Кіріспе

Кореялық регент (1864–1873)

Хунгсон Дэвонгун (hangul=흥선대원군; 24 қаңтар 1821 – 22 ақпан 1898) – 1860 жылдары император Годжонгтың кәмелетке толмаған кезінде Жосонның регенті И Ха ынның лақабы. Өмірінің соңына дейін ол Жосон Кореясының соңғы кезеңіндегі маңызды саяси тұлға болды. Ол сондай-ақ Дэвонгун (кейде "регент" деп аударылады), Куктаэгон, немесе ресми түрде Ішкі король Хынсон Хынуи деп аталды, ал замандас батыс дипломаттары оны Гунг принці деп білді. Дэвонгун сөзбе-сөз "үлкен сарайдың ханзадасы" деп аударылады, бұл атақ әдетте биліктегі монархтың әкесіне беріледі, егер ол өзі билік жүргізбесе (әдетте, оның ұлы басқа туысының мұрагері ретінде тағайындалған жағдайда). Жосон әулеті тарихында бұрын үш Дэвонгун болған, бірақ И Ха ын сияқты ықпалдысы болған жоқ, сондықтан Дэвонгун термині көбінесе оған қатысты қолданылады. Жосон осы кезеңде көптеген жағынан өзгерістерге ұшырады, бірақ елдің күрт өзгеріп жатқан жағдайына ілесе алмады. И Ха ын батыс елдерінің Шығыс мемлекеттерінің тәуелсіздігіне қауіп төндіретін қауіп-қатерлерін шешуге, сонымен қатар кедейлік пен ішкі тартыстардан зардап шеккен елін қайта құруға тырысты. Ол регенттігі кезінде жүзеге асырған кең ауқымды реформаларымен және тарихшы Хилари Конрой сипаттаған "оқшаулану саясатын қатаң сақтауымен, христиандарды қуғындауымен және Корея жеріне келген шетелдіктерді өлтіруімен немесе қууымен" есте қалады.

Ерте өмір

Даэвонгун 1821 жылғы 24 қаңтарда И Ха ын есіммен дүниеге келді. Ол 1816 жылы патша отбасының мүшесі, И Чхае Чжунның төртінші ұлы болды. Оған И Гу есімі және Намён принці атағы берілді. Даэвонгун – Инджо патшаның Ұлы ханзада Инпхён арқылы 9-шы буын ұрпағы еді. Даэвонгун конфуциандық және қытай классикасын жақсы меңгерген. Ол каллиграфия мен сурет салуда өте шебер болған деседі. Оның алғашқы мемлекеттік қызметі көбінесе құрметті және рәсімдік лауазымдардан тұрды. Өмірінің көп бөлігінде патша үйімен байланысы оған көп көмектеспеді. Ол кедейлікте өмір сүрді және патша отбасының бай туыстары оны кемсіткен.

