Кіріспе

Астрономиядағы парсы анықтамасы. Астрологияда Парсының патшалық жұлдыздары – Альдебаран, Регулус, Антарес және Фомалхаут. Олар қазіргі Иран аумағындағы Парсы империясы дәуірінде (б.з.д. 550–330 жылдары) аспанның қорғаушылары деп есептелген. Парсылар аспанның төрт облысқа бөлінгенін және әр облысты төрт патшалық жұлдыздың бірі күзеткенін сенген. Жұлдыздар жақсы да, жаман да күшке ие деп саналған, ал парсылар оларды аспанның ғылыми есептеулерінде, мысалы, күнтізбе және ай/күн циклдарында, сондай-ақ болжамдар жасауда бағыт-бағдар ретінде пайдаланған. Патшалық жұлдыздар туралы Зороастризмнің космогониясы мен космологиясы жинағы – «Бундахишн» кітабында айтылған.

Бабыл мен Ассирияның заманында

Б.з.д. 747 жылы Вавилон патшасы Набу Насир осы төрт жұлдызға қатысты айдың қозғалысына негіделген күнтізбе қабылдады, олардың бірі сегіз жылдық циклмен, ал екіншісі он тоғыз жылдық циклмен жүрді (кейін он тоғыз жылдық күнтізбе стандартты күнтізбе ретінде қабылданы). Б.з.д. 700 жылы ассириялықтар эклиптикалық циклді толыққанды зерттеп, осы төрт жұлдыздың орналасуын пайдаланып, зодиак шоқжұлдыздарын анықтады және тұрақты жұлдыздарды планеталардан ажыратты.

Парсы еліне

Персия империясы кезінде (б.з.д. 550-330 жж.) Альдебаран шығыс аспанын қадағалап, Таурус шоқжұлдызының ең басты жұлдызы болды, Регулус солтүстікке қарап, Арыстан шоқжұлдызының ең басты жұлдызы болды, Антарес батысты қадағалап, Скорпиондағы альфа жұлдызы болды, ал Фомалхаут оңтүстік аспанын қадағалап, Балық аустриннің ең жарқын жұлдызы болды (Аквариус шоқжұлдызының басым жұлдызы Садалмеликпен бірдей бойлықта). Альдебаран көктемгі теңдік күнін, Антарес күзгі теңдік күнін, Регулус жазғы күн тоғысын, ал Фомалхаут қысқы күн тоғысын белгіледі. Аспанға қарап отырғанда, әр маусымда басым жұлдыз көзге түсер еді, әрқайсысы жылдың ең анық байқалатын уақытында. Регулус Арыстан шоқжұлдызында болғандықтан, оны басты жұлдыз деп есептеді, оған арыстанның күшін сыйлап, патшалардың күшін көрсететін маңызды мән берді. Патшалық жұлдыздардың шоқжұлдыздары күннің қозғалысының төрт негізгі нүктесіне жақын болғандықтан, олардың орны тұрақты деп саналды. Күнді әр маусымның басында төрт жарқын жұлдыз қоршап тұратын болды. Осы байқаулардың нәтижесінде адамдар оларды патша жұлдыздары деп атады.

Қолданылуы

Патшалық жұлдыздар негізінен бағытталған жүру үшін қолданылды. Сонымен қатар, олар әлемдегі оқиғаларды басқарады деп сендірілді. Ірі апаттар, жаңа өрбулер және тарихи құбылыстар жұлдыздардың және олардың сол оқиға болған кездегі аспандағы орналасуының салдары деп есептелді. Жұлдыздар тиісті түрде орналасқанда, жағдайлар жақсарып, жағымсыз орналасқанда, апат болжалды. Регул патшалық жұлдыздардың ең ықпалдысы болғандықтан, Регул үстемдік құрған кезде болған оқиғалар күшейіп, ауыр салдарға алып келді, бұл жұлдызбен қай планеталардың байланыста болғанына байланысты құрып жойылуды болжады.

Сын

Персияның төрт патша жұлдызы болған деген идея 1945 жылы «Popular Astronomy» журналында жарияланған мақалада талданды, онда бұл идея көбінесе салыстырмалы түрде жаңадан туындаған ой және/немесе бастапқы дереккөздердің дұрыс түсінілмеуі ретінде сынға алынды.