Кіріспе
Ағаш түрі – Carpinus caroliniana, американдық мүйізді бұта, Carpinus туысына жататын кішкентай қатты ағаш. Американдық мүйізді бұта көк шырша, темір ағаш, бұлшықет ағашы және бұлшықет шыршасы деп те аталады. Ол Солтүстік Американың шығысында, Миннесота және Оңтүстік Онтариодан шығысқа қарай Мэнге дейін, ал оңтүстікке қарай Шығыс Техас пен Солтүстік Флоридаға дейін таралған. Сондай-ақ, Канадада (Квебектің оңтүстік-батысы және Онтарионың оңтүстік-шығысы) өседі. Табиғатта көлеңкелі, ылғалды топырақты жерлерде, әсіресе өзендер мен ағын жағалауларында кездеседі және көбінесе Солтүстік Американың шығыс, қоңыржай аймандарының өзен және теңіз жағалауындағы ормандарының табиғи құрамына кіреді.
Carpinus caroliniana, the American hornbeam, is a small hardwood understory tree in the genus Carpinus. American hornbeam is also known as blue beech, ironwood, musclewood and muscle beech. It is native to eastern North America, from Minnesota and southern Ontario east to Maine, and south to eastern Texas and northern Florida. It also grows in Canada (southwest Quebec and southeast Ontario). It occurs naturally in shaded areas with moist soil, particularly near the banks of streams or rivers, and is often a natural constituent understory species of the riverine and maritime forests of eastern temperate North America.
Сипаттама
Carpinus caroliniana (Америкалық мүйізді бұта) – биіктігі 5 метрге жететін кішкентай ағаш, көбінесе сырғанақ және қисық сабағы бар. Қабығы тегіс және жасыл сұр түсті, ескі ағаштардың барлық жерінде беткей жарылыстар пайда болады. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, ұзындығы шамамен, айқын тамырлары бар, ерекше толқынды текстураны береді және тісті жиектері бар. Ер және әйел гүлшоғырлары көктемде жапырақтармен бірге пайда болады. Жемісі – ұзындығы шамамен жаңғақ, үштен жетіге дейін ұзын, жалбырақты қабықшамен жартылай қоршалған; ол күзде піседі. Тұқымдары піскеннен кейін екінші жылдың көктемінде ғана өне бастайды. Қабық: Ескі ағаштардың тамыр жақын жерлерінде ойысқан. Жас ағаштар мен бұтақтары тегіс, қара көкшіл сұр, кейде ойысқан, ашық және қара сұр түсті. Бұтақшалары бастапқыда ашық жасыл, қызғылт қоңырға ауысады, соңында күңгірт сұр түске айналады. Ағашы: ашық қоңыр, ақшыл сап ағашы, ауыр, қатты, тығыз талшықты, өте мықты. Бұрыштар, құрал саптары үшін қолданылады. Салыстырмалы салмағы 0,7286; тығыздығы. Қысқы бүршіктері: Сопақ, сүйір, қоңыр, ұзындығы шамамен. Ішкі қабықшалары көктемгі өсім басталғанда кеңейеді. Терминалды бүршік қалыптаспайды. Жапырақтары: Кезектесіп орналасқан, екі-төрт сантиметр ұзындығында, сопақша келген, дөңгелек, үшбұрышты немесе сирек субкордатты және көбінесе тамырында тең емес, өткір және екі рет тісті, сүйір немесе сүйірленген. Бүрден шыққанда ақшыл қола жасыл және түкті болады; толық өскенде жоғары жағы күңгірт, терең жасыл, төменгі жағы ашық; қауырсын тәрізді тамырлар, орталық тамыр және төменгі жағындағы тамырлар өте айқын. Күзде жарқын қызыл, қою қызыл және қызғылт түсті болады. Сабақтары қысқа, жұқа, түкті. Стипулалары тез тозады. Гүлдері: Сәуір айы. Моноэцийлі, жапырақшалары жоқ, аталық тікені жалаңаш, иілген гүлшоғырларында (аменттерде). Аталық амент бүршіктері жапырақ қолтығында пайда болады және күзде қалыптасады. Қыста олар жапырақ бүршіктеріне ұқсайды, бірақ екі есе үлкен. Олар көктемнің басында өсе бастайды және толық өскенде шамамен ұзындығында болады. Аталық гүлі түкті торусқа жиналған үштен жиырмаға дейін аталық тозаңдықтарынан тұрады, кеңінен сопақ, сүйір, етік пішіндес қабықшаның түбіне біріккен, ортасынан төмен жасыл, жоғары жағы қызыл. Аналық аменттерінің ұзындығы бір жарымнан үштен төрт бөлігіне дейін, сопақ, сүйір, түкті, жасыл қабықшалары және жарқын қызыл стилдері бар. Жемісі: Жапырақты бұтақтардың ұштарынан төгілген қабықшалардың шоғыры. Әрбір қабықша кішкентай овал пішіндес жаңғақты жартылай қоршап тұрады. Қабықшалар қысқа сабақтарында, әдетте үш бөлікті, бірақ бір бөлігі жиі жоқ; алберда пішіндес, бір шетінде қалың тісті немесе тұтас.
Экология
Олар көлеңкені жақсы көретін ағаштар, орташа құнарлы және ылғалды топырақты ұнатады. Оның тамыр жүйесі беткі, кең жайылған. Жапырақтарын кейбір көбелектердің (Lepіdoptera) гусеницалары жейді, мысалы, Io көбелегінің (Automeris io) гусеницасы. Өзендер мен батпақтардың жағасында көптеп өседі, терең ылғалды топырақты жақсы көреді.
Қолданылуы
Ағаш ауыр әрі қатты, ол құрал саптары, ұзын садақ, серуен таяқтары, қамыт пен гольф клубкалары жасауға қолданылады.