Қақтығыстар туындаған жағдайда сот судьясының өзін шеттетуі
Judicial disqualification
Сот судьяның мүдделер қақтығысы болған жағдайда іске қатыспауы – құқықтық іс-әрекеттегі әділдікті қамтамасыз ету. АҚШ заңнамасы бойынша ресми мәлімдеме.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мүдделер қақтығысына байланысты ресми іс-қимылға қатысудан бас тарту. Сотқа қатысудан шеттеу, сондай-ақ бас тарту деп аталады, бұл төраға судья немесе әкімшілік лауазым иесінің мүдделер қақтығысы болған жағдайда сот процесі сияқты ресми іс-қимылға қатысудан бас тарту болып табылады. Тиісті заңдар немесе этика кодекстері нақты бір іс бойынша немесе мәселе бойынша шеттеуге қатысты талаптарды белгілеуі мүмкін. Судьяның немесе төрағаның мүдделер қақтығысынан босатылуын қамтамасыз ету сот процесінің әділдігіне күмән тудырмайды.
Abstaining from participation in an official action due to a conflict of interest
Judicial disqualification, also referred to as recusal, is the act of abstaining from participation in an official action such as a legal proceeding due to a conflict of interest of the presiding court official or administrative officer. Applicable statutes or canons of ethics may provide standards for recusal in a given proceeding or matter. Providing that the judge or presiding officer must be free from disabling conflicts of interest makes the fairness of the proceedings less likely to be questioned.
АҚШ-тағы қайтару
Құрама Штаттарда "өздігінен шеттеу" термині көбінесе сот ісін қарау кезінде қолданылады. АҚШ Кодексінің 28-тарауының (Сот кодексі) екі бөлімі сот судьясының өзінен шеттелуіне немесе бас тартуына қатысты талаптарды белгілейді. 455-бап, "Әділет, судья немесе магистрат судьясының құқығынан айыру" деп аталып, федералды судьяның "өз бейтараптығына орынды күмән туғызатын кез келген іс бойынша өзін шеттетуі керек" екенін қарастырады. Бұл бапта сондай-ақ судьяның "бір тарапқа қатысты жеке пікір немесе көзқарасы болғанда немесе іс бойынша даулы айғақтар фактілерін жеке білгенде"; судья бұрын сол іс бойынша адвокат немесе куәгер болғанда немесе оның нәтижесі туралы пікір білдіргенде; немесе судьяның немесе оның жақын туыстарының іс нәтижесіне қаржылық мүддесі болғанда құқығынан айырылатыны айтылған. 28 U.S.C. 144-бабы, "Судьяның пікірқанастығы немесе бейтараптығы" деп аталып, белгілі жағдайларда, АҚШ аудандық сотындағы іс бойынша тарап "іс қаралып жатқан судьяның өзіне қарсы немесе қарсы тараптың пайдасына жеке пікірқанастығы немесе бейтараптығы бар" деген "уақтылы және жеткілікті өтініш" берген жағдайда, іс басқа судьяға беріледі. Жалпы ереже бойынша, судьяның істің мәні туралы пікір білдіруі немесе оның фактілермен немесе тараптармен таныстығы істің өзінен тыс көзден туындаған болуы керек, әйтпесе өздігінен шеттеуге негіз болады. Бұл АҚШ-та "соттан тыс көз ережесі" деп аталады және 1994 жылы Liteky v. United States ісінде АҚШ Жоғарғы Сотының шешімімен жалпы презумпция ретінде мойындалды, бірақ міндетті емес. Кейде судьялар немесе судьялар өздерінен шеттейді (өз бастамасымен), олардың құқығынан айыруға себеп болатын фактілер бар екенін мойындайды. Алайда, мұндай фактілер болған жағдайда, іс бойынша тарап өздігінен шеттеуді ұсына алады. Әдетте, әр судья судьяның өздігінен шеттелуіне қатысты өтінішті қарастырады, ол судьяның ар-ожданы мен дискрециясына жүктелген. Алайда, төменгі сатыдағы соттарда, нақты жағдайда дұрыс емес бас тарту апелляциялық сараптамадан өтеді немесе, ерекше жағдайларда, тыйым салу туралы өтінішпен қайта қаралуы мүмкін. Кейбір ерекше жағдайларда, судьяны немесе судьялар тобын шеттетуге себеп болатын жағдайлар ескерілмеуі мүмкін, егер басқаша істі қарауға судьялар болмаса. Мысалы, егер іс судьяның жалақысын арттыру туралы болса, онда ол істі қарау құқығынан айырылады. Алайда, егер жалақыны арттыру сот жүйесіндегі барлық судьяларға қатысты болса, судья істі жалғастырады, өйткені шеттелуге негіздер басқа кез келген судьяға да бірдей қолданылады. Судьяның шеттелуіне себеп болатын жағдайларда, ешбір судья істі қарауға қабілетсіз болып қалса, судьяның құқығынан айырылмауы қағидасы кейде "қажеттілік ережесі" деп аталады.
