары Наум деп аталады. Ол Тораның арнайы бөліктеріне, негізінен Он Буйрыққа, сондай-ақ Берешит кітабының 1-тарауына (Симхат Тора күні), Шират ха-Ямға, Мұсаның жырларына, бес кітаптың әрқайсысының қорытынды сөйлемдеріне және басқа да бірнеше кішкентай бөліктерге қолданылады. Испан және португал Торасының ән-күйі 17 ғасырдан бері бірнеше рет жазылған. Қазіргі кездегі әуендер, әсіресе Лондонда, бұрынғы жазылған нұсқалардан кейбір өзгерістерді көрсетеді және Ирак әуенімен белгілі бір дәрежеде үйлеседі. Хафтараның (пайғамбарлық бөлік) оқылымында да екі (немесе үш) стиль бар. Көптеген хафтарот үшін қолданылатын стандартты стиль Марокко нусаһымен дерлік бірдей. Аб айының тоғызыншы күніне дейінгі ("үш апта") үш хафтарот үшін едәуір қараңғырақ әуен қолданылады. Аб айының тоғызыншы күні таңында Хафтара үшін үшінші әуен қолданылады, бірақ бұл әуен Рут кітабының әуенінен алынған. Пуримде Естер кітабын оқу үшін арнайы әуен қолданылады, бірақ бұл қабылданған мағынада кантилляция емес, өйткені ол әнге ұқсас және мазореттік символдарға тәуелді емес. Дегенмен, Пуримге дейінгі екі аптада таңғы құлшылықтың соңында оқылатын Естер кітабының тармақтарын оқуда кантилляция әуенінің қалдықтары бар; бұл әуен Пуримнің өзінде оқылған кезде қауымның белгілі бір тармақтарына да қолданылады. Рут кітабы (Шавуот күні оқылады) және Жырлар кітабы (Аб айының тоғызыншы күні оқылады) үшін де өздерінің кантилляция әуендері бар. Екклесиаст кітабын оқу дәстүрі жоқ. Көптеген испан және португал қауымдастықтары Шир ха-Ширимді (Песня Песней) құлшылық оқу дәстүріне ие емес, оны Пасхада оқитын Ашкеназдықтардан және жұма күні кешке оқитын Шығыс сефардтарынан айырмашылығы бар. Алайда, Пасхаға екі апта қалғанда, әр күні таңғы құлшылықтың соңында осы кітаптан таңдап алынған тармақтар оқылады. Бұл ән Шир ха-Ширимге арналған марокколық дәстүрдегі әнмен ұқсас, бірақ дәл басылған кантилляция белгілеріне сәйкес келмейді. Аб айының тоғызыншы күнінде Айуп кітабының прозалық бөліктері үшін де осыған ұқсас ән қолданылады. Забур, Нақыл сөздер және Айуп кітабының поэзиялық бөліктері үшін кантилляция стилі жоқ. Жұма күні кешкі құлшылықтағы Забурларға арналған ән Шығыс дәстүрлерінің кантилляция стиліне ұқсас, бірақ ешқандай айқын тәуелділікте болмайды.

Spanish and Portuguese traditional cantillation has several unique elements. Torah cantillation is divided into two musical styles. The first is the standard used for all regular readings. A similar but much more elaborate manner of cantillation is used on special occasions. This is normally referred to as High Tangamim or High Na'um. It is used for special portions of the Torah reading, principally the Ten Commandments but also Chapter 1 of Bereshit (on Simchat Torah), the Shirat ha Yam, the Song of Moses, the concluding sentences of each of the five books and several other smaller portions. Spanish and Portuguese Torah cantillation has been notated several times since the 17th century. The melodies now in use, particularly in London, show some changes from the earlier notated versions and a degree of convergence with the Iraqi melody. The rendition of the Haftarah (prophetic portion) also has two (or three) styles. The standard, used for most haftarot, is nearly identical with that of the Moroccan nusach. A distinctly more somber melody is used for the three haftarot preceding the ninth of Ab (the "three weeks".) On the morning of the Ninth of Ab a third melody is used for the Haftarah—although this melody is borrowed from the melody for the Book of Ruth. There is a special melody used for reading the Book of Esther on Purim, but this is not cantillation in the accepted sense as it is chant like and does not depend on the Masoretic symbols. There are however the remnants of a cantillation melody in the chant for the verses from the Book of Esther read at the conclusion of the morning service in the two weeks preceding Purim; this melody is also used for certain verses recited by the congregation during the reading on Purim itself. The books of Ruth, read on Shavuot, and Lamentations, read on the Ninth of Ab, have their own cantillation melodies as well. There is no tradition of reading Ecclesiastes. Most Spanish and Portuguese communities have no tradition of liturgical reading of the Shir haShirim (Song of Songs), unlike Ashkenazim who read it on Pesach and Oriental Sephardim who read it on Friday nights. However, in the two weeks preceding Pesach a passage consisting of selected verses from that book is read each day at the end of the morning service. The chant is similar but not identical to the chant for Shir haShirim in the Moroccan tradition, but does not exactly follow the printed cantillation marks. A similar chant is used for the prose parts of the book of Job on the Ninth of Ab. There is no cantillation mode for the books of Psalms, Proverbs and the poetic parts of Job. The chant for the Psalms in the Friday night service has some resemblance to the cantillation mode of the Oriental traditions, but is not in any obvious way dependent on the cantillation marks.

