Кіріспе

Шығыс Германияның саясатына шолу Германия Демократиялық Республикасы (GDR; German: Deutsche Demokratische Republik (DDR), ағылшын тілінде Шығыс Германия деп аталады) 7 қазан 1949 жылы социалистік республика ретінде құрылды және Сталин дәуірінде Кеңес Одағының үкіметіне негізделген үкімет құруға кірісті. Шығыс Германиядағы коммунистік партияның баламасы Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (Германияның Социалистік Бірлік партиясы, SED) болды, ол басқа партиялармен бірге Демократиялық Германияның Ұлттық фронтының құрамына кірді. Ол 1946 жылы Германияның Кеңес Одағының оккупациялық аймағында Германияның Коммунистік партиясы (КПД) мен Германияның Социал-демократиялық партиясының (СДП) бірігуі арқылы құрылды. Германияның қайта бірігуінен кейін SED Демократиялық социализм партиясы (PDS) деп аталды, ол ақыр соңында Батыс Германияның Еңбек және әлеуметтік әділдік үшін сайлауалды баламасымен бірігіп, қазіргі заманғы солшыл партияны құрды. Басқа саяси партиялар Шығыс Германия парламентіне сайлауға SED-тің бақылауында болған Ұлттық фронттың бірлескен тізімімен қатысты. Басқа партиялар: Христиан Демократиялық Германия одағы (CDU), қайта біріктіруден кейін Батыс Германия CDU-мен бірікті Demokratische Bauernpartei Deutschlands (Германияның Демократиялық шаруалар партиясы, DBD), қайта біріктіруден кейін Батыс Германия CDU-мен біріктірілді Либералды Демократиялық партия (Германияның Либералды Демократиялық партиясы, LDPD), қайта біріктіруден кейін Батыс Германия FDP-мен біріктірілді Nationaldemokratische Partei Deutschlands (Германияның Ұлттық Демократиялық партиясы, NDPD), қайта біріктіруден кейін Батыс Германия FDP-мен біріктірілді Ұлттық фронттың мақсаты ГДР кең негізделген коалициямен басқарылатын демократия деген әсер қалдыру болды. Шын мәнінде, барлық партиялар мен бұқаралық ұйымдар SED-ге бағынышты болды және олардың өмір сүру шарты ретінде SED-тің жетекші рөлін ресми түрде қабылдауға мәжбүр болды. Екінші мақсат - SED, номиналды жұмысшылар партиясы, әдетте, өкілдік етпейтін қоғамның бөліктерін тарту. Мысалы, ХДС ГДР-дегі көптеген христиандарға бағытталған, НДПД бұрынғы НСДАП мүшелерін ұстауға арналған және т.б. Бұл партиялардың барлығы ГДР конституциясына сәйкес билік басындағы партия болған SED-ке бағынышты болды. Іс жүзінде барлық шешімдерді SED Орталық Комитетінің Политбюросы қабылдады, SED Орталық Комитеті мен Volkskammer оның шешімдерін мөрмен бекітті, ал Шығыс Германия Министрлер Кеңесі оларды жүзеге асырды. Сайлауларда сайлаушылар тек қана "Ұлттық фронт" кандидаттарының бірыңғай тізімін мақұлдауға немесе қабылдамауға мүмкіндік алды. Сайлау құпия емес еді, ал Ұлттық фронттың тізімін қабылдамаған немесе тізімнен үміткерлерді алып тастаған сайлаушылар салдарымен бетпе-бет келді. Блоктық партиялардың екеуі бұрын тәуелсіз болған (CDU және LDPD/LDP), ал тағы екеуі SED-тің бастамасымен құрылған (NDPD және DBD). Сонымен қатар, Volkskammer құрамына еркін неміс жастар (Freie Deutsche Jugend немесе FDJ) немесе еркін неміс кәсіподақ федерациясы сияқты бұқаралық ұйымдардың өкілдері кірді. Шығыс Германияда әйелдерді саяси өмірге тарту үшін тіпті Германияның Демократиялық әйелдер федерациясы болды, ол Volkskammer-те орын алды. Тізімдегі SED мүшелері әрқашан көпшілік болды, өйткені бұқаралық ұйымдардың көптеген кандидаттары да SED мүшелері болды. Дегенмен Шығыс Германия қоғамында басты рөл атқарған парламенттік емес бұқаралық ұйымдар арасында Неміс гимнастика және спорт қауымдастығы (Deutscher Turn und Sportbund немесе DTSB) және Халықтық ынтымақтастық (Volkssolidarität, қарт адамдар ұйымы) болды. Тағы бір маңызды қоғам - Неміс-Совет достығы қоғамы.

