Уаңгарей әуежайының тарихы мен дамуы

Кіріспе

Вангарей әуежайы – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралындағы Нортленд аймағының шығыс жағалауындағы Онерахи елді мекеніне жақын, Вангарей қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан әуежай. Әуежайда екі қақпасы бар бір терминал бар.

Тарих

Вангарейдегі алғашқы әуежай Вангарей портының жоғарғы ағысындағы Похе аралында орналасқан. 1928 жылы сэр Чарльз Кингсфорд Смиттың «Оңтүстік крест» ұшағы Похе аралына қонды. Бұл әуежайдың сапасы төмен болды, себебі ол батпақты, қайта құрылған жерге салынған, сондықтан қолайлы орын қажет болды. Кенсингтон паркіндегі тағы бір орын қарастырылды, бірақ 1939 жылдың мамырында қазіргі Онерахидегі әуежай ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, әуежай құрылғаннан кейін әуежай RNZAF-ке оқу базасы ретінде берілді. Ұшқыш лейтенант «Лу» Гейтс станция командирлерінің бірі болды. Ұшқыштар жақын маңдағы Матакохе аралы мен Сысқыр аралына бомбалау шабуылдарын жаттықты. Әуежай үш шөптік ұшу-қону жолағымен құрылды. 1942 жылдың тамызында №20 эскадрилья құрылды, оған Милсон, Палмерстон Норт қаласындағы №6 (AC) RNZAF эскадрильясынан ұшақтар мен қызметкерлер берілді. Эскадрилья 1943 жылдың шілдесінде таратылды, бірақ соғыс кезінде басқа жерде қайта құрылды. Соғыстан кейін әуежай екі ұшу-қону жолағына (06/24 және 32/14) қысқартылды және қоғамдық пайдалануға берілді. Көне әуе күштерінің кейбір казармалары әлі де сақталған, олар тұрғын үйлерге айналдырылды. National Airways Corporation (NAC) 1948 жылы Lockheed Electra 10 орындық ұшағымен Вангарей мен Окленд арасында күніне екі рет коммерциялық рейстерді бастады. 1950 жылдың наурыз айында NAC Electra ұшағын кішкентай de Havilland Dominie 6 орындық ұшағымен алмастырды, өйткені әуежай жаңа Lockheed Lodestar ұшағын қабылдауға тым кішкентай болды. De Havilland ұшағының кішкентай өлшемі Вангарейге Оклендтен күніне алты рет рейстер жасауға мүмкіндік берді. 1950 жылы Вангарейге 10 148 адам ұшып келді. 1977 жылы Солтүстік округтер әуе клубы жаңа клуб үйлерін және ангарды қаржыландыра алды. 1988 жылы NAC-тің мұрагері Air New Zealand өзінің күніне екі рет жасалатын Friendship рейсін тоқтатып, жаңадан сатып алынған еншілес компаниясы Eagle Airways арқылы күніне бес Embraer Bandeirante рейсін ұсынатынын жариялады. Бұл Солтүстік округтер әуе клубының Оклендке бағытталған рейстерінің тоқтауына және ақырында тарауына әкелді. Бақылау мұнарасы 1988 жылы жабылды, өйткені әуежай қызмет көрсетуді жалғастыру үшін тым кішкентай деп есептелді. 1991 жылы жаңа әуе компаниясы Ansett New Zealand Air New Zealand компаниясымен бәсекелесіп Вангарейге рейстер жасауды бастады. Екі әуе компаниясы да Bandeirantes ұшақтарын пайдаланды, ал Ansett сонымен қатар Dash 8 ұшақтарын да пайдаланды. Осы өсімге байланысты терминал жаңартылды. 1998 жылдың қыркүйегінде Ansett New Zealand өз рейсін тоқтатты. Қосымша орынға деген сұранысты қанағаттандыру үшін Eagle Airways аптасына 14 рейсті қосып, Bandeirante рейстерінің санын 69-ға жеткізді. Бұл Air New Zealand компаниясының бұрынғы апталық 14 Friendship рейсімен салыстырғанда. 2001 жылы Eagle Airways 16 жаңа Beechcraft 1900D ұшағын сатып алып, барлық бағыттарда осы ұшақты пайдалана бастады, ал Bandeirante ұшақтары зейнеткерлікке шығарылды. Жақсартылған ұшақтардың арқасында жаңа рейстер енгізілді және 2002 жылы Вангарейді Веллингтонмен байланыстыратын тікелей рейстер басталды. Бұл рейстер аптаның жұмыс күндері екі рет орындалды (2009 жылға дейін бір рет дейін азайтылды) және Eagle Airways-тің 626 км (90 минут) ең ұзақ тұрақты рейсі болды. 