Кіріспе
Пиктар патшасы Найтон Дер Илей ұлы (732 жылы қайтыс болды), сондай-ақ Даргарт ұлы Найтон деп те аталады, 706-724 жылдар аралығында және 728-729 жылдар аралығында Пиктар патшасы болды. 706 жылы ол өзінің ағасы Брайдейден кейін таққа отырды. Ол Пикландиядағы маңызды діни реформалармен байланысты. 724 жылы ол немере інісінің игілігі үшін тақтан бас тарды және монахқа айналды. 728 және 729 жылдары ол пиктілік тәж үшін төрт жақты соғыста күресті.
Naiton son of Der Ilei (; died 732), also called Naiton son of Dargart , was king of the Picts between 706–724 and between 728–729. He succeeded his brother Bridei in 706. He is associated with significant religious reforms in Pictland. He abdicated in 724 in favour of his nephew and became a monk. In 728 and 729 he fought in a four sided war for the Pictish throne.
Өмірбаян
710 жылы Ольстер жылнамасындағы Даргарттың ұлы Нехтан деп аталған Нехтан, Дерелидің ұлы Нехтанмен бірдей болуы мүмкін деген пікір бар. Даргарт – 686 жылы қайтыс болған Даргарт мак Фингуин, ол Даль Риатаның туысы Cenél Comgaill мүшесі саналады. Осыған орай, және Беда пикттердің ерекше жағдайларда аналық желі бойынша мұрагерлікке рұқсат бергенін айтқандықтан, Дер Илей Нехтаның анасы болған деп есептеледі. Нехтаның басқа ағалары мен жарты ағаларының арасында 713 жылы қаза тапқан Циниод немесе Синаед; Дрестанның ұлы Талоркан, жарты ағасы немесе асырап алған баласы, сондай-ақ Атоллдың патшасы, сол жылы Нехта тұтқындап, 739 жылы суға батырып өлтірген, және 712 жылы қайтыс болған Дар Гарттың ұлы Конгас бар. Кейінгі ұрпақтан Конгустың ұлы Талорган, 731 жылы жеңіліп, 734 жылы суға батып кеткен, сондай-ақ оның аты-жөні белгісіз ағасы Нехтаның отбасымен байланысты болуы мүмкін. Беда пикттер мен Нортумбрия арасындағы қарым-қатынас оның заманында бейбіт болғанын мәлімдеді. Дегенмен, 711 жылғы Ольстер жылнамалары Нортумбрия қолынан "Маг Маноннда" пиктілердің жеңілгенін, шамасы, Мана патшалығы орналасқан Стирлинг аймағында, Деил Ройттың ұлы Финнгуиннің қаза тапқанын хабарлайды. Финнгуин туралы басқа ештеңе белгісіз, бірақ ол Нехтаның әкесінің әкесінің атын мұра еткендіктен, пиктік патшасының туысы болуы мүмкін.
Діни реформалар
Беданың "Шіркеу тарихы" еңбегінде Мокквермут пен Джарроудың екі монастырының абысы Сеолфридтің шамамен 710 жылы Нехтанға Пасха күнін анықтау туралы жолдаған хаты бар. Сеолфрид өзінің хат алысушысы білімді адам деп есептейді, бұл Томас Оуэн Клэнсидің Нехтанды философ патша деп сипаттауын негіздеуге көмектеседі. Сеолфрид Нехтанды көндірді, ал 717 жылы Ионамен байланысты дін қызметкерлерін қуу Пасха және шаштарды қырқу (тонзура) туралы даумен байланысты болуы мүмкін; алайда, бұл оқиғаның мүлдем басқа себептері болуы да ғажап емес. Көбінесе бұл дауды «кельт шіркеуі» мен Рим арасындағы күрес ретінде бейнелейді, бірақ Ирландияның көптеген дін қызметкерлері бұрыннан-ақ Пасха күнін есептеудің римдік әдісін қабылдағандығы анық. Сеолфрид Нехтанға Пасха туралы кеңес берумен қатар, тас шіркеулер салуға көмектесу үшін шеберлер мен тас қалаушыларды да жіберді. Беданың Нехтан өзінің мемлекетін Әулие Петрге арнады деген мәлімдемесі, Нехтанның Розмари, Даффус, Рестеннет және Шотландияның солтүстік-шығысындағы басқа да Петркирктермен байланысты болуына себеп болды.
