Кіріспе
Батыс Азиядағы дәстүрлі ас - Хаш (; сәйкесінше, хаши және , деривацияларымен белгілі) - бұл бас, аяқ және асқазанды (трип) қамтитын қайнатылған сиыр немесе қой бөліктерінің тағамдары. Бұл армяндық тағам. Ол басқа атаулармен де белгілі, атап айтқанда паша (پاچه; ; Neo Aramaic:pacha; ; ; ; pacal; ), kalle pache (کله پاچه; kelle paça; ), kakaj šürpi немесе serûpê Khash және оның түрлері Ауғанстан, Албания, Армения, Әзірбайжан, Босния және Герцеговина, Болгария, Грузия, Грекия, Иран, Ирак, Түркия, Солтүстік Македония, Моңғолия және кейбір Персия шығанағы елдерінде дәстүрлі тағамдар болып табылады.
Khash (; known by the derivations khashi and , respectively) is a dish of boiled cow or sheep parts, which might include the head, feet, and stomach (tripe). It is a dish of Armenian origin. It is also known by other designations, namely pacha (پاچه; ; Neo Aramaic:pacha; ; ; ; pacal; ), kalle pache (کلهپاچه; kelle paça; ), kakaj šürpi or serûpê
Khash and its variations are traditional dishes in Afghanistan, Albania, Armenia, Azerbaijan, Bosnia and Herzegovina, Bulgaria, Georgia, Greece, Iran, Iraq, Turkey, North Macedonia, Mongolia and some Persian Gulf countries.
Этимология
Хаш атауы армян тіліндегі "қайыру" деген мағынаны білдіретін (խաշել) етістіктен шыққан. Бастапқыда хашой деп аталатын тағамның есімі ортағасырлық армян авторларының бірқатары, соның ішінде Григор Магистрос (11-ғасыр), Мхитар Хератси (12-ғасыр) және Есайи Нчетсеси (13-ғасыр) жазған.
Оңтүстік Кавказда
Ортағасырлық армяндық медициналық оқулық "Жылудың жеңілдеуі" (1184) хашты емдік қасиеті бар тағам ретінде сипаттады, мысалы, тұмауға қарсы. Оны шарап ішумен бірге жеу ұсынылды. Ауру болған жағдайда, жас қозының (қозының немесе ешкінің) аяғынан қаш алуға кеңес берілді. Армениялық хаш пісіру үшін сиырдың немесе қойдың басы, аяғы және асқазаны (трипа) сияқты пісірілген бөліктерін пайдаланады. Қыс мезгілінде таңертең ерте тұтынылатын бұл тағамға сарымсақ, түте және лаваш қосылады. Арменияда және Оңтүстік Кавказдың қалған бөлігінде хаш көбінесе тойдан кейін тұтынылатын тағам ретінде қарастырылады, өйткені ол шайқас кезінде (әсіресе ер адамдар) тұтынылуы және "ит шашы" арақ іздеушімен желуі белгілі.
Иранда
Kalle pache (;; сөзбе-сөз "басы [және] бас") қой басынан (оның ішінде миы) және бас сүйектерінен тұрады және әдетте лимон мен корицамен дәмделеді. және Иран. Әсіресе суық мезгілдерде жейді.
Иракта
Паша - бұл салтқа сай ирак тағамдары. Жақсы жері - бет пен тіл. Көптеген адамдар пісіру алдында алып тасталатын көз алмаларын жегісі келмейді. Асқазанның қабығын күріш пен тоқтыға толтырып, тігу жіппен (كيبايات) тігіледі. Қойдың миы да кіреді.