Кіріспе

Пьенца – Тоскана облысының Сиена провинциясындағы, тарихи Валь-д'Орсия аймағындағы қала және коммуна. Монтепульчано және Монтальчино қалаларының арасында орналасқан, ол "Ренессанс қала құрылысының эталоны" деп есептеледі. 1996 жылы ЮНЕСКО қаланы Бүкіләлемдік мұра нысаны деп жариялады, ал 2004 жылы бүкіл аңғар – Валь-д'Орсия – ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мәдени ландшафттары тізіміне енгізілді.

Тарих

Пьенца деп аталуына дейін ауылдың аты Корсиньяно болған. Ол алғаш рет 9 ғасырдағы құжаттарда кездеседі. 1300 жыл шамасында ауылдың бір бөлігі Пиколомини отбасының меншігіне өтті. Бұл, 1220 жылы Энгельберто д'Уго Пиколомини Валь-д'Орсиядағы Монтертари феодалын император Фредерик II-ден алғаннан кейін болды. 13 ғасырда францискан монахтары Корсиньяноға қоныстанды. Римнен шеттеу ретінде жоспарланған бұл ауыл, гуманистік қала құрылысы тұжырымдамаларын алғаш рет қолданумен ерекшеленеді, бұл басқа итальяндық қалалар мен қалаларда қабылданды және ақырында басқа Еуропа орталықтарына тарады. Қайта құру жұмыстарын флоренциялық сәулетші Бернардо Гамбарелли (Бернардо Росселлино деп белгілі) жүргізді, ол гуманист және сәулетші Леон Баттиста Альбертимен де бірлесіп жұмыс істеген болуы мүмкін, бірақ мұны растайтын құжаттар жоқ. Альберти сол кезде Папа Куриясында қызмет етіп, Пий II-нің кеңесшісі болды. Құрылыс шамамен 1459 жылы басталды. Папа Пий II 1462 жылдың 29 тамызында ұзақ жазғы сапары барысында Дуомоны киелі деп жариялады. Ол құрылыстардың толыққанды сипаттамасын өмірінің соңғы екі жылында жазған "Естеліктерінде" (Commentaries) қамтыды. 2023 жылы Пьенцадағы ғасырлар бойы сақталған сағат мұнарасының қоңыраулары, жақын жердегі қонақүйлерде тұратын туристердің шуылдануына байланысты түнде үнсіздікке ұшырады, бұл елеулі дауға себеп болды. Бұл шешім тұрғындар арасында пікірталас тудырды, олардың кейбіреулері ұрпақтан-ұрпаққа жеткен түнгі дауысты сағынды.

Пиколомини сарайы

Трапеция пішінді алаң төрт ғимаратпен шеберленген. Басты резиденция – Палаццо Пиколомини батыс жағында орналасқан. Оның үш қабаты бар, пилястрлар мен антаблемент қабаттарымен бөлінген, әр бөлігінде екі шаммен жарықтандырылған терезе орналасқан. Бұл құрылыс Флоренциядағы Альбертидің Палаццо Ручеллаи және басқа кейінгі сарайларға ұқсас. Палаццоның ішкі ауласы ерекше көзге түседі. Сарайдың оңтүстік жағындағы артқы бөлігі үш қабатты лоджиямен белгіленген, ол жабық итальяндық Ренессанс бағына көрініс ашады, бұл бақ Giardino all'italiana дәуірінде өзгерістерге ұшыраған, сонымен қатар Валь-д'Орсияның шалқары және Папа Пиус жақсы көрген Монте-Амиатаға көз салады. Бұл бақтың астында 100 жылқыға арналған күмбезді тұрақ орналасқан.

Дуомо

Пьяццаның ортасын билейтін Дуомо (Кафедраль) өркендеу дәуіріндегі алғашқы фасадтардың бірі болып есептеледі. Үшке бөліну дәстүрлі болғанымен, пилястралар мен бағаналарды қолдану, жоғары паннолардың үстінде орналасқан және аркалармен байланысқан түрде жасалуы сол кезде жаңашылдық болды. Бірақ, қоңырау мұнарасы германдық стильде, ал Hallenkirche жоспарының орналасуы – "үш дәлізді" жоспар, онда бүйірлік дәліздер негізгі бөлігімен шамалас биіктікте; Пий, папа болмас бұрын, Германияда көп жылдар бойы қызмет еткен және өзінің "Комментарийлерінде" неміс залдық шіркеулеріне кіретін жарықтың әсерін жоғары бағалаған. Дуомодағы өнер туындыларының ішінде Сано ди Пьетро, Маттео ди Джованни, Веккиетта және Джованни ди Паолоның Сиена мектебіне жататын бес алтарьдық суреті бар. Сан-Джованниге арналған баптистерия шіркеудің апсидасының жанында орналасқан.

Весковиль сарайы

Пий кардиналдарды қаланы аяқтау үшін палаццилер салуға ынталандырды. Piazza-ның үшінші жағында орналасқан Палаццо Весковильді Кардинал Родриго Борджия, сол кездегі Шіркеу вице-канцлері және болашақ Папа Александр VI, Папа Пий II-нің кардиналдар қалада тұруы керек деген тілегін орындау үшін салғызды. 1462 жылы қала епископтық мәртебе алғанда, ол Пьенца епискобының резиденциясына айналды. Қазіргі таңда мұнда Епархиялық музей мен Кафедралық собор музейі орналасқан. Жиынтықта жергілікті тоқыма өнімдері мен діни артефакттар бар. Суреттердің ішінде Сан-Пьетро-ин-Воллоре монастырынан 12 ғасырдағы суретпен бейнеленген айқыш, 14 ғасырдың Пьетро Лоренцеттисінің (Балалы Мадонна) және Бартоло ди Фредидің (Мейірімді Мадонна) туындылары бар. Сонымен қатар, 14 және 15 ғасырлардағы маңызды туындылар да кездеседі, оның ішінде Лука Синьореллиге жатқызылатын Мадонна да бар.

Коммунальді сарай

Шіркеудің қарсы жағында қала әкімдігі, немесе Палаццо Коммунале орналасқан. Корсиньяноға ресми қала мәртебесі берілгенде, "қаланың" жаңа қалалық статусына сай Палаццо қажет болды, бірақ ол көбінесе әсемдік үшін салынған. Бірінші қабатта соборға қарап тұрған үш аркалы лоджиясы бар, ал оның үстінде кеңес залы орналасқан. Сонымен қатар, шіркеудің үстемдігін көрсету үшін собордағы мұнарадан қысқарақ кірпіш мұнарасы бар. Мұнараға жасалған қосымша 1599 жылға дейін салынған. Бернардо Росселлино Палаццо Коммуналені собор алдындағы діни орын мен оның артындағы дүниелік базар алаңы арасындағы тәуелсіз азаматтық орталық ретінде жобалаған болуы мүмкін. Пьяццадағы травертин құдығында Пиколомини әулетінің гербі бейнеленген, және ол келесі ғасырда Тосканада кеңінен көшірілген. Құдықтың жоғарғы бөлігі ойылып жасалған, беткейлі этрус тостаған сияқты. Екі жақтағы Коринфтік бағаналар классикалық антаблементті ұстап тұр, ал олардың әшекейлері нақты үлгілерге негізделген.