Кіріспе

Парагвайлық саясаткер Хосе Патрисио Гуггиари Корнильоне (17 наурыз 1884, Асунсьон қаласында туған – 30 қазан 1957, Буэнос-Айресте қайтыс болған) – «Радикалдық нағыз либералдық партиясынан» (Partido Liberal Radical Auténtico) шыққан парагвайлық саясаткер. 1928-1932 жылдар аралығында Парагвай Республикасының президенті болды. 1931 жылы Чаконы қорғау үшін белсендірек әрекет етуді талап ететін наразылыққа қарсы қанағатсыздықпен жауап бергеннен кейін, ол Парламент алдында сотталу үшін қызметтен шеттеді. Ақталып, президенттік лауазымға қайта келді.

Өмірдегі саяси оқиғалар

Азаматтық тіркелімнің жазбалары оның Асунсьон қаласынан екенін көрсетті, 1884 жылғы 17 наурызда осы астанада, итальян және швейцариялық тегі бар Педро Гуггиари мен Петрона Корнильоне ханымның үйінде дүниеге келді. Роза Рамона Рохас ханымға үйленген, ол Мария Эстела мен Хосе Антонио Гуггиари Рохастың (Александрина Мараскоға үйленген) әкесі болды. Оның Клементина (Мигель Пералтаға үйленген) атты қызы да болды. Әкесі оны отбасы мүшелерімен бірге сауда және өнеркәсіптік істерге баулыды, ал кішкентай Хосе Патрисио Вильяррика-дель-Эспириту-Санто қаласына апарылды, онда ол кейіннен оны әйгілі еткен, сол тарихи аймаққа тән шешендік өнерді меңгерді. Ол орта мектепті Colegio Nacional de la Capital мектебінде бастап, аяқтады және 1901 жылы ғылым және әдебиет саласында бакалавр дәрежесін алды. Ол дереу университет оқуын бастады. 1910 жылы заң және әлеуметтік ғылымдар докторы ғылымын қорғады, бірақ оның қызығушылығы кәсіби емес, саяси болды. Оның алғашқы қызметтерін еске сала кетейік. 1904 жылғы 8 тамызда ол Аргентинаға либералдық құлпына қатысқандардың қатарында болды. 1906 жылғы 30 сәуірде ол Тәуелсіз Жастар Лигасының құрылтай хартасына қол қойды және оның түпнұсқасын өмірінің соңына дейін сақтап келді. Сондай-ақ, ол 1908-1910 жылдар аралығында қылмыстық прокурор, кейіннен мемлекеттік бас прокурор қызметтерін атқарды. Кейін ол 1924 жылы басшылық еткен либерализм қозғалысына толыққандай қосылды. 1913 жылы депутат болды, ал 1918, 1923 және 1924-1927 жылдары Депутаттар палатасының төрағасы қызметін атқарды. Осы аралықта ол Мануэль Гондраның ішкі істер министрі (1920) болды, бұл әскери төңкеріске себеп болды. Содан кейін ол 1924 жылы қайтадан депутат болды. 1928 жылғы 15 тамызда Элигио Аяладан Республика Президенті лауазымын қабылдады.