Мемлекеттік кеңес

Халық палатасының органы ретінде тағайындалған Мемлекеттік кеңес (Staatsrat der DDR) негізінен Вальтер Ульбрихттің SED бірінші хатшысы болған кезінде жасаған. 1971 жылы Ульбрихт осы қызметінен бас тартуға мәжбүр болғаннан кейін, кеңестің беделі мен өкілеттігі төмендей бастады. Дегенмен, ол енді де-факто жоғарғы атқарушы орган болмағанымен, Эрих Хонеккердің 1976 жылдың қазанында Мемлекеттік кеңестің төрағалығын алуы оның маңыздылығын жаңартты. Леонид Брежнев мемлекет басшысы болған кезде Совет Одағында да осындай қадам жасалды. Шығыс Германияның кеңестік тәжірибеге жақын болуына байланысты, 1970 жылдардың соңынан бастап Мемлекеттік кеңестің көрінбеуінің артуы, кем дегенде, ішінара Кеңес Одағындағы параллель дамуға байланысты болуы мүмкін деп болжау орынды. Кеңес төрағалығын Хонеккердің өз қолына алуына байланысты 1977 жылдан кейін кеңес пен СЭД Орталық Комитеті Хатшылығының бір мезгілде мүшелері болған адамдардың саны көбейген. Конституцияда Мемлекеттік кеңеске қатысты: оның құрамына төраға, төраға орынбасарлары, мүшелері және хатшы кіреді; төраға орынбасарлары мен мүшелерінің санын нақтыламады. 1987 жылы Хонеккердің төрағалығымен сегіз төрағаның орынбасары және он жеті мүше болды. Хонеккерден басқа, төрағалардың екі орынбасары, Хорст Синдерман және Вилли Стоф, СЭД Политбюросының мүшелері болды; Стоф сонымен қатар Министрлер кеңесінің төрағасы болды, ал Синдерман Халық палатасының төрағасы болды. Мемлекеттік кеңестің төрағаларының төрт орынбасары, сондай-ақ оның он жеті мүшесінің төртеуі басқа төрт саяси партияны білдірді. Кеңестің күнделікті функцияларын 1987 жылы жиырма кеңсе мен бөлімнен тұратын персонал жүзеге асырды, олардың барлығы SED мүшелері басқарды. SED мүшелері емес мүшелердің төрағаның орынбасарлары және басшылық тобының мүшелері болғандығына қарамастан, SED-тің бақылауына Honecker, Stoph, Sindermann және Egon Krenz-тің болуы кепілдік берді, бұл елдегі ең күшті төрт адам болуы мүмкін. 1980 жылдардың ортасында Мемлекеттік кеңес атқаратын қызметтерге елдің шетелде өкілдігі және халықаралық шарттарды ратификациялау және тоқтату; жергілікті жиналыстарды олардың экономикалық және бюджеттік жоспарларын жүзеге асыруда қолдау; жергілікті жиналыстарды таңдауды басқаратын сайлау заңдарын басқару; Ұлттық қорғаныс кеңесінің көмегімен елдің қорғанысын сақтау жөніндегі міндеттерді орындау; Жоғарғы Сот пен Бас прокуратураның қызметін басқару олардың әрекеттерінің Конституция мен азаматтық заңға сәйкес болуын қамтамасыз ету. Бұл салада Мемлекеттік кеңеске амнистия мен кешірім жариялау үшін қосымша жауапкершілік жүктелген.