In the United States, the term "recusal" is used most often with respect to court proceedings. Two sections of Title 28 of the United States Code (the Judicial Code) provide standards for judicial disqualification or recusal. Section 455, captioned "Disqualification of justice, judge, or magistrate judge", provides that a federal judge "shall disqualify himself in any proceeding in which his impartiality might reasonably be questioned". The section also provides that a judge is disqualified "where he has a personal bias or prejudice concerning a party, or personal knowledge of disputed evidentiary facts concerning the proceeding"; when the judge has previously served as a lawyer or witness concerning the same case or has expressed an opinions concerning its outcome; or when the judge or a member of his or her immediate family has a financial interest in the outcome of the proceeding. 28 U. S. C. Section 144, captioned "Bias or prejudice of judge", provides that under circumstances, when a party to a case in a United States District Court files a "timely and sufficient motion that the judge before whom the matter is pending has a personal bias or prejudice either against him or in favor of an adverse party", the case shall be transferred to another judge. The general rule is that, to warrant recusal, a judge's expression of an opinion about the merits of a case, or his familiarity with the facts or the parties, must have originated in a source outside the case itself. This is referred to in the United States as the "extra judicial source rule" and was recognized as a general presumption, although not an invariable one, in the 1994 U. S. Supreme Court decision in Liteky v. United States. At times justices or judges will recuse themselves sua sponte (on their own motion), recognizing that facts leading to their disqualification are present. However, where such facts exist, a party to the case may suggest recusal. Generally, each judge is the arbiter of a motion for the judge's recusal, which is addressed to the judge's conscience and discretion. However, where lower courts are concerned, an erroneous refusal to recuse in a clear case can be reviewed on appeal or, under extreme circumstances, by a petition for a writ of prohibition. In certain special situations, circumstances that would otherwise call for recusal of a judge or group of judges may be disregarded, when otherwise no judge would be available to hear the case. For example, if a case concerns a salary increase payable to a judge, that judge would ordinarily be disqualified from hearing the case. However, if the pay increase is applicable to all of the judges in the court system, the judge will keep the case, because the grounds for recusal would be equally applicable to any other judge. The principle that a judge will not be disqualified when the effect would be that no judge could hear the case is sometimes referred to as the "rule of necessity".
АҚШ-тағы маңызды оқиғалар
2021 жылдың 28 қыркүйегінде Wall Street Journal газетінің жедел тергеу тобы 131 судьяның, мүдделі тараптардың акцияларына иелік етуіне байланысты, өзін шеттетуден бас тартқанын анықтады. Істердің 2/3-і судьяның акциялары бар тарапқа пайдалы бағытталған үкіммен аяқталды. Осы бұзушылықтарға қатысты мынадай түсіндірмелер келтірілді: судьяның атынан брокерлер арқылы акциялардың иелігін білмеу, тиісті ақпаратты жария ету және шеттету туралы заңдарды білмеу, жазу қателігі және еншілес компанияларға иелік ету (мысалы, Exxon Corp. және оның еншілес компаниясы Exxon Oil), судья емес, жақын туыстарының (жұбайы, балалары және т.б.) иелігіндегі акциялар, сондай-ақ акцияларға иелік ету олардың шешімдеріне әсер етпеді, әсіресе нәтиже акция бағасын өзгертпесе деген пікірлер айтылды. Аталған түсіндірмелердің барлығы федералдық заңды бұзу болып табылады.