23 қазандағы қырғын

Сол жылдың наурыз айында «әскери көтеріліс» ұйымдастырылды, ол сол кездегі мэр Рафаэль Франкогоға тағайындалды. 23 қазанда болған трагедиялық оқиға оның үкіметінің ғана емес, сонымен қатар жеке өзінің санасында да терең із қалдырды. Наразылықтың себебі – президент Гуггиаридің Чакодағы әрекеттерін құпия ұстау қажеттігі болды, себебі оларды баспасөзге тарату қауіпті еді, өйткені ол сол кездегі қарсыласы – Боливияны ескертіп алуы мүмкін еді. Агустин Авила басқаратын Университет студенттері орталығы 1931 жылдың 22 қазанында Уругвай алаңынан шеру ұйымдастырды. Олар Республика Президенті доктор Хосе Патрисио Гуггиариге наразылық білдіру үшін сарайға бет алды. Президентті таба алмағандықтан, олар полицияның тоқтатуына кедересіз, көшеде жүріп, оның үйіне жетті. Сөз сөйлеулер айтылып, үйге тас лақтырылды, жағдай қаулығатқа ұласты. Бұрын, оларды сол кездегі майор Рафаэль Франкоге үгіттеген болатын. Студенттерді полиция күшпен таратып жіберді. Келесі күні Ұлттық колледж мен Нормальдық мектеп студенттері полиция күшінің кешегі наразылыққа көрсеткен жауапкерлігіне наразылық білдіру үшін жаңа демонстрацияға шақырылды. Студенттер колоннасы жаңалықтар бюроларын аралап, «Либераль» газетінің ғимаратына тас лақтырып, Республика Президентінің орналасқан Үкімет сарайына жетті. Көңіл-күй шиеленісіп, халық сарайдың полициялық күзетін бұзып, президент кеңсесіне апаратын баспалдаққа қарай жүгірді. Жағдай бақылаудан шығып, сарай күзетшілерінен автомат атысы оқ жарып, қайғылы оқиғаларға әкелді. Президент Гуггиари балконға шығып, атысты тоқтатуға бұйрық берді. Содан кейін Әскери мектепте уақытша пана тапқан ол, президенттік өкілеттікті Гонсалес Навероға жүктеді және Ұлттық Конгрестен өзінің саяси тағдырына қатысты шешім қабуын сұрады. Бұл ел тарихындағы алғашқы импичмент процесі болды. Осы ауыр оқиғалар кезінде электр энергиясын қамтамасыз ету жұмысын полковник Артуро Брей жүзеге асырды. Өзінің естеліктерінде айтқанынша, доктор Гуггиари Конгреске сот отырысын өткізуді сұрады, содан бастап және 1932 жылдың 17 қаңтарына дейін бірінші мемлекеттік лауазым вице-президент, мырза Эмилиано Гонсалес Навероға берілді. Парламент оны айыптан және жазадан ақтатты. Осылайша ол саяси сотқа тартылып, айыптардан ақталған Латын Америкасының алғашқы президенті атанды. Бір теория бойынша, бүліктердің артында Парагвай Коммунистік партиясы тұр.

Буэнос-Айрестегі уақыты және оның соңғы күндері

1936 жылғы 17 ақпандағы төңкеріс және президент Эусебио Аяланың отставкасына байланысты Хосе П., осылай танылған, Парагвай аумағынан шығып, Клоринда мен Формосада біраз уақыт болды. Онда ол Виктор және доктор Аяла президентінің, сондай-ақ даңқты соғыс жетекшісі генерал Хосе Феликс Эстигаррибияның қамауға алынғаны туралы алаңдатарлық жаңалықты естіді. Кейін Буэнос-Айреске көшіп, онда тұрақтап қалды. Ол Роза Рохасқа үйленген. Балалары онымен бірге жер аударылды, әсіресе Чако соғысында медбике болған Мария Стелла, ол Аргентинаның Росарио қаласында тұрды. Оның тағы бір қызы Клементина Венсеслао Пералтаға тұрмысқа шығып, екеуі де Ла Колменада қоныстанды, және олардың Хосе, Титин, Педро Бруно, Тереза және Марта атты немерелері болды. Хосе П.-тің жалғыз ұлы Хосе Антонио есімді болды. Буэнос-Айресте, елден қуылғандықтан, қайғы мен сағынышқа қарамастан, ол әрдайым отандастарының, үлкен парагвайлық қауымның қоршауында болды. Ол олар үшін сөзсіз кумир болды, сондай-ақ Аргентиналықтар да оған өз еліндегідей сезінуі үшін бар күштерін жұмсады. 1940 жылдың маусым айында генерал Эстигаррибия президент болған кезде анасының қайтыс болғаны туралы хабарды естіп, Парагвайға, Вильяррикаға пойызбен оралды. 1940 жылдың қыркүйегінде генерал Хигинио Мориниго президенттігі кезінде қайтадан жер аударылды. 1946 жылы президент Мориниго демократияға бет бұрып, барлық парагвайлықтарға кешірім жариялағанда, Хосе П.-тің 14 тамыздағы оралуы есімде қалды. Күннің шуағымен және әдемі гүлдермен безенген лапачос күні. Мұндай көпшілік бұрын-соңды болған емес, тіпті кейінірек келген екі американдық көшбасшы – Хуан Доминго Перон мен Гетулио Варгастың сапарларынан да асып түсті. Демократиялық көктемнің қуанышты күндері тек 6 айға созылды, содан кейін ол қайтадан жер аударылып, 1957 жылғы 29 қазанда қайтыс болғанға дейін көп жылдар бойы сол жерде тұрды. "Либералды болу мақтанышы, парагвайлық болу құрметінен кем түспейді" – либерал саясаткердің атақты сөзі.