Бельгия мен Нидерланды

Амстердам қауымы Талмуд Тора, Виссерплейн (1639) http://www.portugesesynagoge.nl/eng синагога 1675 жылы ашылды. Антверпен Португалия синагогасы, Ховенерстрат (1898) 1913 жылы ашылған синагога; қазіргі кезде мүшелік және діни рәсімдер негізінен Солтүстік Африкадан. Гаага http://www.ljgdenhaag.nl/ қазір Либералды синагога.

Франция

Байонне http://www.communautedebayonne.org/see French Wikipedia articleБордоБордоның Ұлы Синагогасы http://www.synagoguebordeaux.com/, ПарижTemple Buffault (1877) мүшелігі негізінен алжирлік. Карпентра бұрын провансальдық ғұрыпты қолданған, кейін Бордо португалдық минағына сіңірілген.

Германия мен Дания

ГамбургБет Израиль (1652) АлтонаНеве Шаллом (шамамен 1700–1885) ГлюкштадтКопенгагенКопенгагендегі португалдық қауым (1684) Фредериция қауымы 1675–1902 жылдар аралығында активті болды.

Гибралтар

Гибралтар Шаар Хашамайим (1724) "Эснога Гранде" деп белгілі. 1812 жылы ашылған. Ец Хайим (1759) "Эснога Чика" деп белгілі. Нефутсот Ехуда (1799) "Эснога Фламенка" деп белгілі. Абудархам синагогасы (1820) Сүлеймен Абудархамның құрметіне аталған.

Ирландия

ДублинКрейн-лейн синагогасы; Дублиннің ескі еврей қауымы (1660–1791) Сондай-ақ Крейн-лейн синагогасы, Марлборо Грин синагогасы деп белгілі. Корк португалдық қауым 1731 немесе 1747 жылы құрылған, 1796 жылға дейін болды.

Италия

ВенецияScola Spagnola (1550) http://jvenice.org/en/spanish synagogueПизаПиза еврей қауымы (1591–3) http://pisaebraica.it/cms/ алғашқы синагога 1595 жылы салынған; шамамен 1860 жылы қайта салынған.ЛиворноЛиворно еврей қауымы (1593) http://www.comunitaebraica.org/main eng.htm алғашқы синагога 1603 жылы салынған; қазіргі синагога 1962 жылы ашылды.ФлоренцияФлоренцияның Ұлы синагогасы http://moked.it/firenzebraicaРимTempio Spagnolo, Via Catalana, Римдегі Ұлы синагоганың бір бөлмесін пайдаланады.

Португалия

Лиссабон Шааре Тиква http://www.cilisboa.org/Ол Жақып синагогасы https://hehaver.oheljacob.org/Порто Мекор Хаим синагогасы (Kadoorie синагогасы) http://comunidadeisraelitoporto.org/Белмонтедегі Бет Элияху синагогасы. Белмонтедегі еврейлер тарихына қараңыз.Понта-Делгада, Азор аралдарыСахар Хассамайм синагогасы. Португал Уикипедиясындағы мақалаға қараңыз.Ангра-ду-Героисмо, Терсейра, Азор аралдарыЭтс Хаим синагогасы. Португал Уикипедиясындағы мақалаға қараңыз.Фуншал, МадейраФуншал синагогасыҚазір пайдаланылмайды.

Израиль

Иерусалим қауымы Шааре Ратзон (1981) http://www.sandpjerusalem.org/ Иерусалимнің Ескі қаласындағы Стамбул синагогасында орналасқан және көбінесе Лондон минағын ұстанады, кейде қонақ хаззандар шақырылады.

