Кіріспе

Royal Mail Lines компаниясының бу кемесі Loch Ryan (Loch Rìoghaine, ) – Шотландияның теңіз көлі, маңызды табиғи порты болып табылады. Көл Шотландия мен Солтүстік Ирландия арасында қатынайтын паромдар үшін тыныш сумен қамтамасыз етеді. Странрейр қаласы – оның жағалауындағы ең ірі елді мекен, ал Солтүстік Ирландияға және кері бағыттағы паромдар көлдің солтүстігіндегі Кэрнрианнан жүзеді.

Орналасуы және географиясы

Лох Райан солтүстік-оңтүстік оспен бағытталған, оның аузы солтүстікке қарай Солтүстік Атлантика мұхиты мен Клайд фиордына қарап тұр, ал Странрейр қаласы оның оңтүстік жағалауында орналасқан. Лохтың батыс жағында Галлоуэй түбегінің Рейнс жарты аралы және шығысында Шотландия құрлығы (Галлоуэй мен Оңтүстік Айрширді қамтиды) шектеседі, ал лохтың солтүстік ұштары Миллер және Финнартс нүктелері болып табылады. Лохтың ұзындығы солтүстіктен оңтүстікке шамамен 13 шақырым, ал ең кең жері 5 шақырымға жуық. Жақын жердегі жолдардың ішінде шығыста A77 және батыста A718 бар. Бүгінгі Лох Райан алабы геологиялық және мұздық процестердің нәтижесінде қалыптасқан. Алғашқы процестер Палеозой дәуірінде, екі кезеңде жүрді. Біріншіден, девон кезеңінде (360-416 миллион жыл бұрын) аймақтағы жерлер бірнеше қиылысқа ұшырады, бұл оның пішінін өзгертті және алапты құрады. Содан кейін, перм кезеңінде (250-300 миллион жыл бұрын) бұл алап шөгінділермен толтырылып, жұмсақ құмтастарға айналды. Осы кезде аймақ экваторға жақын орналасқан және Пангея суперконтинентінің бөлігі болған. Екінші процестер Кватернар дәуіріндегі көптеген мұздық эпизодтардың нәтижесінде болды, 2 миллион жыл бұрын басталып, соңғы мұздықтардың 10 000 жыл бұрын шегінуімен аяқталды. Солтүстік Еуропаның көп бөлігінде мұз дәуірлері болғандықтан, мұздың пайда болуы мұз ағындары мен мұз қабаттарын құрады. Мұздың эрозиялық күші жер бетінен өтіп, жұмсақ құмтастарды алып тастап, қатты тастарды қалдырды. 10 000 жыл бұрын температураның көтерілуіне байланысты мұз қабаты еріген кезде, алап ашылып, теңіз суымен толтырылып, бүгінгі лохты құрады. Соңғы мұз дәуірінен бері теңіз эрозия және шөгінді арқылы лохты өзгертуді жалғастыруда. Лохтың батыс жағалауында "Шар" деп аталатын құм сілкінісі бар. Бұл сілкініс Киркколм ауылының оңтүстігінде орналасқан және шағатайдың көбеюі үшін маңызды орын болып табылады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көлде соғысқа байланысты қызмет белсенді болды. Кейрриан "№2 әскери порты" атанды, бұл Мерси мен Клайдтағы нысандар жаудың бомбалауы салдарынан қолжетімсіз болған жағдайда пайдалануға болатын маңызды қосалқы, ірі порттық кешен болатын. Порттық құрылыстар 1941 жылы басталды, ал 1943 жылға дейін арнайы теміржол желісімен қамтамасыз етілген екі ірі теңіз айдыны – Солтүстік және Оңтүстік тереңдіктері аяқталды. Барлығы 2 км кемежай аймағы қолжетімді болды, бірақ Клайд пен Мерсиде күдіретті бомбалық зақымдар болмағандықтан, бұл нысандар толыққанды пайдаланылмады. 