2007 жылы Sunair Вангарей, Тауранга, Роторуа және Нейпир қалалары арасында күндізгі рейстерді бастады. Бұл рейстер 2009 жылы тоқтатылды. Sunair 2015 жылы Вангарейден Уитиангаға, Кларис арқылы рейстер жасап қайта оралды. Бұл рейстер 2015 жылдың соңында төмен сұранысқа байланысты тоқтатылды. Sunair қазіргі уақытта Вангарейден Ұлы Барьер және Тауранга қалаларына жоспарлы рейстерді орындайды, сондай-ақ ұшқыштарды оқытумен айналысады. 2008 жылы Salt Air Керикери, Вангарей және Окленд қалалары арасында «экспресс» рейстерді бастады. Бұл рейстер Солтүстік жағалауға қонды және жолаушыларды Вангарейден шыққаннан кейін 60 минут ішінде Окленд қаласына жеткізді. Бұл рейстер 2012 жылы Flight Hauraki компаниясына сатылды және көп ұзамай тоқтатылды. 2009 жылы ұшу-қону жолағы жаңартылды, бұл Bombardier Q300 және салмағы шектеулі ATR 72 ұшақтарына әуежайды пайдалануға мүмкіндік берді. 2011 жылы Mount Cook Airline ATR 72 ұшағы Вангарей әуежайына қонды, бұл осы сипаттағы алғашқы ұшақ болды. Ұшақ Гисборннан келді. Осының нәтижесінде әуежайдың жылдық жолаушылар ағыны шамамен 140 000 адамды құрады. Алайда, әлемдік экономикалық дағдарысқа байланысты бұл өсім тоқтап, қуаты мен жиілігі кейіннен азайды. 2009 жылдың сәуір айында 30 метрлік ұшу-қону жолын кеңейту және ұшу-қону жолағын қайта жабу үшін 1,5 миллион доллар жұмсалды. Жаңарту үлкен ұшақтардың қонуына мүмкіндік берді және Air New Zealand компаниясына еншілес компаниясы Air Nelson арқылы Bombardier Q300 ұшағымен рейстерді сынақтан өткізуге мүмкіндік берді. Оклендтен күндізгі рейстер 2013 жылдың тамызында басталды, уақыт өте келе Окленд бағытындағы басты ұшаққа айналды және 2014 жылы жалғыз ұшаққа айналды. 2011 жылдың тамызында бұрын салмағы шектеулі болған ATR 72 ұшағы Гисборннан чартерлік рейсте Вангарей әуежайына алғашқы коммерциялық рейсін жасады, бірақ бұл типтегі ұшақтар қайтадан пайда болған жоқ. 30 маусым 2015 жылы әуежайды жаңартуға 1,02 миллион доллар жұмсалатыны жарияланды. Ұшақтардың тұрақтап тұру жолы үлкен ұшақтарды қабылдау үшін кеңейтілді, сондай-ақ терминал сыртындағы жолдар мен тұрақтар жақсартылды. Терминалдың ішінде жолаушыларға арналған орындықтардың саны көбейтілді, дәретханалар жаңартылды және багаж қабылдау аймағы кеңейтілді. Жұмыс 2015 жылдың шілдесінде басталды және барлық жаңартулар 2016 жылдың қыркүйегінің ортасына дейін аяқталды. Бұл жұмыс әуежайды келесі 15 жылға қарай қабылданатын және қазіргі деңгейде сақтауға мүмкіндік берді, одан кейін әуежайды басқа жерге көшіру мүмкін болады. Вангарей округі кеңесі әуежайды көшіруді қарастырып жатыр, өйткені қазіргі орын үлкен ұшақтардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін кеңейтуге тым кішкентай. Келесі он-он бес жылда пайдалануға болатын ұшақтарды қабылдау үшін 1200 м және 1350 м арасындағы ұшу-қону жолының ұзындығы қажет. Вангарейдің оңтүстігіндегі Матадағы орын қарастырылды, бірақ ол Вангарейдің орталық бөлігінен тым алыс екендігі анықталды. 2014 жылы Вангарей портының бұрынғы орны да қарастырылды, бірақ операциялық талаптар мен құнына байланысты көшірудің мүмкіндігі төмен деп есептелді. 2020 жылдың 5 желтоқсанында Вангарей округі кеңесі болашақ әуежай орны ретінде Вангарейдің солтүстік-батысындағы жер учаскесіне 7 миллион доллар төлегенін жариялады. Бұл жер учаскесі әуежайды қажетті уақыт келгенде көшіру үшін кеңестің активтерін «болашаққа сақтау» мақсатымен сатып алынды. 2021 жылдың наурыз айында Вангарей округі кеңесі үш мүмкін орынды зерттеп, көшіру үшін үкіметтен 150 миллион долларлық қаржыландыру іздеді.

