Кіріспе

Кларк Эштон Смиттың фантастикалық әңгімелер сериясы.
Әңгімелер сериясы. Гиперборей циклі – Кларк Эштон Смиттың Гипербореяның ойдан шығарылған ежелгі дәуірінде өтетін әңгімелер жинағы. Смит циклі оның достары Х.П. Лавкрафт пен Роберт Э. Говардтың және олардың туындыларының ықпалында жазылған. Циклде ғарыштық қорқыныш пен темір ғасырының атмосферасы бірігіп келеді. Гиперборея құрлығындағы барлық тіршілікті жоятын мұз дәуірі қаупін күшейтеді. Циклде көптеген құдайлар маңызды рөл атқарады, олардың ішінде Вурмитадрет тауында мекендейтін бақа құдайы Цатхоггуа ең ірісі. Лавкрафт Смитке 1929 жылдың 3 желтоқсанында жазған хатында: «Мен "Сатампра Зейрос туралы әңгіме" [Смиттың әңгімесі] қандай керемет атмосфераға ие екенін айтып, өте қуанғанымды жеткізуге асығам! Мен ежелгі Коммориомның төңірегіндегі ормандарды көріп, сезіп, иіс ала аламын, ол, мен сенемін, қазір мұздықтар астында, Олатоэде, Ломар елінде жатыр!» деп жазды. Содан кейін Лавкрафт Смиттың Цатхоггуасын (алғаш рет "Сатампра Зейрос туралы әңгімеде" пайда болған) 1929 жылдың желтоқсанында Зелия Бишоп үшін жазылған "Қорған" әңгімесіне енгізді. Лавкрафт Цатхоггуаны 1930 жылдың 24 ақпанында жазған "Қараңғылықтағы сыбырлаушы" және бір жылдан кейін "Безумиет тауларында" Коммориом мен Узулдарум гиперборейлік қалаларымен бірге атады. Смит өз кезегінде Лавкрафттың көптеген элементтерін қолданғандықтан, циклдің өзі Ктулху мифосының бір тармағы ретінде қарастырылуы мүмкін. 1944 жылдың 26 шілдесінде Август Дерлетке жазған хатында Смит: «Басқа да қорқынышты әңгімелер жазушылар сияқты, мен Лавкрафт құдайларына (көбінесе сәл өзгертілген аттармен, мысалы, Йог Сотот үшін Иог Сотот және Ктулхут үшін Ктулху) бірнеше рет сілтеме жасадым. Менің Гиперборей әңгімелерім, менің ойымша, олардың бастапқы, адамзаттан бұрынғы және кейде әлемнен бұрынғы фондары мен кейіпкерлері Ктулху мифосына ең жақын, бірақ олардың көпшілігі оларды ерекшелендіретін гротескті юмормен жазылған. Дегенмен, "Ақ құрттың келуі" сияқты әңгімелер мифке тікелей үлес қосады деп санауға болады».

Гиперборея

Гиперборея – Арктикадағы аңызға толы құрлық. Плейстоцен дәуіріндегі мұздықтардың кеңеюіне дейін Гиперборея жылы әрі құнарлы жұмақ болған, қалың жартастар мен орманды мекендеген, динозаврлардың соңғы өкілдерінің туған жері. Вурми деп аталатын, йетиге ұқсас екі аяқты жандар бір кезде Гипербореяны мекендеген, бірақ оларды осы жерге оңтүстіктен келген адамдардың алғашқы ұрпақтары құрып жіберді. Осы алғашқы адамдар Гипербореяның алғашқы астанасын Коммориомда салды. Кейін Коммориомның құрылуына қатысты болжамдар айтылғаннан кейін, олар Узулдарумға көшіп кетті.

Атлах-Наша

"Жеті тыйым" (1934) атты әңгімесінде Атлах Нача – бақа құдайы Цатхоггуаның берген адамдық құрбандығын қабылдағысы келмейтін жаратылыс. Атлах Нача – адам бетіне ұқсайтын алып құбыжық. Ол Арктикадағы Гипербореяның құлайған патшалығындағы Вурмитадрет тауының тереңіне орналасқан үлкен үңгірде мекендейді. Ол арман әлемі мен ояу әлем арасындағы зор жарды байланыстыратын алып торына тоқиды. Кейбіреулер осы тор толыққанда әлемнің соңы келеді деп санайды, себебі ол арман әлемімен тұрақты байланыс орнатып, құбыжықтардың ояу әлемде еркін қозғалуына мүмкіндік береді. Атлах Нача, Цатхоггуамен бірге, Цикранош планетасынан (немесе бүгінде біз Сатурн деп білетін планетадан) жерге келген болуы мүмкін. Сыртқы түріне байланысты Атлах Начаны көбінесе құбыжық құдайы деп атайды және ол барлық құбыжықтардың билеушісі саналады. Сонымен қатар, Ленгтің алып, ісінген қызғылт құбыжықтары оның балалары мен қызметшілері деп есептеледі. Оның жынысы туралы пікірлер қарама-қайшы. Смиттың түпнұсқа әңгімесінде Атлах Нача еркек деп көрсетілсе, кейінгі авторлардың әңгімелерінде ол әйел екені айтылады.