1942 жылдан бастап порт АҚШ-тан келген әскерлерді қабылдау орталығы ретінде пайдаланылды. Бүгінде екі теңіз айдынының тек біреуі ғана сақталған, ол ағаш қадаларының нашар күйіне байланысты қолдануға жарамсыз (теңіз айдынының бір бөлігі 1990 жылдары трагикалық оқиғаға байланысты құлап, содан бері пайдаланылмайды). Атлантикадағы U-кемелері сауда кемелеріне ауыр зиян келтіргендіктен, аймақ U-кемелеріне қарсы операциялардың маңызды орталығына айналды. Ұшатын қайықтар Ливерпульге немесе Глазгоға Солтүстік арна немесе Клайд бұғазы арқылы өтетін одақтас кемелерін қорғау үшін көктен жұмыс істеді. Көлде екі RAF базасы болды: RAF Wig Bay, Kirkcolm маңындағы Wig Bay-ден және RAF Stranraer, қаладан жұмыс істеді. Кейррианның солтүстігінде жағалауда бетоннан жасалған бірнеше "кемелер" тұр – олар да Екінші дүниежүзілік соғыстың салдары. Бұл – "Mulberry" порты жобасынан шыққан "қоңыздар". Қоңыздан жасалған понтондық бөліктер "Кит" жол бөлімдерін ұстап тұру үшін қолданылды, олардың төртеуі Кейррианда салынды. Солтүстік Атлантикаға оңай қол жеткізе алатын Лох Райан 1945 жылы жаушылық тоқтағанда Атлантикадағы U-кемелерінің тапсырылу орны ретінде пайдаланылды. U-кемелері мен олардың экипаждары Кейррианда ұсталды, содан кейін кемелер Атлантикаға сүйретіліп, батырылды. Көлдегі басқа соғыс уақытындағы іс-шараларға ағаштан және пробкадан жасалған мақсаттық платформалардың құрылысы кірді, олар Странраерде салынды, содан кейін Лохтан шығып, Галлоуэйдің Рейнін айналып, Люс шығанағындағы бомбалау оқуларына арналған позицияларына жетті (Батыс Фреуден жұмыс істеді). Лохты Уинстон Черчилль 1942 жылғы 25 маусымда АҚШ-қа соғыс кезінде жасаған екінші сапарында "Боинг Flying boat" ұшағымен Странраерден аттанғанда пайдаланды. Комедия актері Тони Хэнкок Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Air Sea Rescue қызметімен байланысты болды. 1942 жылғы 7 қыркүйекте ол Корольдік әуе күштеріне қабылданып, ұшақ экипажына ерікті болып кірді, бірақ көру қабілетіне байланысты емтиханды өтпеді. Содан кейін ол RAF полкіне ауыстырылды және 2 айдан кейін Блэкпулдағы транзиттік кеңсеге жіберілді, онда оған сымсыз оператор ретінде оқу мүмкіндігі берілді. Ол минут сайын төрт сөзді теру сынағынан өте алмады және одан кейін Шотландиядағы Странраерге жіберілді. RAF Wig Bay Странраерден солтүстікке қарай бес шақырым жерде, Лох Райанның батыс жағалауында орналасқан және Хэнкок осы жерге теңіз кемелері бөліміне тағайындалды. Оның басты міндеттері көмір үйіндісі мен қазандықты күзету болды. Сондықтан ол өзін "жанармай бақылаушысы" деп атап, өз үйінің есігіне сол туралы жазылған тақтайшаны іліп қойды. Ол сонымен қатар Ниссен үйлерінде от жағуға жауапты болды. Ол RAF Wig Bay-дің қысқы суығынан қашудың жалғыз жолы – шоу-бизнес екенін сезіне отырып, комедиялық өнерін сол жерде дамытты. Ол таңғы жеті жарымда толық шашылған күйде, киімдерімен ән салып, төсекте киген аяқ киімдерімен жуынатын бөлмеде тұрғанын есіне алды. 1944 жылдың жазында ол ақыры №9 әскери шоу тобына қосылып, шетелге жіберілді.

Кеме бұзылу қондырғысы

1972 және 1979 жылдары қызметтен алынғаннан кейін HMS Eagle және HMS Ark Royal екі кемесі де Кэрнрианға бөлшектеу үшін жіберілді. HMS Eagle 1978 жылдың қазанында Девонпорттан буксировкамен алынып кетті, ал 1980 жылдың қыркүйегінде оның серігі HMS Ark Royal одан кейін келді. Лох-Райандағы кемелерді бөлшектеу орталығы көптеген бұрынғы әскери кемелерді жойды, олар фрегаттар мен суасты кемелерінен бастап, әуе тасымалдағыштарына дейін болды.

