Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1936 жылы Агата Кристидің «Пуаро» романы
1936 Poirot novel by Agatha Christie
«Месопотамиядағы кісі өлтіру» – британ жазушысы Агата Кристидің детективтік туындысы. Алғаш рет 1936 жылғы 6 шілдеде Ұлыбританияда «Коллинз Крийм Клуб» баспасы, ал сол жылдың соңында АҚШ-та «Дод, Мид және Компания» баспасы жариялады. Ұлыбританиялық басылымның бағасы – жеті шиллинг және алты пенни (7/6), ал АҚШ басылымы – 2 доллар. «The New York Times Book Review» (20 қыркүйек 1936 ж.) газетінде Кей Ирвин былай деп жазды: «Агата Кристи, баршамыз білетіндей, біз оқи алмайтын көптеген тұспалдамаларды ұсынуда шебер. Бұл тыныш, бірақ қызықтай алаңдаған ғалымдар тобының арасында құпиялардың арасында құпиялар бар, олардың бірі кісі өлтіруші болуы керек. Автордың шеберлігі – әрбір кейіпкердің сәл құпия екенін сезіндіру және жақсы тәрбиеленген және мәдениетті адамдар тобының арасында қылмыс жасалғанда, олардың әрқайсысы күдікті болуы мүмкін. Агата Кристинің детективтік әңгімелерін таңғажайып (бірақ кейде тым қисынсыз) соңға жеткізу шеберлігі оның жан-жақтылығын, тек фон мен оқиғада ғана емес, кейіпкерлерді сомдауда және стильде де жасырады. Оқиғаны басқа да танымал детективтер сияқты тәжірибелі медбике баяндайды. Медбике Литерен олардың бәрімен де тең тартыса алады. Бұл соңғы Кристи туындысы – тегіс, өте ерекше және толыққанды қызықты әңгіме». «The Observer» журналының 1936 жылғы 12 шілдедегі санында «Торкемада» (Эдвард Поуис Матерс) былай деп жазды: «Агата Кристи Телл-Яримджаның қираған орындарында күлкілі, жақсы байқалған оқиғаны айтады, ал оның соңғы кісі өлтіру әдісі, мені ойлап табуға мәжбүр етті, әдеттегідей, сиқырлы трюктің күрделілігіне қарағанда кереметтің қарапайымдылығына көбірек ие. Пуаро адам ретінде бұрынғыдай ғажап, ал Пуаро детектив ретінде тек мейірімді және ақылды емес ауруханалық медбикеге ғана емес, оның міндеті – оқиғаны айту, бірақ сондай-ақ ақылды оқырманға да қыңыр келді. Бірақ ол бейтарап адамдарды да таңғалдырады. Мен оның Агата Кристиге өзін қылмыстың қатысушысы етіп көрсетуге не себепті жол беріп отырғанын түсінбеймін. Мәселе, оны ашып айту өте әділетсіз болар еді, Mrs Christie және оқырман арасындағы мәселе, ол шын мәнінде қызықты ақымақ маусым хат алмасуына себеп болар еді. Ол «әдетте Пуароны қолға қол жетімді нәрседе тостқа шалуға болады, ал өкшесі жоқ, бұл жолы мен оған Лакрима Кристинің қайғылы стаканын ішемін» деп қорытындылады. «Daily Mirror» газеті (9 шілде 1936 ж.) былай деп жазды: «Егерде сізде істеуге бірдеңе болса немесе кітапты жарты сағатқа ғана оқығыңыз келсе, осы кітапты бастамаңыз. Себебі сіз соңғы сөйлемге жеткенше оны қоя алмайсыз». Мақала «Агата Кристи – керемет. Бұл ерекше оқиғада ол бізге тағы бір қызықты әңгіме сыйлады» деген қорытындымен аяқталады. Роберт Барнард «Археологиялық қазбалар ерекше оқиға орнын ұсынады, олар шеберлікпен және қызықты түрде бейнеленген. Әйелінің өлімі Кэтрин Вуллиге негізделген, өте жақсы орындалған. Оқиға медбике тарапынан баяндалады, ол Хейстингстің уақытша орнын басады – жақын арада ол мұндай кейіпкерсіз өмір сүре алатынын түсінді». Барнард басты кейіпкерге риза болды және Кристи романда Хейстингсті пайдаланбағанына қуанды, бірақ қорытындысы бойынша роман «мүмкін емес нәрсеге дейін жететін аяқпен бұзылған» деп ойлады.
