Кіріспе

Парагвай саясаткері (1875–1942)

Еусебио Аяла Борденаве (14 тамыз 1875 – 4 маусым 1942) – парагвайлық саясаткер, Парагвайдың 28-ші президенті, 1921 жылдың 7 қарашасынан 1923 жылдың 12 сәуіріне дейін және 1932 жылдың 15 тамызынан 1936 жылдың 17 ақпанына дейін қызмет еткен. Либералдық партия мүшесі Аяла Парагвайды Чако соғысы (1932–1935) кезінде жетектеді, нәтижесінде Боливияға қарсы күтпеген жеңіс тіркелді, бұл Парагвайдың даулы Гран-Чако аймағының ірі бөлігін бақылауына мүмкіндік берді. Алайда, 1936 жылдың ақпан айында Аяла полковник Рафаэль Франко тарапынан құлатылды.

Ерте өмір

Аяла 1875 жылғы 14 тамызда Парагвайдың Кордильера департаменті Барреро Гуасуда (Барреро Гранде) дүниеге келді. Оның ата-анасы Абдон Борденаве мен Казимира Аяла болды, анасы 19 жастағы сауатсыз жасөспірім әйел. Ол алғашқы білімін туған жерінде, Бенита әпкесінің жетекшілігімен алды. Содан кейін елдің астанасы Асунсьонға көшіп, бір дүкенде жұмыс істеді. Ол Асунсьонның Ұлттық колледжіне қабылданды және 1896 жылы бакалавр дәрежесін алды. Аяла соңынан мектептерде сабақ берді, осылайша Ұлттық университеттің Заң факультетінде оқу шығындарын өтеуге мүмкіндік алды. 1904 жылы ол әлеуметтік ғылымдар мен құқық докторы ғылымын қорғап бітірді, диссертациясы ұлттық бюджет туралы болды. Университетті бітіргеннен кейін Аяла бірнеше рет Еуропаға сапарлады. Алғашқы сапарында ол үш жыл бойы Ұлыбритания елшілігінің хатшысы болып қызмет етті, осы уақытта ағылшын және француз тілдерін меңгерді, сонымен қатар философиялық және мәдени білімін жетілдірді. Осындай бір сапарда ол болашақ әйелі Марсель Амелия Дюранмен танысты. Ол 1889 жылғы 16 қаңтарда Францияның Тур қаласында дүниеге келді. Марсель өте жас кезінде париждік зергерге тұрмысқа шықты, бірақ ол психикалық аурудан зардап шегіп, өзіне қол жұмсады, нәтижесінде Марсель баласыз жесір қалды. Оқиғадан кейін ол Парижде тұруын жалғастырды, сол жерде Еусебио Аяламен кездесті. Марсель өмірінің соңына дейін Парагвайда өмір сүрді. Марсель де Аяла 1954 жылғы 20 сәуірде Асунсьонда қайтыс болды. Оның мемлекеттік қайраткермен өткізген жылдары туралы естеліктері "Естеліктер" кітабында қалдырылған.

Ерте мансап

Парагвайға оралғаннан кейін ол Заң факультетінде қылмыстық құқық және конституциялық құқық пәндерін оқытты және Асунсьон университетінің ректоры болды. Журналист ретінде ол El Diario және El Liberal газеттерінде жұмыс істеді, ал кейіннен «Journal of Law and Social Sciences» журналының редакторы болды. Хосе П. Гугьяри оны АҚШ-тағы елшілік қызметіне тағайындады. Ол сол дәуірдегі жалғыз парагвайлық ретінде Париждегі Сорбонна университетінде «uti possidetis» (иеленген мүлік) тақырыбында ағылшын тілінде нақты және дұрыс баяндама жасаған адам ретінде есте қалды. Қаржы саласындағы зерттеулерінің нәтижесінде ол 1917 жылы «Ақша мәселелері және оған байланысты тақырыптар» атты кітап жазды. Аяла 1942 жылдың 4 маусымында Буэнос-Айресте қайтыс болды. Оның құрметіне 1942 жылдың 17 маусымында ескі Сан-Лоренцо көшесі мен оның туған қаласы оның есімімен аталды.

