Кіріспе

Вильгельм Миклас (15 қазан 1872 – 20 наурыз 1956) – 1928 жылдан 1938 жылға дейін Австрия президенті қызметін атқарған австриялық саясаткер.

Ерте өмір

Төменгі Австрияның Сислетания аймағындағы Кремс қаласында почта қызметкерінің ұлы болып дүниеге келген Миклас, Сейтенштеттендегі гимназияны бітіріп, Вена университетінде тарих және география мамандықтарын оқыды. 1905 жылдан 1922 жылға дейін Миклас Төменгі Австрияның Вальдвиртл аймағындағы шағын қала Хорндағы Федералдық орта мектептің директоры қызметін атқарды.

Алғашқы саяси мансап

1907 жылы Миклас Христиандық-әлеуметтік партияның мүшесі ретінде Императорлық кеңес (Рейхсрат) парламентіне сайланды. 1911 жылы қайта сайланған Миклас Германия Австриясының уақытша жиналысында және Бірінші Австрия Республикасының Конституциялық жиналысында парламент депутаты болды. Неміс ұлтшылдығының сирек кездесетін қарсыласы болған ол, Веймар Республикасымен жақындасуға қарсылығын білдірді және қызыл-ақ-қызыл австриялық туды қабылдауда шешуші рөл атқарды. 1919 жылы Миклас Австрияның канцлері Карл Реннер үкіметінде мемлекеттік хатшы болып тағайындалды. 1923 жылдан 1928 жылға дейін ол Ұлттық Кеңес (Nationalrat) спикері қызметін атқарды.

Төрағалық

1928 жылдың 10 желтоқсанында Федералдық Ассамблеяның өкілдері оны президент етіп сайлады, ол осы лауазым жойылғанша, яғни он жылдан кейін қызмет етті. Миклас 1933 жылдың 4 наурызында Ұлттық кеңес парламентіндегі қызу пікірталас кезінде теміржол қызметкерлерінің ереуіліне байланысты спикер Карл Реннердің, сондай-ақ оның орынбасарлары Рудольф Рамек пен Сепп Страффнердің қызметтен кеткеніне араласпады. Ассамблея енді іс-қимылға және шешім қабылдауға қабілетсіз болды, бұл Микластың партиялық әріптесі, канцлер Энгельберт Доллфусқа парламенттің «өздігінен тарауы» деп жариялауға себеп болды. Үкімет сессияны қайта бастауға кедергі келтірді, полиция күштері мен Эмиль Фей басқаратын жартылай әскери Heimwehr әскерлерінің көп болуы арқасында Доллфусқа Германия президенті Пол фон Гинденбургтің 48-бабының үлгісімен «төтенше жағдайлар бойынша жарлықтармен» билік жүргізуге мүмкіндік берді. Президент 20 мамырда бейтарап қалды, сол күні үкімет болашақ жалғыз партия ретінде Отан фронтын құрды, содан кейін Коммунистік партияны, нацистік партияның австриялық бөлімшесін және Социал-демократиялық Республикалық қорғаушы ұйымын тыйым салды. Arbeiter Zeitung (Жұмысшы газетінің) жабылуы және Австрияның еңбек қозғалысына қарсы шаралар 1934 жылдың 12 ақпанында Австрия Азамат соғысының басталуына әкелді. Нәтижесінде Социал-демократиялық партия да тыйым салынды және австрофашистік идеология Австрия Федеративтік мемлекетінің (Ständestaat) құрылуымен толыққанды жүзеге асты. Авторитарлық шаралар Президенттің өкілеттігіне әсер етпеді. Жеке жазбаларында Миклас Доллфустың және оның ізбасары Курт Шушнигтің конституцияны бұзуын айқын айыптады, бірақ үкімет саясатын ашық сынамады. 1934 жылғы шілде төңкерісі кезінде нацистік төңкерушілер федералды президентті Каринтиядағы Вельденге жолға шығарғанда тұтқындауға тырысып, оны кепілге алуға әрекеттенді. Нацистер президент Микластың көлігін біраз уақыт қуды, бірақ Венадағы төңкеріс сәтсіз аяқталғаннан кейін Австрия полициясы оларды тоқтатып, тұтқындады. Миклас австриялық нацистердің арасында танымал болған жоқ, өйткені ол 1934 жылғы шілдедегі сәтсіз төңкерістен кейін Доллфустың өлтірушілеріне тағайындалған өлім жазаларын жеңілдетуге қарсы болды. Нацистік Германияның күшейе берген қысымына байланысты австрофашистік мемлекет Дуче Бенито Муссолини басқаратын Италия Корольдігі мен Венгрия Корольдігіне жақындады. 1936 жылы Миклас регент Миклош Хортиді Вёртерзееде қабылдады. 1938 жылдың 12 ақпанында Адольф Гитлер Шушнигті Бергхофқа шақырып, неміс талаптарын жеткізгеннен кейін, Миклас тұтқынға алынған нацистерге рақымшылық жасады, бірақ бастапқыда ұлттық полиция күштерін олардың басшысы Артур Зейсс-Инквартқа беруден бас тартты. Алайда Гитлер Вермахтқа шекара бойында операция жүргізуге бұйрық бергенде, президент мойынсұнуға мәжбүр болды және Зейсс-Инквартты Австрияның ішкі істер министрі етіп тағайындады. 1938 жылдың 9 наурызында Шушниг Австрияның тәуелсіздігі туралы референдумды төрт күн ішінде өткізу туралы жариялады. Өз кезегінде 11 наурызда Герман Геринг Зейсс-Инкварттың Шушнигтің орнына канцлер болуын талап етті, әйтпесе келесі күні неміс әскерлері Австрияны басып алады. Нацистік топ канцлерлік кеңсесіне шабуыл жасаған кезде Шушниг отставкаға кетуін («күшке бағыну») жариялады. Миклас тағы да Зейсс-Инквартты тағайындаудан бас тартты, бірақ нацистік емес кандидатты ұсына алмады. Гитлер Муссолиниден Италияның араласпайтынын растағаннан кейін, ол келесі күні таңертең неміс әскерлерінің шабуылға шығуын бұйырды (Unternehmen Otto). Миклас түн ортасында Зейсс-Инквартты жаңа канцлер етіп тағайындағанын жариялап, мойынсұнды. Зейсс-Инкварт Берлиндегі нацистік билікпен телефон арқылы сөйлесіп, бірақ тым кеш болды. Неміс әскерлері келесі күні таңертең шекарадан өтіп кеткенде, олар Австрия қарулы күштерінің қарсылығына тап болмады және көбінесе батырлар ретінде қарсы алынды. Миклас алғашқы бас тартуы үшін үй қамауына алынды, бірақ Аншлюс кезінде болашақ Вафен СС полковнигі Отто Скорцени оны жамандықтан қорғады. 13 наурызда Зейсс-Инкварттың «Австрияның Германия Рейхімен бірігуіне қатысты заңын» жариялауымен Австрия канцлері мен Австрия президенті лауазымдары жойылды. Шушниг түрмеде отырған кезде Миклас саяси аренадан шығып, зейнеткерлікке шықты, зейнетақысын ала алды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Миклас президенттікке қайтадан түсуден бас тартып, Карл Реннерді қолдады. Ол 1956 жылғы 20 наурызда Венада қайтыс болды.