On Sep 28th 2021, the Wall Street Journals investigative team found that 131 judges did not recuse themselves in cases where they had a financial interest through ownership of stocks in the relevant parties. 2/3 of cases ended with a verdict favorable to the party in which the judge owned stock. Explanations given for the lapse included: unknown ownership via brokers investing on behalf of judge, unaware of the laws regarding proper disclosure and recusal, spelling errors and ownership of subsidiaries (e. g. Exxon Corp. vs Exxon Oil which is a subsidiary), ownership of stocks held not by the judge but by close family members (spouses, children, etc), and finally insistence that stock ownership did not influence their decisions especially if the outcome did not change stock price. All of these explanations are still a violation of federal law.
Жоғарғы Сот істері
АҚШ Жоғарғы Сотының судьялары, әдетте, қаржылық мүдделері бар істерге қатысудан бас тартады. Мысалы, судья Сандра Дей О'Коннор телекоммуникациялық компанияларға қатысты істерге қатыспады, себебі ол осы компаниялардың акцияларына ие болды, ал судья Стивен Брейер Лондонның Ллойд синдикатына қатысқаны үшін сақтандыру компанияларына қатысты кейбір істерде өзін-өзі жарамсыз деп таныды. Сондай-ақ, сот төрешілері жақын туыстары, мысалы, балалары тараптардың бірінің адвокаты болып табылатын істерге қатысудан бас тартқан. Тіпті егер отбасы мүшесі тараптардың бірімен байланыста болса да, бірақ іспен тікелей қатысы болмаса, судьялар өздерін қайтарып алуы мүмкін. Мысалы, Кларенс Томас АҚШ-қа қарсы Вирджиния ісінде өзін қайтарып алды, өйткені оның ұлы Вирджиния әскери институтында оқыды, ал оның саясаты істің тақырыбы болды. Кейде, бас тарту ерекше жағдайларда болады; мысалы, екі жағдайда бас судья Уильям Х. Рехнквист 1986 жылы оның растау отырысында Рехнквистке қарсы куәлік берген Аризона адвокаты Джеймс Броснахан дауласқан кезде соттан кетіп қалды. Қай себеппен бас тартса да, «АҚШ Есептері» аталған судьяның «бұл істі қарастыруға немесе шешім қабылдауға қатыспағанын» жазады. Бір ерекше жағдай – 2001 жылы өлім жазасына шағымданған Наполеон Бизлидің 1994 жылы адам өлтіргені үшін сотталған ісі, онда үш судья құрбанның ұлы, федералды апелляциялық сот судьясы Дж. Майкл Луттигпен жеке байланыстары болғандықтан өздерін бас тартты. Луттиг бұған дейін судья Скалияның кеңсесінде жұмыс істеген және Дэвид Саутер мен Кларенс Томас атынан растау жұмыстарын жүргізген. Алайда өлім жазасы күшінде қалды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Жоғарғы Сот пен төменгі соттардағы бас тарту стандарттары соңғы жылдары болғаннан гөрі қатаң емес еді. 1803 жылы Марбери мен Мэдисон ісінде Бас судья Джон Маршалл шешімге қатысып, Соттың пікірін жазды, дегенмен Маршаллдың екі жыл бұрын Мемлекеттік хатшы ретінде жасаған әрекеттерін іс жүргізудің тақырыбы ретінде қарауға болады. Екінші жағынан, Маршалл 1813 және 1816 жылдардағы Мартинге қарсы Хантердің жалға алушысының тыңдауларында өзін бас тартты, оның тең дәрежеде маңызды конституциялық әсеріне қарамастан, ол және оның ағасы Мартинмен даулы жерді сатып алу туралы келісімшарт жасасқан болатын. Сонымен қатар, XIX ғасырда АҚШ-тың федералды соттар жүйесі судьяның шешімінен шағымды жиі сол судьядан тұратын апелляциялық алқа тыңдайтын, ал ол өзінің бұрынғы шешімін бейтарап тексеруге отырады деп күтілді. Бұл жағдай енді рұқсат етілмейді, ал 28 U.S.C. § 47-де «Ешбір судья өз қарауындағы іс немесе мәселе бойынша шешімді қараудан немесе шешім қабылдаудан бас тарта алмайды» деп көрсетілген. АҚШ Жоғарғы Сотының тарихында бас тарту туралы айтарлықтай дау 1946 жылы болды, ол кезде судья Хьюго Блэк Джеуэлл Ридж Көмір ісі бойынша шешім қабылдауға қатысты, бірақ Блэктің бұрынғы заң серіктесі басымдықты жақта таласты. 