Үндістан

Ченнай-Мадрас синагогасында азайып бара жатқан португал, испан және голланд сефард қауымдастығы, "Парадеси" еврейлері танымал болған. Мадрас синагогасы жергілікті билік тарапынан муниципалды мектеп салу үшін жойылды. Ченнайдағы еврей зираты – бұрынғыда маңызды болған Ченнай еврей халқының жалғыз естелігі.

Индонезия

Сурабаяда азайып бара жатқан голланд сефардтары, багдадтықтар және йемендіктердің қосымша қауымдастығының синагогасы болған. Саяси дүрбелеңдерге байланысты 2009 жылы жабылды. Тонданодағы Бет Кнессет Шаар Хашамайим 2004 жылы голланд сефардтарымен құрылған. Индонезиядағы әлі де жұмыс істеп тұрған жалғыз синагога.

Канада

Монреаль испан және португалдық синагогасы (1768) http://www.thespanish.org/қазіргі синагога 1947 жылы ашылды.

Америка Құрама Штаттары

Нью-Йорк қаласы Шерит Исраил қауымы (1654) http://www.shearithisrael.org/ алғашқы синагога 1730 жылы салынған; қазіргі ғимарат 1897 жылы салынған. Ньюпорт, Род-Айленд Туро синагогы "Жешуат Исраил қауымы" (1658) http://www.tourosynagogue.org синагога 1763 жылы ашылды; 1883 жылы қайта ашылды. Қазіргі рәсім – Нұсах Сефард, испан-португалдық емес. Филадельфия Миквех Исраил (1745) http://www.mikvehisrael.org/ қауым 1740 жылы құрылған; қазіргі ғимарат 1976 жылы салынған. Хьюстон, Техас Qahal Qadosh Ess Hayim (2005) Істен шыққан. Майами, Флорида Comunidad Nidhé Israel, judios Hispano portugueses de Florida (2007) Істен шыққан. Ричмонд, Вирджиния Бет Шалом (1789–1898) http://www.bethahabah.org/index.htm Бет-Ахаба қауымымен біріктірілді, қазір Реформалық. Чарльстон, Оңтүстік Каролина Бет-Элохим қауымы (1750) http://www.kkbe.org/ қазір Реформалық. Саванна, Джорджия Микве Исраил қауымы (1733) http://www.mickveisrael.org/ қазір Реформалық. Нью-Орлеан Нефуцот Йехуда http://www.tourosynagogue.com/ Туро синагогына (Нью-Орлеан) (1828) біріктірілген, қазір Реформалық.

Орталық Америка және Кариб теңізі

Виллемстад, Кюрасао Микве Израиль Эмануэль (1730) http://www.snoa.com реконструкционисттік қауым Жамайка Неве Шалом (1704) http://www.ucija.org, http://www.haruth.com/JewsJamaica Біріккен Израиль қауымына біріктірілді (1921) Аруба Бет Израиль http://www.haruth.com/JewsAruba.html Сент-Томас, Виргин аралдары Бераха Вешалом Вегмилют Хасидим, Шарлотта Амали (1796) https://web.archive.org/web/20080726043634/http://www.onepaper.com/synagogue/ қазір реформалық Барбадос Nidhe Israel Синагогы, Бриджтаун (1651) http://www.haruth.com/jw/JewsBarbados.html қазір консервативтік Эль-Сальвадор Эль-Сальвадордың Сефард православиелік еврейлер кеңесі "Шеарит Израиль" (2008) http://www.sephardicjews.org, http://www.kosherelsalvador.com Эль-Сальвадордағы жалғыз православиелік синагог Доминикан Республикасы Бет Хамидраш Елазар "Casa de Estudio Sefardíes de la Republica Dominicana" (2009) http://www.bmeleazar.org Доминикан Республикасындағы жалғыз дәстүрлі Сефард орталығы Тринидад және Тобаго Б'най Шалом (2001) http://www.jewishtnt.org Тринидад және Тобаго еврей қоғамы, Сефард әдеттерін қолданады; көптеген мүшелері Сефард тегінен Панама Кол Шеарит Израиль (1876)

Суринам

Парамарибо Седек Ве Шалом синагогасы (1735) қауымы Неве Шаломмен бірікті; Консервативті Неве Шалом синагогасы (1716–1735). http://www.surinamejewishcommunity.com/index.html 1735 жылы Ашкеназилерге сатылды. Жоденсаванн Берече ве Шалом қауымы (1639–1832).