Үкімет

Президент Мануэль Гондраның отставкасынан кейін Ұлттық конгресс 1921 жылғы 7 қарашада саяси дағдарыс және вице-президент Феликс Пайваның үкімет құруға мүмкіндік таппауына байланысты Еусебио Айяланы уақытша президент етіп тағайындады. Айала бұл лауазымда 1923 жылғы 12 сәуірге дейін қызмет етті. Бұл ел үшін өте қиын кезең болды, және Айаланың президенттігі 1922 жылғы азамат соғысында маңызды рөл атқарды. Ол лауазымынан кетіп, Айала президент сайлауын өткізуге тырысқаннан кейін бүлік көтерген саяси қарсыластарын жеңді. Айала 1932 жылғы 15 тамызынан 1936 жылғы 17 ақпанына дейін қайтадан президент болды. Ол Боливиямен Чако соғысының (1932–1935 жж.) басталысында билікке келді. Доктор Айала соғыс кезінде бірнеше рет майданға сапар шекті, және парагвайлік күштер адам және жабдықтарының жетіспеушілігіне қарамастан, соңында жеңіске жетті. Осы үшін оны «Жеңіс президенті» деп атады. Соғыс Айаланың екінші президенттік мерзімінде Үкіметтің күш-қуатын көп жұмсады, бірақ ол президент ретінде басқа да жұмыстарды атқарды, мысалы, жаңартылған Ұлттық әнұранды ресми түрде бекітті. Соғыс кезінде ол өзінің саясатының үш негізгі қағидасын ұстады: Бас қолбасшы ретінде генерал Хосе Феликс Эстигаррибиямен бірге Армияның сәтті әскери науқандарын жетекшілік етті; прогрессивті шығыс жүйесін енгізді; және қадір-қасиетпен бейбітшілікке қол жеткізуге бағытталған дипломатиялық саясатты ұстанды. Соғыстан кейін, 1936 жылғы 17 ақпанда, Айаланың мерзімі аяқталуға бірнеше ай қалғанда, әскери төңкеріс оның президенттігін құлатты. Ол тұтқындалып, кейіннен жер аударылып, Буэнос-Айрес қаласына көшірілді.

Саясат

Өзінің ұзақ саяси мансабында ол ірі корпорациялардың заң кеңесшісі, депутат, сенатор, қаржы, әділет, дін және білім, сондай-ақ сыртқы істер министрі болды. 1916 және 1919 жылдары Парагвайдың қаржы министрі қызметін атқарды. 1909 жылы депутаттар палатасының төрағасы болды. Ол 1908 жылы Либералдық партияға қосылып, "радикалды" бағытта үгіт жүргізді. 1909 жылы Эмилиано Гонсалес Наверо президенттігі кезінде ол канцлер болып тағайындалды, және ол қызметін келесі үкіметтерде де жалғастырды. Ол сонымен қатар Парагвай халықаралық құқық қоғамын құрушылардың бірі болды және 1916 жылы Буэнос-Айресте өткен Халықаралық қаржы конференциясына делегат ретінде қатысты.

Шөгеділік және кейінгі жылдары

Генерал Эстигаррибиямен бірге доктор Эусебио Айала 1936 жылдың 5 қыркүйегінде Парагвайдан Буэнос-Айреске кетті, мұнда оның әйелі және толық құрметпен қарсы алу күтіп тұрды. 1938 жылға қарай ол қызметін жаңартты. Ол Буэнос-Айрестегі ірі заң фирмасына қосылып, Аргентина-Парагвай палатасын басқарды. Сонымен қатар, ол жергілікті газет "La Razon"-ға материалдар жазды. Оның ұлы Роджер оқуын аяқтап, ата-анасымен бірге тұрды. Айала жұмыс мәселелерімен Асунсьонға оралды және осы мүмкіндікті пайдаланып, әпкесіне барып қайтты. 1992 жылдың 28 қыркүйегінде Еусебио Аяланың мәйіті Буэнос-Айрестен Сильвио Петтиросси халықаралық әуежайына арнайы рейспен жеткізілді. Армия машинасы урнаны Парагвай туларының құрмет көрсетуімен "Паласио де Лопес" сарайына жеткізді. 1992 жылдың 29 қыркүйегінде доктор Эусебио Аяланың мәйіті туған еліне, Асунсьондағы Батырлардың Ұлттық пантеонына қойылды.