Кіріспе

Неміс дін қызметкері, педагог, жазушы және журналист Иоганн Генрих Самуэль Формей (31 мамыр 1711 – 7 наурыз 1797) – неміс дін қызметкері, педагог, жазушы және журналист. Ол француз иммигранттар отбасының ұлы болғандықтан, уағыз айтып, оқытып, француз тілінде жазған. Берлин академиясының құрылтайшы мүшесі ретінде ол мыңдаған хаттар жазды, ғылыми және философиялық идеяларды насихаттады, сондай-ақ Дидроның «Энциклопедиясына» үлес қосты.

Өмір

Форми Берлинде, Бранденбургта, гугеноттардың босқынының ұлы ретінде дүниеге келді. Ол үш жаста болғанда анасы қайтыс болды, және Самуэльді екі тәтесі тәрбиеледі. Ол дін қызметкері болу үшін білім алды, жиырма жасында Бранденбургтегі француз протестант шіркеуінің пасторы болды. 1736 жылы Берлиндегі қауымның шақыруын қабылдағаннан кейін, келесі жылы ол Collège Français-те риторика профессоры, ал 1739 жылы философия профессоры болып сайланды. Академия ғалымдарының арасындағы латын тілі француз тіліне ауыстырылды. 1750 жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі болып тағайындалды. 1741 және 1753 жылдар аралығында Гаагадағы баспагерлер Формидің "La belle Wolfienne" атты алты томдық кітабын шығарды, бұл Кристиан Вольфтің философиясын әйелдерге түсіндіруге бағытталған тыранысы болды. Бұл серия Вольфтің философиясын философиялық роман түрінде танымал етуден басталды, бірақ төртінші томның соңында Форми ойдан шығарылған әңгімелерді тоқтатып, Вольфтің метафизикалық еңбектерін сөзбен баяндап, қысқартты. Бұл кітаптар Вольфті Францияда кеңінен танымал етті. Форми өмірі бойында 17 мыңнан астам хат жазды және бірнеше жыл Франческо Алгароттимен хат алмасты, ол 1737 жылы әйелдерге арналған Ньютоншылдық туралы кітап жариялаған еді. "L'Anti Sans Souci, où la folie des Nouveaux philosophes" (1760) еңбегі, Фредериктің "Oeuvres" авторлығын жоққа шығарып, корольдің дінге берілгенін баса көрсеткен, Формиге жатқызылады, ол кіріспесін жазған.

Шығармалары

Формидің негізгі еңбектері: "Ла Белль Вольфиенн" (1741–1753); "Христиан философы" (1740); "Христиан Эмилі" (1764), Руссоның "Эмиль" еңбегіне жауап ретінде жазылған; және "Берлин азаматының естеліктері" (Берлин, 1789). Ол сонымен қатар Берлин академиясының басылымдарында көптеген замандас мемуарларын жариялаған. Оның Проспер Маршанмен хат алмасуы 2012 жылы жарық көрді.