Билікке көтерілу

Даэвонгун билікке келгенде, оның екінші ұлы И Мён Бок патша болып таңдалды. 1864 жылдың қаңтар айында Чхольчжон патша мұрагер қалдырмай қайтыс болды. Келесі патшаны таңдау үш патшайымның қолында болды: Хёнчжон патшаның анасы Синьчжон патшайым, Хёнчжон патшаның әйелі Мёнхён патшайым және Чхольчжон патшаның әйелі Чхорин патшайым. Бұл оқиғаның шындығымен байланысы болуы да, болмауы да мүмкін. Дегенмен, осы фактілердің дұрыс екені белгілі. 1864 жылдың 16 қаңтарында И Мён Бок Синьчжон патшайым тарапынан Иксон ханзадасы болып тағайындалды. Келесі күні оның әкесіне Даэвонгун атағы берілді, бұл атақ жас патшаның туған әкесіне ғана берілетін еді. 21 қаңтарда И Мён Бок Годжон патша болып таққа отырды, ал Синьчжон патшайым регенттік билігін бастады. 1864 жылы билікке келген Даэвонгун үкіметті реформалау және орталық билікті күшейтуге ниеттенді. Ол жемқорлыққа қарсы күрес жүргізіп, патшалық руларын тәртіпке келтірді және аристократия – янбандарға салық салды. 1871 жылы американдықтардың Гванхвадоға жасаған шабуылынан кейін бұл шаралар одан да күшейді. Оқшаулану саясаты корей патриотизмін нығайтуға және корей конфуциандық дәстүрін қорғауға бірден пайда келтірді. Хёнсон Даэвонгун Жосонды мәдени империализм мен батыстың ықпалынан қорғай алды, соның арқасында Кореяның мұрасын сақтап қалды. Алайда, ол халықаралық қатынастарға толығымен қатысудан бас тартқандықтан, Кореяда өнеркәсіптік революцияның пайда болуына мүмкіндіктер шектеулі болды және нарық тарылды. Шындығында, Даэвонгун батыс елдеріне еркін сауда жасауға рұқсат берілсе, бұл сөзсіз болар еді, себебі ол үкіметтің беделін төмендетпекші болды. Жосон әулетінде қатаң әлеуметтік иерархия болды: янбан аристократиясының байлығы сангмин шаруалары мен пәкірлердің еңбегінің есебінен құрылды. Даэвонгун осы иерархияның құлауын болдырмақшы болды. Әділдігімен және өркениетті қолдауымен танымал болғанына қарамастан, сангминнің азаттығы янбанның, оның өзінің әлеуметтік тобының жойылуына әкелер еді. Даэвонгун батыстың ықпалын тежеу үшін күшті және қатал шаралар қолданғандықтан Жосонның халықаралық қатынастары нашарлады. Даэвонгун өзі таныған әлемді қорғауды таңдады, шетелдіктерді шеттетуге тырысты, даму мен жаңаруды тежеді және Кореяны оқшауланған мемлекет ретінде сақтап қалды. Көптеген корейлер оның қызының күйеуі, королева Миннің кеңесімен, шетелдік елдермен қарым-қатынас жасағанда, Кореяның жапондық билігінен құтылуға мүмкін болар еді деп санайды. Алайда, кейбіреулер оқшаулану саясатының он жылдық мерзімі Жосон әулетінің тарихында осындай тұжырым жасауға жеткіліксіз екенін айтады.

Зейнеткерлік

1874 жылы король Годжонг ересек болды. Оның әйелі, королева Мин, оның "патшалық жауапкершілікті толық қабылдау" шешіміне әсер етті, бұл Дейвонгунды жартылай зейнетке кетуге мәжбүрледі. Дейвонгуннің қатысы дәлелденбеген.

Билікке қайта оралу

1882 жылы Имо оқиғасы кезінде Даэвонгун билікке қысқа ғана уақытқа оралды. Көтерілістің екінші күні көтерілісшілердің бір тобы Даэвонгунды күтіп алды, ол оларға Мин режимін құлатуға және жапондықтарды елден қууға шақырды деген хабар бар. Патша Годжонг әкесі Даэвонгунды сарайға келуге шақырды. 200 көтерілісшінің сүйемелдеуімен келген Даэвонгунның пайда болуы "қан төгілісті бірден тоқтатты". Годжонг Даэвонгунға "үкіметтің барлық іріктері мен шағын мәселелерін" тапсырды, осылайша Даэвонгун билігін қайта жаңартты. Жапон және қытай әскерлері көтерілісті басу үшін Кореяға бет алды, ал Кореядағы қытай дипломаты Ма Чиен Чунг Даэвонгунды биліктен алу уақыты жетті деп шешті. Қытайлықтар Даэвонгунды биліктен алуға үш себеп келтірді: Біріншіден, ол қытайға жақын Мин фракциясын құлатуға тырысты. Екіншіден, "оның іс-әрекеті жапон әскерін Кореяға шақырып, бір жағынан Жапония, екінші жағынан Корея мен Қытай арасындағы әскери қақтығыс қаупін тудырды". Үшіншіден, "Тэвонгун [Даэвонгун] тудырған аласапыран тәуелді елде заңды түрде құрылған үкіметтің негізін қауіпке тікті". Ма Даэвонгунды "император Корея патшасына берген билікті өзгерту арқылы императорға құрметсіздік жасады" деген айыппен тұтқындады. Алайда ол патшаның әкесі болғандықтан, оған жеңілдік жасалды. Жүз қытай сарбазы Даэвонгунды күтіп тұрған қытай әскери кемесіне, ал одан Тианжинге жеткізді.