Murder in Mesopotamia is a work of detective fiction by British writer Agatha Christie, first published in the UK by the Collins Crime Club on 6 July 1936 and in the US by Dodd, Mead and Company later in the same year. The UK edition retailed at seven shillings and sixpence (7/6) and the US edition at $2.00. In The New York Times Book Review (20 September 1936), Kay Irvin wrote: "Agatha Christie is a past master, as every one knows, in presenting us with a full assortment of clues which we cannot read. And there are mysteries within mysteries among this quiet yet oddly troubled group of scientific workers, one of whom must have been the murderer; it is part of the author's skill to make us feel that every human character is a little mysterious, and that when crimes are committed among a group of apparently well bred and cultivated people every one of them may be suspect. Agatha Christie's expertness in building up her detective stories, as such, to astonishing (though sometimes very far fetched) conclusions has more or less over shadowed her amazing versatility, not only in background and incident, but in character drawing and actual style. The story here is told by a trained nurse – as has been done by other eminent mystery novelists. Nurse Leatheran holds her own with them all. This latest Christie opus is a smooth, highly original and completely absorbing tale". In The Observer 12 July 1936 issue, "Torquemada" (Edward Powys Mathers) wrote that "Agatha Christie tells a humorous, well observed story amongst the ruins of Tell Yarimjah, and her latest method of murder, which got me guessing and guessing fruitlessly, has, as usual, more the simplicity of a miracle than the complication of a conjuring trick. Poirot as a man is quite as delightful as ever, and Poirot as a detective not only perplexes the pleasant and not too intelligent hospital nurse, whose duty it is to tell the story, but, again as usual, the intelligent reader as well. The trouble is that he also perplexes the unprejudiced in a way most unusual to him: I for one cannot understand why he has allowed Agatha Christie to make him party to a crime whose integrity stands or falls by a central situation which, though most ingenious, is next door to impossible. The point at issue, which it would be grossly unfair to specify, between Mrs Christie and the reader is one which would provide a really interesting silly season correspondence." He concluded that "usually Poirot is to be toasted in anything handy, and no heel taps; this time I drink to him a rather sorrowful glass of Lachryma Christie." The Daily Mirror (9 July 1936) wrote: "Don't start reading this if you've got something to do or want a book just for a quarter of an hour or so. Because you simply won't put it down til you've reached the last sentence." The review finished by saying, "Agatha Christie's grand. In this tale of peculiarly placed murder she's given us another rattling good tale." Robert Barnard remarked that an "Archaeological dig provides unusual setting, expertly and entertainingly presented. Wife victim surely based on Katherine Woolley, and very well done. Narrated by nurse, a temporary Hastings substitute—soon she found she could do without such a figure altogether." Barnard was pleased with the main character and that Christie did not use Hastings in the novel, but in summary felt that the novel was "Marred by an ending which goes beyond the improbable to the inconceivable."
Анықтамалар немесе сілтемелер
Кристинің айтуынша, ол Луиза Лейднер кейіпкерін археолог сэр Леонард Вуллидің әйелі Кэтрин Вуллиге негіздеген. Кристинің күйеуі Макс Маллован Вуллидің Ур қаласындағы қазба жұмыстарында жұмыс істеген.
Christie reportedly based the character of Louise Leidner on Katharine Woolley, the wife of archaeologist Sir Leonard Woolley. Christie's husband Max Mallowan had worked on Woolley's excavation at Ur.
