Жан Баптист Маршанд: Африка саяхатшысы және Фашода оқиғасының батыры

Кіріспе

Француз дипломаты (1863–1934)

осыған ұқсас есімдері бар басқа адамдар үшін Жан Маршанды қараңыз. Жан Батист Маршан (22 қараша 1863 – 14 қаңтар 1934) – француз әскери шенеунігі және Африканы зерттеуші. Маршан Фашода оқиғасы кезінде француз экспедициялық әскерлеріне басшылық еткенімен әйгілі.

Мансап

Маршан 1863 жылғы 22 қарашада Эн провинциясының Туасси қаласында дүниеге келген. 1883 жылы ол Тулон қаласында орналасқан 4-ші теңіз жаяу әскер полкіне ерікті сарбаз ретінде қабылданды. 1886 жылғы сәуірде ол француз әскери академиясы – Сен-Мексен әскери мектебінде оқыды. 1887 жылғы 18 желтоқсанда 24 жасында лейтенант болып тағайындалды. Алты ай бойы 1-ші теңіз жаяу әскер полкінде қызмет еткеннен кейін Маршан сенегалдық тирайлерлерге (француз офицерлерімен Батыс Африкадағы отаршыл жаяу әскері) ауысты. Ол Сенегалды француз жаулауына қатысып, 1889 жылы Динаны француздар басып алған кезде ауыр жарақат алды. 1890 жылы лейтенант Маршан Француз Суданын жаулап алуға қатысты. 1896 жылы ол Суданның Фашода аймағын басып алуға жіберілді, ол қазір Кодок деп аталады, және оны француз бақылауына алды. Конго өзенінің сағасындағы Лоангодан 24 ай бойы жаяу және қайықпен сапар шеккен Маршан экспедициясы – 20 француз офицері мен сержанттары және 130 француз сенегалдық әскері 1898 жылғы 10 шілдеде Нил өзеніндегі тасталған Фашода бекінісіне жетті. Маршан бекіністі қайта жаңартты, бірақ басқа француз колонналарынан және Әбіссиниядан күтілген көмек келмеді. 18 қыркүйекте Омдурман шайқасында Махди күштерін жеңген ағылшын-египет армиясының қолбасшысы, сер Герберт Китченер бастаған отряд Фашодаға келді. Шайқастан кейін Китченер Лондоннан француз экспедициясын зерттеу туралы 600 шақырым оңтүстікке дейін мөрленген бұйрықтарды ашты. Екі тарап та Фашоданы бақылауда ұстауға талап етті, бірақ екі қолбасшы да дипломатиялық шешімдерге келді және кездесу сыпайы өтті. Бұл Париж бен Лондон арасындағы қарқынды дипломатиялық келіссөздерге әкелді, соңында француз үкіметі өз күштерін кетуге бұйырды. Маршан Францияға қайта шақырылды және британдықтар бақылап отырған Нилден төмен емес, Әбіссиния арқылы саяхаттауға шешім қабылдады. Ол 1899 жылғы 16 мамырда Джибутиге келді және миссиясының төрт жылға жуық уақытын өткізді. Бұл миссия Париждегі Бои-де-Винсенн паркіндегі ескерткішпен мәңгіленді. Кейін Маршан 1900 жылғы Боксер көтерілісі кезінде Қытайда француз экспедициялық күштерімен бірге шайқасты. 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде генерал шеніне көтерілді және 1915 жылы Шампань шайқасында, ал 1916 жылы Сомма шайқасында жараланды. 1919 жылы әскерден зейнетке шықты. 1920 жылы оған Құрмет легионының Ұлы кресті табысталды. Британ журналисі Обри Кеннедидің (1885–1965) айтуынша, Маршан Фашоданың Кодокқа атының өзгеруіне наразы болған, ол Трейси Филиппске Ұлттар лигасының мәжілісінен кейін Фашоданың «жоғалуына» өкініш білдіргенін, оның ұмытылмауы керек тарихи оқиға деп сенгенін айтқан. Ол 1934 жылғы 14 қаңтарда Париждегі үйінде ревматизм және Бірінші дүниежүзілік соғыста алған жаралардың салдарынан қайтыс болды.

Marchand was born in Thoissey, Ain, on 22 November 1863. In 1883 he enlisted as a volunteer soldat (private soldier) in the 4th Regiment of Infanterie de Marine based at Toulon. In April 1886 he attended l’Ecole militaire de Saint Maixent the French military academy for training officers promoted from the ranks. He was commissioned as a sous lieutenant on 18 December 1887, at the age of 24. After serving in the 1st Regiment of Infanterie de Marine for six months, Marchand transferred to the tirailleurs sénégalais (West African colonial infantry with French officers). He participated in the French conquest of Senegal and was severely wounded in 1889 at the capture of Diena by the French. In 1890 lieutenant Marchand was taking part in the conquest of French Sudan. In 1896 he was sent to occupy the area around Fashoda, Sudan, now known as Kodok, and bring it under French control. After a 24 month trek on foot and by boat from Loango at the mouth of the Congo River Marchand's expedition of 20 French officers and NCOs and 130 French Senegalese troops arrived at Fashoda, an abandoned fort on the Nile, on 10 July 1898. Marchand rebuilt the fort, but the expected support from other French columns and from Abyssinia did not arrive. On 18 September, a detachment led by Sir Herbert Kitchener, commander of the Anglo Egyptian army that had just defeated the forces of the Mahdi at the Battle of Omdurman, arrived at Fashoda. Following the battle Kitchener had opened sealed orders from London to investigate the French expedition some 600 kilometres to the south. Both sides insisted on control of Fashoda but the two commanders were diplomatic and the encounter was polite. It led to a period of intense diplomatic discussions between Paris and London, at the end of which the French Government ordered their forces to leave. Marchand had already been recalled to France and insisted on travelling through Abyssinia rather than down the British controlled Nile. He arrived in Djibouti on 16 May 1899, having spent almost four years on his mission. This mission is commemorated by a monument in Paris in the Bois de Vincennes. Marchand later fought with French expeditionary forces in China during the 1900 Boxer Rebellion. He was promoted to the rank of General in 1915 during World War I and was wounded in 1915 in the Battle of Champagne and again in 1916 in the Battle of the Somme. He retired from the Army in 1919. In 1920, he was awarded the Grand Cross of the Legion of Honour. According to the British journalist Aubrey Kennedy (1885–1965) Marchand was reportedly unhappy with the change of name from Fashoda to Kodok, remarking to Tracy Philipps in the aftermath of a League of Nations meeting that he regretted the 'disappearance' of Fashoda, believing it to be a historic episode that should not be forgotten. He died at his home in Paris on 14 January 1934, after suffering from rheumatism and effects of the wounds he received in World War I.