Кіріспе
Бенджамин Н. Кардозоның 1921 жылғы кітабы «Сот процесінің табиғаты» – АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы және Нью-Йорк апелляциялық сотының төрағасы Бенджамин Н. Кардозоның 1921 жылы жазған құқықтық классикасы. Ол бұрын, сол жылдың басында Йель құқық мектебінде оқылған Сторрз лекцияларынан құрастырылған.
The Nature of the Judicial Process is a legal classic written by Associate Justice of the United States Supreme Court, and New York Court of Appeals Chief Judge Benjamin N. Cardozo in 1921. It was compiled from The Storrs Lectures delivered at Yale Law School earlier that year.
Қорытынды
"Сот процесінің табиғаты" кітабының негізгі сұрағы – судьялар істерді қалай шешуі керек. Кардозоның жауабы: судьялар Англо-американдық құқықтық дәстүрінде әрқашан істегенін істеуі керек, яғни оңай істерде заңды ұстанып, қолдануы керек, ал қиын істерде әлеуметтік әл-ауқаттың басты құндылығын қоса алғанда, бәсекелес мән-жайларды теңестіру арқылы жаңа заң жасауы керек. Кардозо құқықтық талдаудың төрт маңызды әдісін анықтайды: 1) логика әдісі (немесе "аналогия" немесе "философия"), заң принциптерін логикалық тұжырымдылықты сақтайтын тәсілмен кеңейтуге бағытталған; 2) тарих әдісі (немесе "эволюция"), құқықтық ереженің немесе ұғымның тарихи бастауын қарастыратын; 3) әдет-ғұрып әдісі (немесе "дәстүр"), әлеуметтік әдет-ғұрыптарды қоғамдық құндылықтар мен орнықты үміттерге пайдалы нұсқаулар ретінде қарастыратын; 4) социология әдісі, ақыл-ойды, әділдікті, пайдалылықты және әлеуметтік әл-ауқатты ескеретін. Осы әдістердің әрқайсысы белгілі бір жағдайда "басымдыққа ие болуы" мүмкін. Қандай да бір жағдайда қай әдіс басым екенін қарапайым тест немесе қатаң формула анықтай алмайды. Бірақ егер заң ережесі ескірген немесе заңда толтырылуы тиіс "бос орындар" болса, судьялар ашық түрде заң шығарушы рөлін ойнауы керек және "қоғамның әл-ауқаты жолды анықтасын" деуі керек. Екіншіден, судьялар сот қарауы кезінде заң "осылайша айқын және зорлықпен ұсталып, ақылды әйелдер мен еркектер оны басқаша қарастыра алмайтын" болмаса, оны күштен шығаруға болмайды. Соңында, судьялар социология әдісін қолданғанда, "ақыл", "әділдік" немесе "әлеуметтік артықшылық" сияқты нормаларды қолданғанда, өздерінің жеке құндылықтарына емес, қоғамдық стандарттарға жүгінуі керек. Кардозо атап көрсеткендей, Англо-американдық құқық жүйесінде судья – "өз әдемілігі мен жақсылығын іздеп, еркін серуендейтін рыцарь емес". Соңғы есепте судьяның жаңалықтар жасауға деген еркі "оның барлық жағынан қоршап тұрған ережелердің көлемі мен қысымына" қарағанда ұсақ. Заң шығаратынын және шығаруға тиіс екенін айтқан Кардозо Оливер Венделл Холмс кіші, Роско Паунд, Джон Чипман Грей және оның заманындағы дәстүрлі сот логикасының "көріпкелдік" немесе "механикалық" немесе "формалистік" көзқарасына қарсы шыққан басқа американдық "протореалисттерімен" бірге болды. Бұл көзқарас бойынша судьялар ешқашан заң шығармайды, олар тек бұрыннан бар заңды тауып, оны қолданады. Қатаң формалистердің пікірінше, заңның үнсіз, екіұшты, анық емес, қайшылы немесе жалпылама тұжырымдалған қиын жағдайлар жоқ. Керісінше, заң айқын, дәйекті және толық; барлық заңдық сұрақтардың бір ғана дұрыс жауабы бар; және судьялар (Блэкстоунның сөзімен) "тірі көріпкелдер", олар даусыз заңдық аксиомалардан қатал заңдық қорытындылар шығарады. Формализм Кардозоның "Сот процесінің табиғаты" еңбегіндегі жалғыз нысана болған жоқ. Ол сондай-ақ судьялардың зор бостандыққа ие екенін және заңның міндетті ережелер жиынтығы ретіндегі идеясын жоққа шығарған Джон Чипман Грей сияқты формализмнің радикалды сыншыларына шабуыл жасады. Грей және сол кездегі басқа протореалисттер заңның құпиясын жоюға және оны қатал прагматизммен қарауға тырысты. Олар судьялар заңның соңғы төрешілері болғандықтан, "заң" дегеніміз судьялар не айтса, сол (немесе олар болашақта не деп айтарын болжауға болатын нәрсе) деп дәлелдеді. Кардозо бұл заңды "талдау" емес, нағыз заңның бар екенін жоққа шығару екенін айтты. Протореалисттер билікті әділдікпен шатастырады. Судьялар заң стандарттарын елемеуге билігі бар, бірақ оларға мұндай құқық жоқ. Сонымен қатар, заңды сот шешімдерімен теңестіруге тырысу, заңдық сұрақтардың басым көпшілігіне күнделікті өмірде басшылық ететін және сотқа жүгінбейтін анық жауаптар бар екенін естен шығаруға болады.
