Кіріспе
Түркиядағы қала. Кефалония аралындағы (Иония теңізінде) Ассос ауылы – қазіргі Бехрамкале немесе қысқаша Бехрам қаласының жанында орналасқан ежелгі грек қаласы, көпшілік оны әлі күнге дейін ежелгі атауымен – Ассос деп атайды. Түркияның Чанаккале провинциясының Айвачик ауданында, Эгей теңізі жағалауында орналасқан. Бұл Бига түбегінің оңтүстік бөлігінде (көне Троада атымен жақсы танымал). Ассос Адрамит шығанағының (түрікше: Edremit Körfezi) жағалауында орналасқан және Троада аймағында кеме қатынасы үшін маңызды болған жағалау бойындағы жалғыз жақсы порты болған. Ассостың ең белгілі тұрғыны – грек философы Аристотель. Ассос сонымен қатар Клеанттың туған жері, ол кейіннен Цитийлік Зеноннан кейін стоик философия мектебінің басшысы болды. Елшілердің істері кітабында Лұқа евангелисінен және Пауыл апостолынан қалаға жасаған сапарлар туралы айтылады. Бүгінде Ассос – ежелгі қираған орындары арасындағы демалыс орны. 2017 жылы ол ЮНЕСКО-ның Түркиядағы Дүниежүзілік мұра нысандарының алдын ала тізіміне енгізілді.
the village on the Ionian island Cephalonia
Assos ('/æ//s//ɒ//s/; , Assus) was an ancient Greek city near today's Behramkale or Behram for short, which most people still call by its ancient name of Assos. It is located on the Aegean coast in the Ayvacık district of Çanakkale province, Turkey. It is on the southern side of Biga Peninsula (better known by its ancient name of the Troad). Assos sits on the coast of the Adramyttian Gulf (Turkish: Edremit Körfezi) and used to offer the only good harbour along the of coast which made it very important for shipping in the Troad. Assos' most famous resident was the Greek philosopher Aristotle. Assos is also the birthplace of Cleanthes, who later was to succeed Zeno of Citium as head of the Stoic school of philosophy. The Acts of the Apostles also refers to visits to the city by Luke the Evangelist and Paul the Apostle. Today, Assos is a holiday retreat amid ancient ruins. In 2017 it was inscribed on the UNESCO Tentative list of World Heritage Sites in Turkey.
Тарих
Қала б.з.д. 1000-900 жылдары Лесбостан келген Эол отаршылдарымен негізделді, олардың Метимнадан келгені айтылады. Б.з.д. 530 жылы олар қаланың ең биік тіктелігінде дорлық Афина ғибадатханасын салды. Осы ғибадатханадан Платонның шәкірті Атарнейлік Гермиас Ассос, Троада және Лесбосқа қаланың ең гүлденген кезеңінде билік етті. (Таңқаларлығы, Гермиас шындығында Атарнейдің құлы болған.) Гермиас философтарды қалаға көшіп келуге шақырды, және осы шақыруға Аристотель жауап берді, ол б.з.д. 348 жылы келді және Гермиас қызы Пифияға үйленді. Аристотель Ассоста академия құрды, онда ол философтар тобының басшысы болды, және олармен бірге зоология мен биология саласында жаңалықтар ашты. Ассостың "алтын ғасыры" бірнеше жылдан кейін парсылар келгенде және Гермиасты қинап өлтіргенде аяқталды. Аристотель содан кейін достасы Македония патшасы Филипп II билік еткен Македонияға қашып кетті.
Парсылар б.з.д. 334 жылы Ұлы Александрмен жеңіліп қуылып шығарылды. Ұзақ өтпей Ассос Клеанттың туған жеріне айналды, ол кейіннен Афинадағы стоик мектебінің басшысы Цитийлік Зенонның орнын басты. Б.з.д. 241 және 133 жылдар аралығында қала Пергам патшаларымен басқарылды. Алайда, б.з.д. 133 жылы Пергамдықтар қаланың бақылауын жоғалтып, ол Рим империясына қосылды. Осы кезеңнен бастап Ассос кішкентай ауылға айналды және содан бері сол күйінде сақталып келеді. Орта ғасырлардан қалған жалғыз ескерткіштер – 14 ғасырдың екінші жартысына жататын Хюдавендигар мешіті мен көпірі. Мешіт қираған ғибадатхананың жанында орналасқан, ал көпір Айвачикке баратын жолдан тыс жерде.
Қазіргі археологиялық табылған заттар
Ежелгі Ассостың қираған жерлері қазірге дейін қазылып жатыр. 2018 жылы археологтар көптеген стригильдерді тапты, олардың кейбіреулері темірден, ал көпшілігі қоладан жасалған. Археологтар 2200 жылдық эллиндік арыстан мүсінін және 1500 жылдық Византия дәуіріне жататын тас пешті де қазып шығарды. Мүсін сол кездегі қонақүй ретінде пайдаланылған ғимараттан табылса, Византия кезеңінен табылған заттардың бірі – үш қазандық пісіру пеші болды. Ежелгі портың бағаналары мың жылдан астам уақыт бойы портта жатыр. Көбінесе олар сатылған болуы керек.
Көрікті жерлер
Теңіз деңгейінен 238 метр биіктіктегі акропольде Кіші Азиядағы жалғыз дориялық ғибадатхананың қалдықтары орналасқан, ол Афинаға арналған және б.з.б. 530 жылға дейін салынған. Алғашқы 38 бағананың 6-сы сақталған. 1900 жылдардың басында Афина ғибадатханасының мүсіндері Лувр сияқты мұражайларға көшірілді. Ғибадатханадан көрініс оңтүстіктегі Лесбосқа, оңтүстік-шығыстағы Пергамға және шығыстағы Ида тауына дейін жатады. Солтүстік-батыс жағында екі алып грек бағанасы қалаға кіреберісті белгілейді. Акропольдің батысында біздің заманымызға дейінгі IV ғасырдағы қала қабырғасы мен мұнаралары бар негізгі қақпасы жақсы сақталған. Ежелгі тас жол солтүстік-шығысқа қақпа арқылы, біздің заманымызға дейінгі II ғасырдағы үлкен гимназияның, II ғасырдағы агораның және булетерионның қираған жерлеріне жетелейді. Оңтүстікке қарай, теңіз жағалауына қарай, 5000 көрерменге арналған б.з.б. III ғасырдағы театр салынған. Сонымен қатар, төбеде Плинийдің айтуынша, "ет жеуге қабілетті" сынған саркофагтарға толы зираттың қалдықтары бар, осыдан олардың аты шыққан. Төменгі Ассоста кішкентай тасты жағажай бар. Бұрынғы балық аулау порты болған Искелеге баратын жол тік және тік жарлы болғанымен, таңнан кешке дейін үнемі көліктер мен шағын автобустар жүріп өтеді.