5–4 шешіміндегі жеңілген тарап Блэкті дисквалификациялау керек деп қайта дәлелдеуді сұрады; Блэк өзін қайтарудан бас тартты және шешім қабылданды, бірақ судья Роберт Х. Джексон қысқаша пікір жазып, Блэктің істі қарауы керек деген шешімді Блэктің ғана қабылдағанын және Сот оны қолдамағанын айтты. Бұл дау Блэк пен Джексонның арасындағы жанжалды күшейтті және бұл Бас судья Харлан Фиске Стоун қайтыс болған кезде президент Гарри С. Трумэн Фред М. Винсонды Стоунның орнына тағайындады. 1973 жылы сол кездегі сот төрешісі Рехнквист ұзақ уақытқа созылатын палатада пікір жазып, Лаирд пен Татумдағы кейбір тұтқындаулардың заңдылығын даулаған, Рехнквист бұрын Ақ үйдің заңгері болып қызмет еткен және тұтқындау бағдарламасы жарамды деп ойлаған. 2004 жылы судья Антонин Скалия вице-президент Дик Чейни ресми түрде қатысқан іс бойынша өзін ұстап алудан бас тартқан пікірін жазды. Бірнеше экологиялық топтың пікірінше, Скалияның қатысуы орынсыздық көрінісін тудырды, өйткені Скалия жақында вице-президентпен кеңінен жарияланған аңшылық сапарға қатысты. Алайда, сол жылы Скалия Ньюдоуға қарсы Елк Гроув біріктірілген мектеп округінің ісінде түсіндірмесіз өздігінен бас тартты. Бұл бірінші түзету ісі «Құдай алдында» деген сөздерді Салым антына енгізуге қарсы шыққан, онда Скалия Ньюдоудың талаптары негізсіз деген пікірін білдірген.
In the Supreme Court of the United States, the Justices typically recuse themselves from participating in cases in which they have financial interests. For example, Justice Sandra Day O'Connor generally did not participate in cases involving telecommunications firms because she owned stock in these firms, and Justice Stephen Breyer has disqualified himself in some cases involving insurance companies because of his participation in a Lloyd's of London syndicate. Justices also have declined to participate in cases in which close relatives, such as their children, are lawyers for one of the parties. Even if the family member is connected to one of the parties but is not directly involved in the case, justices may recuse themselves – for instance Clarence Thomas recused himself in United States v. Virginia because his son was attending Virginia Military Institute, whose policies were the subject of the case. On occasion, recusal occurs under more unusual circumstances; for example, in two cases, Chief Justice William H. Rehnquist stepped down from the bench when cases were argued by Arizona attorney James Brosnahan, who had testified against Rehnquist at his confirmation hearing in 1986. Whatever the reason for recusal, the United States Reports will record that the named justice "took no part in the consideration or decision of this case". A notable case was the 2001 death penalty appeal by Napoleon Beazley, convicted of a 1994 murder, in which a full three justices recused themselves due to personal ties to the victim's son, federal appeals court judge J. Michael Luttig. Luttig had previously clerked for Justice Scalia, and had led the confirmation efforts on behalf of both David Souter and Clarence Thomas. The death sentence was upheld all the same. Historically, standards for recusal in the Supreme Court and lower courts were less rigorous than they have become in more recent years. In the 1803 case of Marbury v. Madison, Chief Justice John Marshall participated in the decision and authored the opinion of the Court even though Marshall's actions as Secretary of State two years prior could be seen as the subject of the proceeding. On the other hand, Marshall did recuse himself in both the 1813 and 1816 hearings of Martin v. Hunter's Lessee, despite its equally significant constitutional implications, as he and his brother had contracted with Martin to buy the land in dispute. Moreover, during the 19th century, the U. S. federal court system was structured so that an appeal from a judge's decision was often heard by an appellate panel containing the same judge, who was expected to sit in impartial review of his own earlier ruling. This situation is no longer permissible, and 28 U. S. C. § 47 provides that "No judge shall hear or determine an appeal from the decision of a case or issue