Кіріспе

Наг-Хаммади кітапханасындағы мәтін "Жұлдырлы дауыл, толыққан ақыл" (тебронте: nous n̄teleios) – 1945 жылы Наг-Хаммади кітапханасында табылған копт тіліндегі мәтін. Ол поэтикалық құрылымға ие және ғалымдардың назарына оның афоризмдік стилі мен түсініксіз мазмұны үшін ілікті. Ол құдай туралы парадоксальды түрде айтады, оны құрметтеумен бірге қарғысқа ұшырату, өмір және өлім, сондай-ақ бейбітшілік пен соғыстың себебі ретінде сипаттайды. Өлең сонымен қатар құдайдың адамның ішінде де, сыртында да бар екенін, ал адамның сотталуы мен құтқарылуы оның құдаймен қарым-қатынасына байланысты екенін баса көрсетеді. Ол құдайдың мәні мен жеке адамның оған қатынасы туралы ерекше көзқарас ұсынады, сонымен қатар екіұстау идеясын және қарама-қарсы күштердің байланысын көрсетеді. Джордж МакРей және Хэл Тауссиг сияқты кейбір авторлар "Жұлдырлы дауылды" гностикалық әдебиет ретінде жіктеуге қарсы тұрады.

Қорытынды

Алғашқы мәтінде әйел сияқты көрінетін сөйлеушінің күш-қуаты мен қатысуы туралы хабарланады. Ол – бір күштен жіберілген, оны ойлайтындарға келген және оны іздеушілердің арасында табылған. Сөйлеуші оларды күтіп тұрғандарды қабылдауға шақырады, бірақ оларды елемеуге немесе қууға ескертеді. Сөйлеуші өзін бірінші де, соңғы да, құрметке ие де, қорлық көрген де, қалыңдық та, күйеу жігіт те сияқты көрінетін қарама-қайшы қасиеттерді бейнелейтін күрделі тұлға ретінде көрсетеді. Сөйлеуші олардың кедейлік пен ұятынан мақтан тұтпауға, сондай-ақ олардың күшінен қорқымауға шақырады. Олар неге адалдығы үшін жек көрілетінін және күш-қуаты үшін неге қорқатылатынын сұрайды, барлық қорқыныш пен дірілдеуде күшті екенін мәлімдейді. Олар өздерін мейірімді де, қатыгез де, ақылсыз да, дана да деп сипаттайды. Сөйлеуші сақ болуға, қорқыныштарын жоққа шығармауға және мақтаныштарын кінәламауға шақырады. Мәтін қарама-қайшы сапаттарды сипаттауды жалғастырады, мысалы, сөйлеуші барлық адамдар тарапынан жақсы көріледі де, жек көріледі де. Гректер үшін олар – даналық, ал варварлар үшін – білім, өмір мен өлім, заң мен тәртіпсіздік. Сөйлеуші Құдайсыз және білімсіз, бірақ үлкен күшке ие, ал оларды білетіндер оларға жақындауға және кішкентайлықты жек көруге немесе кішкентай нәрселерден ұлылықты теріске шығаруға шақырылады. Олар балалық шаққа бет бұруға шақырады. Сөйлеуші парадоксалды қасиеттерін айтуды жалғастырады, олар – ізденістің білімі де, іздеушілердің табылуы да, сұрағандардың бұйрығы да, күштердің күші де. Сөйлеуші өзін «Ақиқат» деп аталатын нәрсе ретінде көрсетеді, бірақ олар осымен әділетсіздікке де байланысты. Олар өзін сөйлей алатын саңырау, нан пісіруші және өз есімін білетін адам ретінде сипаттайды. Сөйлеуші тыңдаушыларды оларды мейіріммен тыңдап, қаталдық арқылы үйренуге шақырады. Олар өзін дауыстап шақырып, бірақ тыңдайтын, санасының мөрімен жүретін адам ретінде сипаттайды. Сөйлеуші қорғаушы ретінде сипатталады және олардың аты – Ақиқат. Соңында сөйлеуші өзін барлық адамдар ести алатын, есімнің дыбысы, жалғыз ғана бар және оларды ешкім соттай алмайтын адам ретінде сипаттайды. Олар тыңдаушыларды сөйлеушінің сөздері мен жазбаларына назар аударуға, хабарға құлақ асуға және сөйлеушіні олардың тынығу орнында табуға шақырады, онда олар қайтадан өлмей өмір сүреді.

Нысан

"Жұлдырлы дауыс, кемелді сана" (тақырыбын "Жұлдырлы дауыс, кемелді интеллект" деп аударуға болады) мазмұны ұзақ, жұмбақ монолог түрінде, онда іштей құдайлық құтқарушы бірнеше парадоксалды мәлімдемелерді айтады, бірінші жақтағы өзінің сәйкестігі туралы нақтылаулар мен тыңдаушыларға тікелей сөйлеу арасында ауысады. Бұл парадоксалды сөздер гректердің жеке тұлғаны анықтау жұмбақтарын еске түсіреді, бұл Жерорта теңізі аймағында кең таралған ертедегі поэзиялық форма. Сонымен қатар, бұл хат емес, повесть емес, тікелей Құдай сөзі. Мәтіннің өлең өлшемдері мен тіркестері грек тілінде жазылған деген теория бар, және ол 350 жылға дейін, яғни мәтіннің бастапқысы болған копт қолжазбасының жазылған мерзіміне дейін шамамен датирленеді.

Мандай жазбаларындағы параллельдер

Дұрыс Гинзаның 6-кітабында (Динанукт кітабы деп те аталады) Руха Динануктқа үн қатып, сөз сөйлейді, бұл "Жұлдырған Даусы, Кемел Ақыл" сияқты (Динанукт туралы мақаладағы өлеңді қараңыз). Торгни Сэве Сёдерберг (1949) Томас Забурларының 14-ымен де ұқсастықтарды атап өтті, онда Хиле бір-бірімен қатар бар қарама-қарсылықтарға жауап береді (мысалы, "өлім және өмір").