The first aerodrome in Whangārei was located on Pohe Island in the upper reaches of Whangārei Harbour. Sir Charles Kingsford Smith's aircraft, the Southern Cross, landed on Pohe Island in 1928. This airstrip was not of high quality due to it being built on boggy reclaimed land, so a more suitable site was required. Another site was considered, at Kensington Park, but in May 1939 the current site was opened at Onerahi. With the outbreak of World War II, immediately after the establishment of the airfield, the airport was taken over by the RNZAF to serve as a training base which became RNZAF Station Onerahi. Flight Lieutenant "Lou" Gates became one of the station commanders. Pilots practised bombing raids on the nearby Matakohe Island and Rat Island. The airport was established with three grass runways. No. 20 Squadron RNZAF was formed there in August 1942 with Hawker Hind biplanes, personnel and aircraft provided from No. 6 (AC) Squadron RNZAF at Milson, Palmerston North. The squadron was disbanded in July 1943 but reformed elsewhere later in the war. The station was reduced to two runways (06/24 and 32/14) shortly after the war and converted for public use. Some of the old airforce barracks are still present today, having been converted into residential properties. National Airways Corporation (NAC) began twice daily commercial flights between Whangārei and Auckland in 1948 using Lockheed Electra 10 seat aircraft. NAC replaced the Electra in March 1950 with small de Havilland Dominie 6 seat aircraft as the airport was too small to handle the new Lockheed Lodestar. The de Havilland's small size meant it serviced Whangārei with six return flights daily from Auckland. 10,148 people flew to and from Whangārei in 1950. Northern Districts Aero Club was able to fund new clubrooms and a hangar in 1977. In 1988, NAC's successor Air New Zealand announced the withdrawal of its twice daily Friendship service in favour of its newly purchased subsidiary Eagle Airways offering up to five Embraer Bandeirante flights a day. This led to the decline and eventual end of the Northern Districts Aero Club scheduled flights to Auckland. The control tower was closed in 1988 as the airport was deemed too small to continue the service. In 1991, a new airline, Ansett New Zealand, began flying to Whangārei in competition with Air New Zealand. Both airlines flew Bandeirantes, with Ansett also flying Dash 8s. The terminal was upgraded due to this growth. In September 1998, Ansett New Zealand withdrew its service. To help meet the demand for additional seats, Eagle Airways increased its services by 14 per week to bring the number of Bandeirante flights to Whangārei to 69. This compared with Air New Zealand's previous service of 14 Friendship flights a week. In 2001, Eagle Airways purchased 16 new Beechcraft 1900D aircraft and begun using this aircraft on all routes, retiring the Bandeirante aircraft. It was able to introduce new services with the improved aircraft and in 2002 begun direct flights linking Whangārei to Wellington. This service operated twice every week day (until 2009 when it was reduced to one) and was Eagle Airways' longest regular flight service at 626 km (90 minutes). In 2007, Sunair begun daily air services between Whangārei, Tauranga, Rotorua and Napier. This service was discontinued in 2009. Sunair returned to Whangārei in 2015 with a Whangārei to Whitianga via Claris service. This service ceased at the end of 2015 after low patronage. Sunair currently operates scheduled services from Whangarei to Great Barrier and Tauranga, as well as providing flight training. In 2008, Salt Air begun an "xpress" service between Kerikeri, Whangārei and Auckland. These flights landed at North Shore and transferred passengers to Auckland CBD within 60 minutes of leaving Whangārei. This service was sold in 2012 to Flight Hauraki and ceased shortly after. A runway upgrade in 2009 allowed Bombardier Q300 and weight restricted ATR 72 aircraft to use the airport. In 2011, a Mount Cook Airline ATR 72 landed at Whangārei Airport becoming the first of its kind to do so. The aircraft was on charter from Gisborne. This resulted in the airport's capacity reaching around 140,000 passenger movements per year. However this growth stalled due to global economic downturn and capacity and frequency subsequently reduced. A project costing $1.5 million to create a 30m takeoff starter extension and reseal the runway was completed in April 2009. The upgrade allowed larger aircraft to land and allowed Air New Zealand, through its subsidiary airline Air Nelson, to trial flights with its Bombardier Q300 aircraft. Daily flights from Auckland commenced in August 2013, growing in time to be the predominant aircraft used on the Auckland route before becoming the sole aircraft used in 2014. In August 2011, the previously weight restricted ATR 72 aircraft made its first commercial service to Whangārei Airport on charter from Gisborne, however the aircraft type has not returned since. On 30 June 2015 an upgrade to the airport costing $1.02 million was announced. The aircraft taxiway was expanded to accommodate larger aircraft as well as improvements to pathways outside the terminal and the taxi stand. A second airport entry was constructed and the car park was extended with a barrier arm installed. Improvements within the terminal included more seating for passengers, upgraded toilets and an expanded internal baggage claim area. Work began in July 2015 with the last of the upgrades completed by mid September 2016. The work enabled the airport to be kept to an acceptable and modern standard for the next 15 years when possible relocation of the airport may take place. Whangārei District Council is investigating moving the airport as the current site is too small to expand significantly to meet requirements for larger aircraft. A runway length of between 1200m and 1350m is needed to accommodate aircraft likely to be in use beyond the next ten to fifteen years. A site at Mata, south of Whangārei was considered but deemed too far from central Whangārei to be viable. Another site at the former location of Port Whangārei was mooted in 2014 but a move is not considered likely due to operational requirements and cost. On 5 December 2020, Whangārei District Council announced it had paid $7 million for a piece of land northwest of Whangārei as a possible future site for a new airport. This land was purchased as a way of “future proofing” council assets for relocating the airport when the time arises. In March 2021 the Whangārei District Council was investigating three possible sites, and seeking $150 million in government funding for the move.