Рлим Шайкорт

Рлим Шайкорт – зәулім ақшыл құрт, аузы айқара ашық, ал көздері тамшылаған қандан тұрған шарлар тәрізді, сондықтан оны көбінесе ақ құрт деп атайды. Ол Yikilth аталған алып мұздықпен саяхаттайды, оны мұхит арқылы бағыттай алады. Оның алып мұздық қамалында ақ құрт теңіздерді шарлап, кемелерді және мекенделген құрлықтарды қатты суықпен жояды. Ақ құрттың құрбандары мұздай қатып, денелері қорқынышты ақ түске енеді және табиғаттан тыс суық күйінде қалады – тіпті отқа ұшыраса да ерімейді де, жылымайды. ("Ақ құрттың келуі", 1941)

Сатогуа

Цатоггуаға қараңыз.

Жаңыл

Смиттің "Сатурнға кіреберіс" еңбегінде, Йонде – бұлның құдайы, Гипербореяның азақ күндерінде табынылған қасиетті күштің аты. Йонденің дін қызметкерлері Цатхоггуаның культін де тыйым салған, ал оның инквизиторлары кез келген діннен тайғандарды жазалаған. Гиперборея цивилизациясы құлдырағанда, Йонденің дін қызметкерлерінің беделі төмендеп, халық Цатхоггуаға табынуға қайта оралды. Пном пергаменттерінде айтылғандай, Йонде – Сыртқы құдайлардың елшісі Ньярлатотептің әйелі.

Коммориум

Коммориум – Гипербореядағы биліктің алғашқы орталығы, оны оңтүстіктен келген адамдардың бұрынғы көшіп келушілері құрған. Ең гүлденген шағында Коммориум мәрмәр мен граниттен салынған, көкке тірелетін мұнаралармен әсемделген ұлы қала болған. Аңызға сүйенсек, Поларионның Ақ Пайғамбары оның қирауын болжаған кезде, халқы Коммориумды тастап кеткен. Дегенмен, Коммориумның жазалаушысы Атамаус бұл мәлімдемеге күмәнді қарап, қаланың тасталуын қорқынышты заңнан тыйылушы Книгатин Жаумның ден қоймайтын шабуылдарымен байланысты дейді.

Ұзулдарум

Смиттің "Сатампра Зейрос туралы әңгімесі" бойынша, халық Коммориомнан кеткеннен кейін Узулдарум Гипербореяның астанасы болды. Қала бұрынғы астанадан бір күндік сапар қашықтықта жатыр. Гиперборея континентін мұздықтар басып алғанға дейін бұл соңғы елді мекен болды. Х. П. Лавкрафттың "Ақылсыздық тауларында" атты еңбегінде Ежелгілер қаласы "Палеогаеялық мегаполис деп аталады, оған қарағанда аңызға толы Коммориум мен Узулдарум бүгінгі күннің жаңа туғандары, тіпті кешегінің де емес" делінеді.

Эйглофия таулары

Смиттің "Жеті геасы" кітабында айтылған Эйглофий таулары – қара түсті шыңдары бар, қорқынышты тау тізбегі. Олардың қабырғалары "шыныдай" екендігі айтылады және ішінде көптеген жасырын туннельдер бар деп саналады. Эйглофий таулары Гиперборей құрлығының ортасымен өтеді, бір тізбегі оңтүстікке, екіншісі шығысқа қарай созылады.

Мү Тхулан

Мху Тулан – Гипербореяның солтүстігіндегі, өте шебер сиқыршыларымен әйгілі провинция. Онда сиқыршы Эйбон және Гипербореяның көптеген басқа да белгілі сиқыршылары, мысалы Зон Мецзамалех тұрды.

Вурмитадрет тауы

Вурмитадрет тауы – төрт конус тәрізді сөнген жанартау және Эйглофия тауларындағы ең биік шың. Онда түрлі қорқыныштар, оның ішінде бақа құдайы Цатхоггуа және өрмекші құдайы Атлах Нача мекендейді.

Емдеу

Якуаның сұр үңгірі Аботтың, яғни Лас нәрсенің бастауының мекені. Ол Архетиптер үңгірімен тікелей емес байланыста. Атлах Наша осы жерде пайда болған. Якуа жұмбақ Ubbo Sathla-ның нағыз үйі болуы мүмкін.

Архетиптер үңгірі

Архетиптер үңгірі – бұл жердегі барлық тіршілік жаратылысының көлеңкелік архетиптері қоныстанған зор үңгір. Нуг пен Йеб осы үңгірде мекендейді.