Бүгін

Бүгінде көл Солтүстік Ирландияға паромдық байланыс үшін маңызды орын болып табылады, бұл Ұлыбритания мен Ирландия арасындағы ең қысқа қашықтықты білдіреді. Порт қызметі 1849 жылы Лохтан алғашқы рет жұмыс істей бастағаннан бері едәуір өсті. Қазіргі уақытта төрт дәстүрлі RORO паромдары бар. Олар екі компанияға бөлінген: Stena Line және P&O Ferries. 2011 жылдың 21 қарашасында Stena Line кеме қызметін Белфастқа, Кейнриан ауылының солтүстігіндегі жерге көшірді. Loch Ryan Port қазір екі Superfast Conventional паромдарымен қызмет көрсетеді, олар HSS Fastcraft және ескі тоннажды Stena Caledonia және Stena Navigator-ды алмастырды. Stena Superfast VII және Stena Superfast VIII кемелері қазір Loch Ryan Port-тен Белфастқа 2 сағат 15 минутта жүзеді. P&O, Cairnryan-нан екі дәстүрлі паромды (European Causeway & European Highlander) пайдаланады. Cairnryan-дағы жаңа порт құрылысына жасалған инвестиция Солтүстік арна маршрутының болашағына сенімділік береді. Бұл сонымен қатар, болашақта Лохтың оңтүстік жағында шағын кемелерді дамытуға мүмкіндік береді, ол үлкен және тұрақты паром қозғалысынан толығымен босатылады. Лох қазірдің өзінде шағын кемелерді пайдаланады, Loch Ryan Sailing Club Виг-Бейден жұмыс істейді, ал Stranraer Marina Батыс пирс жанындағы Stranraer портында орналасқан. 1992-1999 жылдар аралығында Sea Containers компаниясы Stranraer – Белфаст бағытында SeaCat жылдам паромдарын пайдаланды. Кейін олар Тронға көшіп, 2005 жылы қызмет көрсетуді тоқтатты. Дәстүрлі паромдар (шамамен 15 түйін жылдамдықпен жүреді) көптеген жылдар бойы маршрутты пайдаланса, жылдам паромдар әлдеқайда жоғары жылдамдыққа (шамамен 40 түйін жылдамдықпен) қабілетті болды. Бұл үлкен кемелердің тудырған толқындары көлдің көп бөлігінде жылдамдық шектеулеріне әкелді, жылдам паромдар Кейрррианның солтүстік жағындағы Old House Point-тің солтүстігіне жеткенше жылдамдығын арттыра алмады. HSS кемесіне де қосымша жылдамдық шектеулері салынды, өйткені кемеден шыққан толқындар Scar-тағы көбейетін құстарға зиян келтіруі мүмкін еді. Жылдам паромдардың тудырған толқындарына байланысты пікір қақтығыстары болды, көптеген адамдар 2003 жылдың шілдесінде көлде ер адам мен оның екі ұлының суға батып қалуына жақыннан өтіп кеткен паромнан шыққан үлкен толқынның олардың қайығын басып кеткені себеп болды деп санайды. Алайда, Теңіз апаттарын тергеу бюросының оқиға туралы баяндамасында қайықтың жағдайы, борттағы қауіпсіздік құралдарының жетіспеуі және нашар қараушылық себеп болуы мүмкін екендігі айтылды, бірақ жылдамдық шектеулеріне сәйкес келу және шағын қайық иелерін паромдардың тудырған толқындарының қауіптілігі туралы ескерту қажеттігін атап өтті.

Темір жолға кіру

1965 жылы Странрейр мен Дамфристің арасындағы 73 мильдік тікелей теміржол қатынасы тоқтатылғаннан кейін, Странрейр станциясы Глазго Оңтүстік-Батыс желісі арқылы тек Айр, Пейсли Гилмор көшесі және Глазго Орталық станцияларымен, сондай-ақ Килмарнок, Дамфрис және Карлайл қалалары арқылы Батыс жағалау негізгі желісіне – Престон, Крю және Лондон Юстонға қатынайды.