Әуежай қызметтері

Әуежайда тегін Wi-Fi желісі бар, ауа райына кондицияланған заманауи терминал ғимараты және Air New Zealand компаниясына қызмет көрсететін кафетерий (Skyline Cafe деп аталады) бар. Терминалда 1 және 2 нөмірлі тұраққа кіргенде жолаушыларды ауа райынан қорғау үшін шыныдан жасалған өтпелі туннель орналасқан. Әуежай терминалында қауіпсіз тұрақ және үш автокөлік жалға беру компаниясы қызмет көрсетеді. Мүшелік санының азаюы және жеке ұшудың кемдеуіне байланысты Вангарей аудандық әуежайында енді Аэроклуб жоқ. Микрожеңіл ұшақтарда ұшуды оқыту әлі де Вангарей ұшу клубы арқылы қолжетімді, ол жабылып қалған Солтүстік округтік Аэроклубымен бірікті. Sunair арқылы жалпы авиациялық оқу жүзеге асырылады. Skywork және Twin Coast Helicopters вертолет операторлары екеуі де әуежайдан жұмыс істейді. Northland Aeromaintenance Ltd компаниясы Солтүстік аймақтағы ұшақтарға техникалық қызмет көрсетумен айналысады. Жеке ұшақтарға және ірі топтық чартерлерге де қызмет көрсетіледі. BP авиаторларға Jet A1 және AVGAS отынын ұсынады. 2006 жылдан бері 119.8 жиілігінде AWIB (Аэродромдық ауа райы ақпараты) жүйесі таратылуда.

Оқиғалар мен жазатайым оқиғалар

1955 жылғы 19 қарашада "Northland Districts Aero Club" әуе клубына тиесілі "Tiger Moth" ұшағы Вангарей портына құлап, екі адам жарақат алды. ZK BEC есептен шығарылды, бірақ көп ұзамай басқа "Tiger Moth" ұшағымен ауыстырылды. 1957 жылғы 29 қыркүйекте "Northland Districts Aero Club" клубына тиесілі "Waco" ұшағы, ұшып шыққаннан кейін қозғалтқышының істенуінен Вангарей гаваньына құлады. 2007 жылғы 9 ақпанда Вангарей әуежайында оқып жатқан "Robinson R22" тікұшағы Вангарей портына құлады. Борттағы екі адам да жарақат алмады. Апаттың себебі ротордың жетек белбеуінің жыртылуы деп саналды. 2010 жылғы 2 шілдеде "Skydive Ballistic Blondes" компаниясы жалға алған "Cessna 172" ұшағы, 24-ші ұшу-қону жолағының басындағы Church көшесіне қозғалтқышы істенуінен құлады. Ұшқыш жарақат алмады, бірақ ұшаққа ауыр зақым келді.