Заң және рәсімдер

Брендон, И. Ооб, (ауд. Элишева ван дер Вурт), Амстердамдағы португалдық-израильдік қауымның оқырманына арналған толық нұсқаулық: Кюрасао, 1989. (Түпнұсқасы 1892 жылы голланд тілінде қолмен жазылған және жоғарыда аталған Encyclopaedia Sefardica Neerlandica-ға қосымша ретінде жарияланған.) Питер Нахон, Le rite portugais à Bordeaux d’après son Seder ḥazanut, Librairie orientaliste Paul Geuthner: Париж, 2018. Францияның Бордо қаласындағы испан және португалдық діни рәсімдерінің сипаттамасы және талдауы. Гагуин, Шем Тоб, Кетер Шем Тоб, 7 том (иврит тілінде): ketershemtob.com, 1-том, 2-том, 3-том, 6-том, 7-том. Соломон, Х. П., Амстердам синагогындағы португал тілі. (A Língua Portuguesa na Esnoga de Amesterdão): Амстердам, 2002 (голланд тілінде). Синагогта қолданылатын португал тіліндегі фразалар, дұрыс айтылуын көрсететін дискімен бірге. Уайтхилл, Г. Х., Испан және португалдық еврейлер қауымының мицвоттары, Лондон (Шаар Хашамайим): Парнасимге арналған нұсқаулық: Лондон, 1969. Пери Эц Хайм (ред. Исаак Хайм Абендана де Брито): 1-том, 2-том, 3-том, 4-том, 5-том, 6-том (жаңа серияның 2-томы), 7-том (жаңа серияның 3-томы), 8-том (жаңа серияның 4-томы), 9-том, 10-том, 11-том, 12-том. Хирш, Менко Макс, Өмір ағашының жемісі. Озер Перот Эз Хажим. Амстердам раввиндер семинарының құқықтық пікірлер жинағы. Уақыт бойынша реттелген, неміс тіліне аударылған және қысқартылған түрінде жарияланған: Антверпен және Берлин, 1936, Пери Эц Хайм туралы неміс тіліндегі аннотация. Толедано, Пинхас Даян, Ырыс көзі, еврей заң кодексі (төрт томдық), Мекор браха: Иерусалим, 2009. де Сола Пул, Дэвид, Сенбі және мерекелерге арналған дәстүрлі дұға кітабы: Behrman House, 1960.

Франция

Венчур, Мардохе, Португалиялық немесе испандық яһудилердің күнделікті дұғалары, оларға элементарлық жазбалар қосылған. Ницца, 1772 ж. Венчур, Мардохе, Рош Хашана күндері мен Қиппур күніне арналған дұғалар. Ницца, 1773 ж. Венчур, Мардохе, Португалиялық немесе испандық яһудилердің күнделікті дұғалары, еврей тілінен аударма, элементарлық жазбалармен толықтырылған, жаңа басылым. Париж: Леви үйі, 1807 ж. Венчур, Мардохе, Рош Хашана күндері мен Қиппур күніне арналған дұғалар, жаңа басылым. Париж, 1807 ж. Венчур, Мардохе, Гедалия, Тебет, Эстер, Тамуз және Аб күндеріне арналған дұғалар. Париж: Леви үйі, 1807 ж. Венчур, Мардохе, Песах мерекесінің, Себухоттың және Суккоттың дұғалары. Париж: Леви үйі, 1807 ж. Венчур, Мардохе, Ән әндері, Халдейлік түсіндірмемен және Абот трактаты, Хаггадаға кіріспемен. Париж: Леви үйі, 1807 ж. Венчур, Мардохе, Рош Хашана күндеріне арналған дұғалар, португалдық дәстүрдегі израильдіктерге арналған, еврей тілінен аударма, түсініктілігін жеңілдету үшін элементарлық жазбалармен, Мардохе Венчур, жаңа басылым, бірінші бөлім. Париж: Израиль мұрағаттары бюросы, 1845 ж. Венчур, Мардохе, Киппур күніне арналған дұғалар, израильдіктерге арналған, М. Венчур аудармасы, жаңа басылым, екінші бөлім. Париж: Израиль мұрағаттары бюросы, 1845 ж. Венчур, Мардохе, Песах мерекесінің, Себухоттың және Суккоттың дұғалары. Париж, 2-ші басылым. Париж: Лазар Леви, 1845 ж. Креханж, Александр, מנחה חדשה: סדר תפלת ישראל כמנהג ספרד נעתקה ללשון צרפת על ידי אלכסנדר בן ברוך קריהנש: Offrande nouvelle: prières des Israélites du rite espangol et portugais, traduction de A. ben Baurch Créhange. Париж, 1855 ж. Креханж, Александр, Ерек Хатефилот: Сефард дәстүріндегі израильдіктердің үлкен мерекелеріне арналған дұғалар. Киппур. Леон Каан, редактор, А. Креханждың француз тіліне аудармасы. Париж: Дюрлашер кітапханасы, 1925 ж. Креханж, Александр, מחזור ליום כפורים זכור לאברהם: Йом Киппур ритуалы, сефард дәстүрі, А. Креханжтың француз тіліне аудармасы, Селихот, Рош Хашанаға қатысты кіріспе және ережелер, 4-ші басылым. Париж: "Les éditions Colbo" баспасы, 1984 ж. Креханж, Александр, מחזור לראש השנה זכור לאברהם: Рош Хашана ритуалы, сефард дәстүрі, А. Креханжтың француз тіліне аудармасы, ритуалдың негізгі бөліктерінің латын әрпімен жазылуы, Йом Киппурға қатысты кіріспе және ережелер, 2-ші басылым. Париж: "Les éditions Colbo" баспасы, 1984 ж. Креханж, Александр, Рош Хашана ритуалы, сефард дәстүрі, "Éditions du Sceptre", Колбо, 2006 ж. Креханж, Александр, Йом Киппур ритуалы, сефард дәстүрі, 3-ші басылым, "Éditions du Sceptre", Колбо, 2006 ж. Креханж, Александр, Үш мерекелік ритуал, сефард дәстүрі, "Éditions du Sceptre", Колбо, 2006 ж.