Министрлер кеңесі

Министрлер кеңесі (Ministerrat der DDR) Шығыс Германияның үкіметі және мемлекеттік аппараттың ең жоғарғы органы болды. Оның мемлекеттік басқару жүйесіндегі орны, функциялары мен міндеттері 1974 жылы өзгертілген Конституцияда, сондай-ақ 1972 жылғы қазандағы "Германия Демократиялық Республикасының Министрлер кеңесі туралы заңда" нақтыланған. Бұрын Министрлер кеңесі "Халық палатасының атқарушы органы" деп сипатталған болса, 1972 жылғы жарғы кеңесті "үкімет" деп анықтады. Жаңа заңға сәйкес Министрлер кеңесі "Халық палатасының заңдары мен шешімдерінің негізінде жұмысшы класының партиясының шешімдерін жүзеге асыруы тиіс". Конституция (1974 жылы өзгертілген) Мемлекеттік кеңес есебінен Министрлер кеңесінің функцияларын едәуір кеңейтті. 1987 жылы Министрлер Кеңесі төрағадан, екі бірінші төрағаның орынбасарынан және тоғыз төрағаның орынбасарынан құралған, олардың барлығы Министрлер Кеңесінің президиумы деп аталатын ішкі шеңберді құрады. Министрлер кеңесінің төрағасы Вилли Стоф үкімет басшысы (премьер-министр) болды. Ескі ұланның өкілі және 1953 жылдан бері Политбюро мүшесі болған Стоф 1986 жылы қайтадан кеңес төрағасы болып тағайындалды. Тоғыз төрағаның орынбасарларынан айырмашылығы, бірінші төрағаның екі орынбасары, Политбюро мүшелері Вернер Кроликовский мен Альфред Нойман, әдетте, нақты министрлік портфельдер үшін жауапты болған жоқ. 1987 жылы тоғыз төрағаның төрт орынбасары Шығыс Германияда жұмыс істеуге рұқсат етілген SED емес төрт саяси партияны білдірді. SED емес төрт төрағаның орынбасары ХДП-ның пошта және телекоммуникация министрі Рудольф Шульце; DBD-дің қоршаған ортаны қорғау және су шаруашылығы министрі Ханс Райхельт; LDPD-дің әділет министрі Ханс Йоахим Гейзингер; және NDPD-дің Мемлекеттік келісімшарттар сотының төрағасы Манфред Флегель болды. Министрлер Кеңесінің Президиумында төрағаның орынбасары атқаратын басқа бес лауазымға SED Орталық Комитетінің мүшелері орналасты. Тағайындалғандардың екеуі, Гюнтер Клейбер және кандидатты мүше Герхард Шюрер, сонымен қатар Политбюро мүшелері болды. Кеңестің отыз үш тұрақты мүшесінің, министрлер мен министр еместерді қоса алғанда, он тоғызы бір мезгілде СЭД Орталық Комитетінің мүшелері болды, ал екеуі сонымен қатар Политбюро мүшелері болды. Соңғылары - мемлекеттік қауіпсіздік министрі Эрих Мильке және университеттер мен техникалық істер министрі Ханс Йоахим Бёме. Конституцияға сәйкес Министрлер кеңесінің барлық мүшелерін ресми түрде бес жылдық мерзімге Халық палатасы сайлады. Шын мәнінде, бұл шешімдер Политбюро мен СЭД Орталық Комитетінен шыққан болуы мүмкін. Министрлер Кеңесі Халық палатасымен тығыз жұмыс істеуге міндетті болды, ал оның әкімшілік нұсқауларына сәйкес, кеңес барлық заң жобалары мен шешімдерін халық палатасы заңға айналдырғанға дейін бекітуі керек болды. Іс жүзінде керісінше болды; Халық палатасы кеңес қабылдаған және кейін заң шығарушыға ұсынылатын іс-қимылдарды мақұлдау үшін міндетті болды. Сол сияқты, Халық палатасына кеңес мүшелерін таңдаудың ресми жауапкершілігі берілді; іс жүзінде мұндай кадрлық шешімдерді Политбюро қабылдады. Кейін заң шығарушы орган таңдауды мақұлдауы керек еді. Министрлер кеңесі Халық палатасына кейіннен парламент жариялайтын негізгі заң жобалары мен шешімдерін беру үшін жауапты болды. Министрлер кеңесінің жұмыс стилі ұжымдық болды. Ол әдетте апта сайын жиналып, жекелеген министрлердің проблемалары мен жоспарларын талқылайтын. Сонымен қатар ол Президиум қабылдаған шешімдерді де растады. Президиум ерекше маңызды болды, өйткені ол толық орган отырыста болмаған кезде кеңес істерін жүргізу үшін жауапты болды. Министрлер кеңесінің нақты функционалдық міндеттеріне ұлттық экономиканы басқару және жоспарлау; Өзара экономикалық көмек жөніндегі кеңеске мүшеліктен туындайтын проблемаларды шешу (Комкон қараңыз: Б қосымшасы); Еркін неміс кәсіподақ федерациясының қолдауымен және келісімімен келісілген әлеуметтік саясат шешімдерін үйлестіру және іске асыру; басқарудың төменгі деңгейлерін, яғни орталық үкіметтің заңдары мен шешімдерін іске асыратын округтік, округтік және қоғамдастық деңгейіндегі кеңестерді басқару және бақылау; мемлекеттік аппараттың ішінде "демократиялық централизм" жүйесінің жұмысын жақсарту; және социалистік мемлекеттің сыртқы саясатының негізгі қағидаттарын жүзеге асыру.