Басқа шығармаларға сілтеме
Бұл роман 1936 жылы жарық көргенімен, онда баяндалған оқиғалар үш жыл бұрын болған деп айтылады. Пуаро Месопотамиядан отанына қайтып келген соң, «Ориент экспресіне» отырып, оның ішінде болған кісі өлтіруін ашады. XII тарауда доктор Лейднер «Мырза Ван Алдиннің» Пуаро туралы жақсы пікір білдіргенін еске түсіреді. Руфус Ван Алдин Кристидің бұрынғы туындысы – «Көк пойыздың құпиясы» романындағы маңызды кейіпкер еді. Бір тарауда медбике Лизерен күндіз «Емханадағы кісі өлтіру» деген детективтік романды оқығандығы айтылады, бұл Ньяо Марштың танымал романының аты, бірақ медбике Лизереннің оқыған кітабының соңы Марштің романының соңынан өзгеше. 6 және 9 тарауларда Луиза Лейднер мен Джон Китстің 1819 жылғы балладасындағы тартымды, бірақ қауіпті әйел бейнесі – Ла Белль Дам без Мерси арасындағы ортақ белгілер көрсетіледі.
Although this novel was published in 1936, the events described are stated to have taken place three years earlier. It is when he returns from Mesopotamia that Poirot travels on the Orient Express and solves the murder that takes place aboard it. In Chapter XII, Dr Leidner recalls hearing a "Mr Van Aldin" speak highly of Poirot. Rufus Van Aldin was a prominent character in Christie's earlier work The Mystery of the Blue Train. In one chapter Nurse Leatheran is said to have spent the afternoon reading the detective novel The Nursing Home Murder, which is the name of a well known novel by Ngaio Marsh, but the ending of Nurse Leatheran's book differs from the ending of Marsh's. In Chapter 6 and 9, similarities are drawn between Louise Leidner and La Belle Dame sans Merci, a femme fatale figure from an 1819 ballad by John Keats.
Басқа еңбектердегі сілтемелер
"Нилдегі өлім" романында Пуаро өзінің экспедициядағы тәжірибесінің детективтік әдістерін дамытуға көмектескенін айтады. Ол ойланып: "Бірде кәсіби түрде археологиялық экспедицияға бардым – және онда бір нәрсе үйрендім. Қазба жұмыстары кезінде, егер жерден бір нәрсе табылып шықса, оның айналасындағы барлық нәрсе өте сақтықпен тазартылады. Қосымша топырақты алып тастап, пышақпен мұқият қазып, ақырында, зат толығымен ашылып, суретке түсіруге және фотоға түсіруге дайын тұрады, оны шатастыратын ешқандай артық нәрсе болмайды. Міне, мен де осыны жасауға тырысып жатырмын – шындықты көру үшін артық заттарды жоюға."