Venture, Mardochée, Prières Journalières à l'usage des Juifs portugais ou espagnols auxquelles on a ajoutés des notes élémentaires Nice, 1772. Venture, Mardochée, Prières des Jours du Ros Haschana et du Jour de Kippour Nice 1773. Venture, Mardochée, Prières Journalières à l'usage des Juifs portugais ou espagnols traduites de l’hébreu: auxquelles on a ajoutés des notes élémentaires, nouvelle édition Paris: chez Lévy, 1807. Venture, Mardochée, Prières des Jours du Ros Haschana et du Jour de Kippour, nouvelle édition Paris, 1807. Venture, Mardochée, Prières des Jours de Jeûnes de Guedalya, de Tebeth, d'Esther, de Tamouz et d’Ab Paris: chez Lévy, 1807. Venture, Mardochée, Prières des Fêtes de Pessah, Sebouhot, et de Souccot Paris: chez Lévy, 1807. Venture, Mardochée, Cantique des Cantique, avec la paraphrase chaldaïque, et traité d'Aboth précédé de la Haggada Paris: chez Lévy, 1807. Venture, Mardochée, Prières des jours de Rosch haschana, à l’usage des Israélites du rit portugais, traduites de l’Hébreu avec des notes élémentaires déstinées à faciliter l’intelligence, par Mardochée Venture, nouvelle édition, première partie Paris: aux Bureaux des Archives Israélites, 1845. Venture, Mardochée, Prières du jour de Kippour à l’usage des Israélites, tr. par M. Venture, nouvelle édition, deuxième partie Paris: aux Bureaux des Archives Israélites, 1845. Venture, Mardochée, Prières des Fêtes de Pessah, Sebouhot, et de Souccot Paris, 2d ed., Paris: Lazard Lévy, 1845. Créhange, Alexandre, מנחה חדשה: סדר תפלת ישראל כמנהג ספרד נעתקה ללשון צרפת על ידי אלכסנדר בן ברוך קריהנש: Offrande nouvelle: prières des Israélites du rite espangol et portugais, traduction de A. ben Baurch Créhange Paris, 1855. Créhange, Alexandre, Erech Hatephiloth où Prières des Grandes Fêtes à l’usage des Israélites du Rite Séfarad. Kippour. Léon Kaan éditeur, traduction française de A. Créhange Paris: Librairie Durlacher, 1925. Créhange, Alexandre, מחזור ליום כפורים זכור לאברהם: Rituel de Yom Kippour, rite séfarade, traduction française des prières par A. Créhange, Seli’hot, introduction et règles concernant Roche Hachana 4th ed. Paris: Les éditions Colbo, 1984. Créhange, Alexandre, מחזור לראש השנה זכור לאברהם: Rituel de Roche HaChana, rite séfarade, traduction française des prières par A. Créhange, transcription en caractères latine des principaux passages du Rituel, introduction et règles concernant le Yom Kippour 2d ed. Paris: Les éditions Colbo, 1984. Créhange, Alexandre, Rituel de Roche HaChana, rite séfarade, Editions du Scèptre, Colbo, 2006, Créhange, Alexandre, Rituel de Yom Kippour, rite séfarade 3rd ed., Editions du Scèptre, Colbo, 2006. Créhange, Alexandre, Rituel des Trois Fêtes, rite séfarade, Editions du Scèptre, Colbo, 2006, .