tried by him." A notable dispute over recusal in U. S. Supreme Court history took place in 1946, when Justice Hugo Black participated in deciding the Jewell Ridge Coal case, although a former law partner of Black argued for the prevailing side. The losing party in the 5–4 decision sought reargument on the ground that Black should have been disqualified; Black declined to recuse himself and the decision stood, but Justice Robert H. Jackson wrote a short opinion suggesting that the decision that Black should sit in the case was Black's alone and the Court did not endorse it. The dispute aggravated infighting between Black and Jackson, and it has been suggested that this was one of the reasons that, when Chief Justice Harlan Fiske Stone died, President Harry S. Truman appointed Fred M. Vinson to succeed Stone rather than promote a sitting Associate Justice to Chief Justice. In 1973, then Associate Justice Rehnquist wrote a lengthy in chambers opinion declining to recuse himself in Laird v. Tatum, a case challenging the validity of certain arrests, even though Rehnquist had previously served as a White House lawyer and opined that the arrest program was valid. In 2004, Justice Antonin Scalia wrote an opinion declining to recuse himself in a case to which Vice President Dick Cheney was a party in his official capacity, despite the contention of several environmental groups that Scalia's participation created an appearance of impropriety because Scalia had recently participated in a widely publicized hunting trip with the Vice President. The same year, however, Scalia recused himself without explanation in Elk Grove Unified School District v. Newdow, a First Amendment case challenging inclusion of the words "under God" in the Pledge of Allegiance, after giving a public speech in which Scalia stated his view that Newdow's claims were meritless.
Басқа да федералды істер
1974 жылы федералды судья Леон Хиггинботам Комм. Pa. v. Local 542, Int'l Union of Operating Engineers ісінде шешім шығарып, афроамерикалық судья ретінде, азаматтық құқықтар үшін күреске белсенді қатысқан тәжірибесіне байланысты, нәсілдік кемсітушілік туралы талаптарды қараудан өзін шеттетуге міндетті емес екенін түсіндірді. Ол бұл пікірін, кейінірек судьялар, соның ішінде өзін шеттету туралы өтініштерге тап болған қара нәсілді судьялар да қолдады, судьяны тек этникалық азшылыққа жататындығы үшін ғана қызметтен шеттетуге мәжбүрлеуге болмайды деп салды. 2014 жылы еврей федералды судья Пол Борман, палестиналық американдық Расмея Одэнің ісін қарағанда, Хиггинботамның пікірін ескерді. Заң шығарушы органда да қызметтен шеттетуге ұқсас принциптер бар. Мүшелер, егер заң жобасына жеке қаржылық мүддесі болса, АҚШ Сенаты мен Өкілдер Палатасының регламентіне сәйкес дауыс беруге құқығы жоқ. Мұндай жағдайларда сенатор немесе өкіл «иә» немесе «жоқ» орнына «қатыспаймын» деп дауыс бере алады.
In 1974, federal judge Leon Higginbotham issued his decision in Comm. of Pa. v. Local 542, Int'l Union of Operating Engineers, explaining why he as an African American judge with a history of active involvement in the civil rights struggle was not obligated to recuse himself from presiding over litigation concerning claims of racial discrimination. He held, in an opinion that was followed by later judges, including a series of black judges who faced recusal requests, that a judge should not be forced to recuse solely because of their membership in a minority group. Jewish federal Judge Paul Borman relied on the Higginbotham opinion in part in his 2014 decision not to recuse himself from the trial of Palestinian American Rasmea Odeh. Concepts analogous to recusal also exist in the legislative branch. Members with a personal financial interest in a measure should not vote according to the rules of the United States Senate and House of Representatives. In such cases, the Senator or Representative may record a vote of "present" rather than "yea" or "nay".