Сот жүйесі

Шығыс Германияның барлық басқа мемлекеттік әкімшілік аспектілері сияқты партия да құқықтық жүйенің жұмыс істеуінде түпкілікті шешім қабылдаушы болды. Конституцияда азаматтардың сот процесінде дауыс беру құқығы және судьяларды тікелей немесе өздері сайлаған өкілдер арқылы таңдау құқығы көзделген. Сонымен қатар, ол азаматтардың қылмысты болдырмау үшін сот төрелігіне қатысуын қарастырды. Әділдікке негізгі кепілдіктер "социалистік қоғамнан, жұмысшы халықтың саяси билігінен, олардың мемлекеті мен заң жүйесінен" туындайды деп айтылды. Шын мәнінде, Шығыс Германияның үкімет жүйесінде биліктердің бөлінуі болған жоқ. Конституция соттардың тәуелсіздігін бекіткенмен, сот жүйесін саяси билік пен олардың саяси мақсаттарына бағындырды. Тіпті, 1949 жылғы демократиялық Конституция сот жүйесін басқа да мемлекеттік органдармен бірге Халық палатасына бағындырды. Сотталушылар тек сенімді коммунистер ғана болды. Режим ресми түрде заң мен сот төрелігін коммунистік қоғам құрудың құралы деп қарастырды және барлық сот және заң қызметкерлерінің осы мақсатқа қызмет етуін міндет етті. Шын мәнінде, заң және сот органдары ресми ілімді насихаттау агенттіктері ретінде қызмет етті, ал жүйедегі персоналдың мансабы жоғары мемлекеттік және партиялық лауазымды адамдар белгілеген саяси рейтингтеріне байланысты болды. Шығыс Германияның заң жүйесінің жоғарғы сатысында Әділет министрлігі, Жоғарғы Сот және Бас Прокурордың кеңсесі болды. 1987 жылы бұл кеңселердің басшылары сәйкесінше Ханс Йоахим Гейзингер (LDPD), Генрих Топлиц (CDU) және Йозеф Стрейт (SED) болды. Бас прокурор бүкіл Шығыс Германия бойынша прокурорларды, соның ішінде әскери соттарда қызмет ететіндерді де тағайындады; оларды жұмыстан босату мүмкіндігі болды, олар "оған жауап береді және оның нұсқауларына бағынады". Бас прокуратураның кеңсесі "социалистік заңдылықты қатаң сақтауды және азаматтарды заң бұзушылықтан қорғауды" қадағалауға жауапты болды. Конституцияда айтылмаған Әділет министрлігінің рөлі негізінен ресми және пропагандалық болып көрінді. Сот органдары - Жоғарғы Сот, облыстық соттар, аудандық соттар және әлеуметтік соттар болды. Әскери төрелік билікті Жоғарғы сот, әскери трибуналдар мен соттар жүзеге асырды. Сот жүйесінің әрбір деңгейінің нақты жауапкершілік салалары заңмен айқындалады. Соттардың кәсіби және бейресми судьяларын, азаматтар тікелей сайлаған аудандық сот судьяларын қоспағанда, тиісті өкілдік органдар бес жылға сайлайды. Олар өз міндеттерін орындауда заң мен Конституцияны бұзғаны үшін жұмыстан босатылатын. Конституция бойынша, Жоғарғы Сот, құқықтық жүйенің ең жоғары органы ретінде, барлық төменгі соттардың құзыретіне басшылық жасады және барлық деңгейде заңның біркелкі қолданылуын қамтамасыз етуді міндет етті. Жоғары сот төменгі сотқа бақылау шарасы ретінде төтенше шағымдану құқығына ие болды, сонымен қатар кейде жалпы құқықтық нұсқаулар шығару арқылы командалық тізбектегі буын ретінде қызмет етеді. Конституцияның 93-бабына сәйкес, Жоғарғы Сот "соттардың құзыретіне Конституция, заңдар және олардың жарғылық ережелері негізінде басшылық жасайды. . Ол барлық соттардың заңды біркелкі қолдануын қамтамасыз етеді". Жоғарғы соттың директивалық қызметі батыс жүйелеріндегі жоғарғы соттардың функциясынан әлдеқайда асып түсті, олар әдетте төменгі соттарға нақты құқықтық мәселелер бойынша заңды түрде міндетті нұсқаулар бермейді. Жоғарғы Сот Халық палатасына жауап береді, ал соңғысының сессиялары арасында Мемлекеттік кеңеске жауап береді. Ішкі жағынан жоғары соттың ұйымы жиналыс, президиум және қылмыстық сот, әскери сот, азаматтық, отбасылық және еңбек заңдары бойынша коллегиум деп аталатын үш функционалдық әкімшілік бөлімнен тұрады. Жоғарғы Сот Президиумының жалпы отырысында басшылыққа алынған жиналыста округтік соттардың он бес директоры, жоғары әскери соттардың төрағалары және барлық кәсіби судьялар болды. Әр аудандық соттың төрайымы кәсіби судья және бастапқы төрелік істерінде екі қазылар алқасы, ал апелляциялық төрелік істерінде үш кәсіби судья болды. Аудандық соттарда азаматтық істер бойынша апелляциялық және ірі қылмыстық істер бойынша, мысалы, экономикалық қылмыстар, кісі өлтіру және мемлекетке қарсы қылмыстар бойынша арыздар шығарылатын. Округ соты сот жүйесінің ең төменгі деңгейі болды, ал елдің әрбір округінде кем дегенде бір соты болды, оған кәсіби судья мен екі бейтаныс сарапшы төрағалық етті. Қылмыст�...