Тағзылықтан бас тарту және қайта оралу
Нехтанның екі ұлы 710 жылы қайтыс болды деп есептеледі, оның тірі қалған ұлдары мен қыздары болған-жоғы белгісіз. Тигернах жылнамасында 724 жылы Нехтан монастырға кіргені және тақты Дрестке қалдырғаны жазылған. Тұлғаны анықтау қиын болғанымен, бұл Дрест Нехтаның жартылай бауырының ұлы деп есептеледі. Патша Дрест билікті толыққанды қолға алмайды. 725 жылы Дрест өзінің ұлы Симулды, мүмкін Нехтаның тағы бір інісін тұтқындады. Сол жылы Фортриулық Брек қайтыс болды. Контекстен қарағанда, ол Фортриу епискобы болған, оны Нехтан тағайындаған және Пиктлендиядағы ең алғашқы епископ болған деп саналады. 726 жылы Дрест Нехтаны тұтқындады. Бұл, бұрынғы патшаны достары мен ықпалы бар монастырдан Дресттің жақтастары билік ететін басқа монастырға ауыстыру болған деуге болады. 728 жылы Фергустың ұлы Оэнгус Альпин деген көлеңкелі тұлғаны жеңді. Осы кезде, егер бұрын болмаса, Нехтан монастырлық өмірді тастап, Дрест пен Альпинмен соғысқан болуы мүмкін. Альпин екінші рет жеңілгеннен кейін, Тигернах жылнамасында Нехтан тағы да патшалыққа қайта келгені айтылады. Оэнгустың әскері мен Нехтаның жаулары арасындағы Монит Карнодағы (әлдебір Кейн О'Мунт, Феттеркайн маңындағы) шайқас Нехтаның жауларының жеңілісімен аяқталды, олардың ішінде Монейттің ұлы Бисеот, Дростанның ұлы Фингуин және Фингуиннің ұлы Ферот есімдері аталады. Билігіне қайта оралғаннан кейін Нехтан 732 жылға дейін билік жүргізді. Одан кейін Оэнгус патша болды.
Мұра
Сент-Эндрюс саркофагын Нехтанның денесін сақтау үшін Оэнгус тапсырыс берген деген пікір бар, бірақ көбінесе саркофаг Оэнгус үшін жасалған деп есептеледі. Нехтанның Әулие Петрге деген құрметі, кейінірек жазған жылнамашыларды, әсіресе Әулие Андрейдің мәні зор болған дәуірде, Әулие Андрейге табынуды қолдаған тоғызыншы ғасыр патшаларына көбірек назар аударуға итермеген болуы мүмкін. Алдынғы дәстүрлерде Нехтан есімді ерте пикті патшалары Абернетидегі монастырьмен байланысты айтылады, бұл оларды осы Нехтанмен шатастыруға себеп болған болуы мүмкін. Нехтанның шіркеу реформалары Пиктланд пен Нортумбрия арасындағы байланысты нығайтқан деп саналады, бұл көркемдік үлгілерде айқын нәтижелерге әкелді. Оның Иоанн дін қызметкерлерін қууы, Рим мен Нортумбрияға бағыну емес, тәуелсіз пикті шіркеуінің қалыптасуын білдіреді, дегенмен ол Иона мен Ирландияға жақын болды. Бұдан басқа, бұл Пиктландтағы шіркеу үстінен патшалық биліктің күшті екенін көрсетеді, ол тоғызыншы ғасырда дау тудырған сияқты.
Анықтамалар және қосымша оқу
Клэнси, Томас Оуэн, "Дэриле ұлы Нехтан" М. Линч (ред.) Шотландия тарихының Оксфорд серіктесі. Оксфорд және Нью-Йорк: Oxford UP, 2002. Хендерсон, Изабель, "Біріншілердің арасында: Сент-Эндрюс саркофагы және пиктік мүсіні" Салли М. Фостер (ред.) "Сент-Эндрюс саркофагы: пиктік шедевр және оның халықаралық байланыстары". Төрт сот, Дублин, 1998. Маклин, Дуглас, "Нортумбриялық көзқарас" Фостер (1998). Ó Cróinín, Dáibhí, Ерте ортағасырлық Ирландия: 400–1200. Лонгман, Лондон, 1995. Вулф, Алекс, "Пиктік аналық желісі қайта қарастырылды". Innes Review, 49-том, 2-сан, 147–167 бб. ISSN 0020 157X. Вулф, Алекс, "AU 729.2 және Нехтан мак Дер Илейдің соңғы жылдары" Шотландия тарихи шолуы, 85-том, 1-сан. Эдинбург: Эдинбург университетінің баспасы, 2006. ISSN 0036 9241. Вулф, Алекс, "Унгус (Онуист), Уургусттың ұлы" Линч (2001). Йорк, Барбара, Ұлыбританияның дінге қайта оралуы: 600–800 ж.ж. Ұлыбританиядағы дін, саясат және қоғам. Лондон: Лонгман, 2006. Григг, Джулианна, Философ патша және пиктік ұлты. Дублин: Four Courts Press, 2015.
Woolf, Alex, "AU 729.2 and the last years of Nechtan mac Der Ilei" in The Scottish Historical Review, Volume 85, Number 1. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2006. ISSN 0036 9241
Woolf, Alex, "Ungus (Onuist), son of Uurgust" in Lynch (2001). Yorke, Barbara, The Conversion of Britain: Religion, Politics and Society in Britain c. 600–800. London: Longman, 2006. Grigg, Julianna, The Philosopher King and the Pictish Nation, Dublin: Four Courts Press, 2015.