Көптеген елдерге қатысты
Заңдар немесе сот ережелері судьяларды өз қызметінен шеттетуді қарастырады. Егжей-тегжейі әртүрлі болғанымен, төмендегілер судьяны шеттетуге шамалы айырмашылығы бар негіздер болып табылады. Судья тараппен, адвокатпен немесе тараптың жұбайымен (әдетте) үш дәрежеге дейін туыс. Судья – тарап болып табылады. Судья маңызды куә болып табылады, егер судьяны тарап етуді көздейтін арыз жалған емес болса (бұл туралы төрағалық етуші судья шешім қабылдайды, бірақ ауыстыру қарастырылады). Судья бұрын осы іс бойынша тараптың адвокаты ретінде немесе басқа да қызметте болған. Судья кез келген құқықтық құжатты (мысалы, келісімшарт немесе өсиет) дайындаған, оның күшіне енуі немесе мазмұны даулы болып табылады. Апелляциялық сот судьясы бұрынғыда осы істі алдын ала сотта немесе төменгі сатыдағы апелляциялық сотта қараған. Судьяның нәтижеге жеке немесе қаржылық мүддесі бар. Бұл негіз юрисдикцияға қарай өзгереді. Кейбіреулері нәтижеге кез келген мүдде болған жағдайда шеттетуді талап етеді, ал басқалары белгілі бір сомадан жоғары мүдде болған жағдайда ғана шеттетуді талап етеді. Судья өзінің бейтараптық сақтай алмайтынын анықтайды.
Laws or court rules provide the recusal of judges. Although the details vary, the following are nearly universal grounds for recusal. The judge is related to a party, attorney, or spouse of either party (usually) within three degrees of kinship. The judge is a party. The judge is a material witness unless pleading purporting to make the Judge a party is false (determined by presiding judge, but see substitution). The judge has previously acted in the case in question as an attorney for a party, or participated in some other capacity. The judge prepared any legal instrument (such as a contract or will) whose validity or construction is at issue. Appellate judge previously handled case as a trial judge or at a lower appellate level. The judge has personal or financial interest in the outcome. This particular ground varies by jurisdiction. Some require recusal if there is any interest at all in the outcome, while others only require recusal if there is interest beyond a certain value. The judge determines he or she cannot act impartially.
Жауапкершілік және салдарлар
Судьяның өзін-өзі шеттетуге негіздері болса, одан осыны күту керек. Егер судья өзін шеттетуге негіздер бар екенін білмесе, бұл қателік есепке алынбайды. Егер судья білуі керек болған жағдайда өзін шеттетпесе, ол санкцияларға ұшырауы мүмкін, және санкциялар сот юрисдикциясына қарай өзгереді. Апелляциялық сот судьяның шеттелуі керек болған кезде шешім шығарылғанын анықтаса, ол шешімді жойып, істі жаңадан қарауға қайтара алады.
A judge who has grounds to recuse themself is expected to do so. If a judge does not know that grounds exist to recuse themselves the error is harmless. If a judge does not recuse themselves when they should have known to do so, they may be subject to sanctions, which vary by jurisdiction. Depending on the jurisdiction, if an appellate court finds a judgment to have been made when the judge in question should have been recused, it may set aside the judgment and return the case for retrial.
Келісу және ауыстыру
Егер барлық тараптар мен судья келіссе, өзінен жаңылған жағдай туралы ережеден қашуға немесе оны елемеуге болады, бірақ практикада мұндай жағдай сирек кездеседі. Егер өзінен жаңылған жағдай осылайша болдырмаса, жоғарыда аталған негіздерге сай келетін фактілердің толық тіркемесі апелляциялық сотқа ұсынылуы тиіс. Егер судья өз еркімен өзінен жаңылмаса, ал тарап судьяның әділдігіне күмәнді келсе, тарап судьяны алмастыру туралы өтініш бере алады. Кейбір сот юрисдикцияларында сотқа қатысушылар, тіпті ешқандай әділдіксіздік дәлелденбесе де, судьяны алмастыру құқығына ие.
The recusal rule may be avoided or ignored if all parties and the judge agree, although in practice this rarely occurs. If recusal is avoided in this manner, a full and complete record of the facts that qualify as grounds, above, must be made for the appellate court. If a judge fails to recuse themselves sua sponte and a party believes the judge has a bias the party may motion for substitution. In some jurisdictions litigants may have the right to substitute a judge, even if no bias is demonstrated.