In Death on the Nile, Poirot credits his experience on the expedition with developing his methods in detection. He muses: "Once I went professionally to an archaeological expedition—and I learnt something there. In the course of an excavation, when something comes up out of the ground, everything is cleared away very carefully all around it. You take away the loose earth, and you scrape here and there with a knife until finally your object is there, all alone, ready to be drawn and photographed with no extraneous matter confusing it. This is what I have been seeking to do—clear away the extraneous matter so that we can see the truth "
Теледидар
Месопотамиядағы кісі өлтіру 2002 жылғы 2 маусымда Агата Кристидің Пуаро телесериалының бір бөлігі ретінде бейімделді. Онда Дэвид Сушет Геркуле Пуаро рөлінде ойнады, түсірілімдер Тунистегі Хаммам Лифтегі Казино қонақ үйінде және Утина археологиялық қазбаларында өтті. Романның кісі өлтіру, себептері және аяқталуы сияқты негізгі сюжеттік элементтеріне адал болғанмен, бейімделуде бірнеше өзгерістер енгізілді:
Murder in Mesopotamia was adapted as an episode for the series Agatha Christie's Poirot on 2 June 2002. It starred David Suchet as Hercule Poirot, and was filmed on location at the Hotel Casino in Hammam Lif and on the Uthina Archaeological site, both in Tunisia. While it remained faithful to the main plot elements of the novel, including the murder, the motive, and the denouement, the adaptation made a number of changes:
Доктор Джайлс Райли, мырза Райтер және Дэвид Эммот кейіпкерлері алынып тасталды. Шейла Райли капитан Мейтлендтің қызы болды, оның тегі өзгертілді және кейіпкері көбірек ұнайтын болды. Капитан Хейстингс кейіпкері қосылды – Пуароның көмекшісі болудан басқа, ол Эми Лизеренді де күдікті ретінде қарастырады, сонымен қатар ол Уильям Коулменнің туысы, оны көріп тұрады. Пуаро Иракқа негізінен графша Вера Россаковпен кездесу үшін барды, ол одан көмек сұрап телеграмма жібергеннен кейін; ол келген кезде ол бұрыннан кетіп қалған, ал ол бұл туралы іс шешілгеннен кейін телефон арқылы біледі. Пуаро келген кезде археологиялық қазбаларды аралап, Луизамен тірі кездеседі. Осының нәтижесінде ол оның алғашқы некесі және оған тікелей келген хаттар туралы біледі, Эми арқылы емес. Жозеф Меркадоның есірткіге құмарлығы одан да күшті көрсетілді – Поаро қазба орнына келгенге дейін ол өзінің жеткізушісін өлтіреді, ал кейін өкінішпен өз-өзіне қол жұмсайды. Рауль Меньер мен Әли Юсуфтың кім екені артефактілердің ұрлығы ашылғанда анықталмайды. Екеуі де тұтқындалмайды; Пуаро капитан Мейтлендке оларды іздеу үшін шекаралық бекеттерге тапсырма береді.
The characters of Dr Giles Reilly, Mr Reiter and David Emmott, are omitted. Sheila Reilly becomes Captain Maitland's daughter her surname is changed as a result, while her character is more pleasant. The character of Captain Hastings is added apart from being Poirot's assistant in the case, relegating Amy Leatheran to being another suspect in the case, he is also the uncle of William Coleman, whom he is visiting. Poirot is in Iraq mainly to meet with Countess Vera Rossakoff, after receiving a telegram from her asking for his help; she has already left by the time he arrives, and he is only made aware of this via a telephone message he receives when the case is solved. Poirot visits the archaeological dig when he arrives, and so meets with Louise when she is alive as a result, he learns about her first marriage and the letters she received from her directly, and not through Amy. Joseph Mercado's drug addiction is much stronger in tone he murders his supplier before Poirot arrives to see the dig site, and later commits suicide out of guilt. Raoul Menier and Ali Yusuf are not identified when the theft of artefacts is exposed. Both men are also not arrested; Poirot mainly informs Captain Maitland to have the border posts keep a look out for them.
Радио
Майкл Бэйкуэлл BBC Radio 4 үшін «Месопотамиядағы қырқысқан» туындысын Джон Моффаттың Пуаро рөлінде ойнауымен бейімдеді.
Michael Bakewell adapted Murder in Mesopotamia for BBC Radio 4, featuring John Moffatt as Poirot.
Графикалық роман
Месопотамиядағы кісі өлтіру 2008 жылдың 1 шілдесінде ХарперКоллинс баспасынан Франсуа Ривьердің бейімдеуімен және "Шандр" салған суреттерімен графикалық роман ретінде жарық көрді. Бұл 2005 жылы Францияда Эммануэль Пруст баспасынан "Meurtre en Mésopotamie" деген атаумен алғаш жарық көрген нұсқасынан аударылды.
Murder in Mesopotamia was released by HarperCollins as a graphic novel adaptation on 1 July 2008, adapted by François Rivière and illustrated by "Chandre" This was translated from the edition first published in France by Emmanuel Proust éditions in 2005 under the title of Meurtre en Mésopotamie.