Полярион

Поларион – атаусыз тау тізбегі арқылы Гипербореяның қалған бөлігінен бөлінген солтүстік аймақ. Бұл жер бұрын құнарлы болған, бірақ кейін мұздықтар жайлап алды. Ақ Сибиль осы жерде туған деп есептеледі.

Құс тұқымы

Вурмилер – үш саусақты, күрең түсті, жүнмен жабылған гуманоидтар, бұрын Гипербореяда гүлденген өркениетке ие болған. Олар жер астында мекендеп, Цатоггуа құдайына табынып өмір сүрген. Басқа ерте адамдар қоныстанғаннан кейін көптегені жойылған соң, Вурмилердің ең қатыгездері Эйглофия тауларының жоғарғы еңістеріндегі үңгірлермен шектелді. Гиперборея құлағанға дейін қалған Вурмилер ойын үшін аң аулау нысаны болған.

Атамаус

Смиттің "Атаммаус өсиеті" кітабында кездесетін Атаммаус, Коммориум құлауға дейін басты орындаушы, яғни палач болған. Халық Узулдарумға қашқанда ол қаладан соңғылардың бірі болып кетті. Кейіннен ол Коммориумның соңғы күндері туралы үрейлі куәлік жазды. Атаммаус – ұзақ тарихы бар орындаушылар әулетінен тараған. Кәсіби шеберлігімен әрдайым мақтанған Атаммаус, өзінің қызметтік міндетін ешқашан жалтарған емес. Коммориумда ол заңнан тыс Книгатин Жаумды орындауға тап болғанда мансабына кедергі келді, бірақ кейіннен Узулдарумда 11 лүстр бойы қызметін жалғастырды.

Эйбон

Смиттің "Сатурнға апарар есік" романының кейіпкері Эйбон – Жотакваның (Цатогуаның) сиқыршысы және дін қызметкері болған. Ол Эйбон кітабының авторы ретінде белгілі, бұл кітапта Эйбонның өмірі, сондай-ақ оның сиқырлы формулалары мен Жотакваға арналған рәсімдері сипатталған (бұл кітап Смиттің "Уббо Сатла" әңгімесінде таныстырылған). Эйбон Мху Тхулан теңіз жағасында қара гнейстен салынған, бес қабатты, бес бұрышты мұнарада тұрған. Эйбонның тұтқындалуына бұйрықпен қара мұнарасына келген Юндидің бас инквизиторы Моргиден кейін ол көп ұзамай із-жайсыз жоғалып кетті. Инквизиция келген кезде Эйбон Жотакваның сыйлаған сиқырлы панелі арқылы Цыкраношқа (Сатурн планетасына) қашып кетті. Одан кейін Эйбон Жерде қайтадан көрінбеді. (Морги Эйбоннан кейін жоғалып кеткенде, көптеген адамдар оның бастапқыда сиқыршымен біріккенін және Йундехке табынудың төмендеуіне оның үлкен үлес қосқанын сенді.)

Книгатин Жаум

Книгатин Жаум Гипербореяның белгілі бір заңнан тыс адам еді. Ол Сфатликлп пен Вурмидің ұлы болуы мүмкін. Атамаус оны басын кесіп өлім жазасын орындауға тырысты, бірақ оның табиғатынан тыс тегінің арқасында бұл әрекеттер сәтсіз аяқталды және оны одан әрі ашуландырды.

Сатампра Зеирос

Смиттің "Саттампра Зейрос туралы әңгіме" және оның сонасы "Отыз тоғыз белбеудің ұрлығы" кітабында кездесетін Сатампра Зейрос – Ұзұлдарумның шебер ұрысы. Оның қажырлы істері туралы аңыз тараған. Ол тастап кетілген Коммориом қаласын тонауға тырысқан сәтсіз әрекет кезінде оң қолын жоғалтты (дегенмен, оның серігі Тирув Ампаллиос одан да ауыр тағдырға ұшырады).

Поларионның ақ сибилы

Айтуынша, ол Гипербореяға қарай жылжып келе жатқан мұзды аймақтан келген жасырын әйел. Ол "Сатампра Зейрос туралы әңгіме" және "Ақ Сибиль" шығармаларында кездеседі. Біріншісінде ол Коммориомның құлауын болжайды; екіншісінде, оған ғашық болған кейіпкер оны мұзды патшалыққа дейін қуып жетеді, онда ол соңында оның көруінен ақыл-есінен айырылады, қарапайым қыз оны тапқанда, ол құтқарушысын Сибиль деп қателеседі, оған үйленеді және қуанышты иллюзияда өмір сүреді, оның бетінде Сибильдің сүйісінің іздері қалады.

Журналдар

Вест Уорвик, РИ: Некрономикон баспасы.

Веб-сайттар

(Гиперборея кітабының "Кіріспесі" онлайн нұсқасы.)