Қабылдау және ықпал
"Сот процесінің табиғаты" еңбегі Кардозоны "өз заманының жетекші юристтерінің бірі" ретінде бекітіп, "заң білімінің классикасына" айналдырды. Оның қалыпты үлкен қызығушылығының себебі, ішінара, қарапайымдылығына, көркем тіліне және заң формализмі мен заң, құқықтық ойлау, сот тәртібі және заң үстемдігі туралы дәстүрлі көзқарастарды толығымен қабылдамайтын радикалды реалистік теориялар арасында алтын ортаны табуға жасаған әрекетіне байланысты. Кардозоның "Сот процесінің табиғаты" атты еңбегінің үлкен жетістігі заң туралы одан әрі ойлар қажеттігін тудырды. "Заңның дамуы" (1924) және "Құқықтық ғылымның парадокстары" (1927) атты екі кейінгі еңбегінде Кардозо "Сот процесінің табиғаты" еңбегінде баяндалған заңға қатысты көзқарастарын жетілдірді, тереңдетті және белгілі бір дәрежеде өзгертті.
Ерекше цитаталар
Конституцияның жалпы ережелерінің мазмұны мен маңызы әр дәуірде өзгереді. (17)
Ешнәрсе тұрақты емес. Ешқандай абсолюттілік жоқ. Барлығы ағын, өзгеріс үстінде. "Туу" процесі мәңгілік. Біз Гераклитке оралдық. (28)
Заңның соңғы мақсаты – қоғамдың әл-ауқаты. (66)
Конституция уақытша ережелерді емес, болашақты дамытуға бағытталған қағидаларды белгілейді немесе белгілеуі керек. (83)
Бостандық пен теңдіктің ұлы идеалдары оппортунизмнің шабуылдарына, уақыттың қажеттілігіне, ұсақ бұзушылықтардың әсеріне, жалпы принциптерге шыдамсыздық танытқандардың келекесі мен сынына қарсы конституцияларда бекітіліп, оларды қорғауға арналған қорғаушылар тобымен қамтамасыз ету арқылы сақталады. (92)
Судья, тіпті еркін болған күнде де, толыққанды еркін емес. Ол өз қалауынша жаңалықтар ойлап табуға тиіс емес. Ол – өзінің әдемілік немесе жақсылық идеалын іздеп, еркін саяхаттайтын рыцарь емес. Ол қасиетті қағидалардан шабыт алуға тиіс. (141)
Заңда басқа жерлердегідей, мұнда да бізге жолымызды сезінуге тура келеді. Өткенді құрметтеу мен қазіргі заманды жоғары қоюдың арасында қауіпсіздік жолы табылады. (160)
Мен сотқа алғашқы жылдары рухым қатты мазаланды, себебі алдымдағы мұхиттың қаншалықты белгісіз екенін көрдім. Мен нақтылық іздедім. Оны табу мүмкін емес екенін білгенде, қатты уайымдап, көңілім тоңды. Мен құрлыққа, бекітілген және орнықты ережелердің берік жеріне, менің ойым мен санаымдағы әлсіз және сәулелі бейнелерден гөрі өзін анық және күштірек жариялайтын әділдіктің жұмағына жетуге тырыстым. (166)
Басқа адамдарды қамтитын үлкен толқындар мен ағыстар судьялардың бағытын өзгертіп өтпейді. (168)
Болашақ – сіздікі. Біз мәңгілік процесте өз үлесімізді атқаруға шақырылдық. Мен өлгеннен және кеткеннен кейін, менің кішкентай үлесім ұмытылғаннан кейін, сіз өз үлесіңізді атқару үшін және отты алға жылжыту үшін осында болады. Мен жалын сіздің күзетіңізде жарқырайтынын білемін. (179 80)
Nothing is stable. Nothing absolute. All is fluid and changeable. There is an endless "becoming." We are back with Heraclitus. (28)
The final cause of law is the welfare of society. (66)
A constitution states or ought to state not rules for the passing hour, but principles for an expanding future. (83)
The great ideals of liberty and equality are preserved against the assaults of opportunism, the expediency of the passing hour, the erosion of small encroachments, the scorn and derision of those who have no patience with general principles, by enshrining them in constitutions, and consecrating to the task of their protection a body of defenders. (92)
The judge, even when he is free, is still not wholly free. He is not to innovate at pleasure. He is not a knight errant, roaming at will in pursuit of his own ideal of beauty or of goodness. He is to draw his inspiration from consecrated principles. (141)
We shall have to feel our way here as elsewhere in the law. Somewhere between worship of the past and exaltation of the present, the path of safety will be found. (160)
I was much troubled in spirit, in my first years upon the bench, to find how trackless was the ocean on which I had embarked. I sought for certainty. I was oppressed and disheartened when I found that the quest for it was futile. I was trying to reach land, the solid land of fixed and settled rules, the paradise of a justice that would declare itself by tokens plainer and more commanding than its pale and glimmering reflections in my own vacillating mind and conscience. (166)
The great tides and currents which engulf the rest of men do not turn aside in their course and pass the judges by. (168)
The future . is yours. We have been called to do our parts in an ageless process. Long after I am dead and gone, and my little part in it is forgotten, you will be here to do your share, and to carry the torch forward. I know that the flame will burn bright while the torch is in your keeping. (179 80)