Кореяға оралу

1885 жылдың күзінде қытайлықтар "патшайым мен оның жақтастарының күшті қарсылығына қарамастан" Дэвонгунды Кореяға қайтарып берді. Оралғаннан кейін, ол императрица Мёнсонның 1884 жылғы Ресей-Корея шартын қол қоюына наразы болды. Дэвонгун король Годжонды құлатуға тырысып, король Годжонның туысы, немересі И Джун Ёнға көмектесу арқылы қайтадан билікті алуға ұмтылды.

Габо реформасы

1894 жылы жапондықтар Кореяны басып алуды күшейтті. Олар Кореяда Габо реформасы кезінде жетекші болу үшін өздеріне ыңғайлы біреуді қажет етті. Олар Дәэвонгунды әлеуетті басшы ретінде қарастырды. 23 шілдеде жапондық сарбаздар оны Годжон қойған үй қамауынан босатты. Дәэвонгун оның көмегі үшін, егер реформалар сәтті аяқталса, "Жапония Корея жерінің бір бөлігін де талап етпейді" деген уәде сұрады. Сарбаздар оны сарайға алып барып, патшаның алдына жеткізді. Дәэвонгун патша Годжонды кінәлады және билікті өзіне алатынын жариялады. Жапондықтар Дәэвонгунды билікке келтіргеннен кейін, ол "тек билікті ұстап алу мен қарсыластарын тазартатын сияқты, реформа саясатының қажеттігін сезінбеді" деп алаңдады. 1894 жылдың қыркүйегіне қарай, жапондықтар Дәэвонгунға сенуге болмайтынын түсінді. Қазан айының басында "Тэвонгунды [Дәэвонгунды] реформа бағдарламасын іске асыру құралы ретінде пайдалану жоспары сәтсіз аяқталғаны" белгілі болды. Жапондық мемлекет қайраткері Иноуэ Каору Кореяға жаңа резидент-министр ретінде жіберілді, ол Дәэвонгунға: "Сен әрқашан кедергі келтіресің" деп айтып, Дәэвонгунды "саяси істерге араласпауға" уәде беруге мәжбүр етті.

Мин патшаны өлтіруге қатысы бар

1895 жылы Кореядағы жапондық шенеуніктер Годжонның әйелі, королева Миннің жойылуын жоспарлап отырды. Корея үкіметіне кеңесші Иноуэ Каорудың орнына келген Миура Горо және жапон елшілігінің хатшысы Сугимура Фукаси осы әрекетті жоспарлады. Екеуі Даэвонгунды да жоспарға тартуға шешім қабылдады, ал зерттеулер көрсеткендей, ол "төңкеріс жасауға дайын" екенін және олармен ынтымақтасатынын анықтады. 1895 жылғы 8 қазанда таңертең жапон полициясы Даэвонгунды сарайға сүйеп әкелді. Оның осыдан кейінгі қатысы белгісіз, бірақ сол күні таңертең жапондық агенттер королева Минді өлтірді.

Өлім

Даэвонгун 1898 жылы, Корея империясы құрылғаннан кейін бір жылдан сәл ғана өткен соң қайтыс болды.

Танымал мәдениетте

Ю Донг Гын 2001–2002 жылдарғы KBS2 телесериалында «Императрица Мёнсон» рөлінде сомдады. Чун Хо Джин 2009 жылғы «Аты жоқ қылыш» фильмінде осы кейіпкерді бейнеледі. Ли Бём Су 2012 жылғы MBC телесериалында ойнады. Ким Нам Гиль 2015 жылғы «Гүлдің үні» фильмінде рөлді сомдады. Чхве Чон Уон 2018 жылғы tvN және Netflix телесериалы «Мистер Саншайн» басты рөлінде ойнады. Джи Сын 2018 жылғы «Фэншуй» фильмінде осы кейіпкерді бейнеледі. Джун Кван Рюль 2020 жылғы TV Chosun телесериалы «Кингмейкер: Тағдырдың өзгеруі» сериалында рөл сомдады.