Кіріспе

Италиялық аңыздар жинағы, Джанбатиста Базиленің «Пентамерон» атты еңбегі, «Lo cunto de li cunti» («Аңыздар әңгімесі») деген қосымша атаумен белгілі. Бұл XVII ғасырдағы итальяндық ақын және сарай адамы Джанбатиста Базиленің неаполитандық аңыздар жинағы.

Өмірбаян

Пентамерон әңгімелерін Базиль жинап, оны қарындасы Адриана 1634 және 1636 жылдары Италияның Неаполь қаласында Жан Алесио Аббатутис есімімен екі томдық жинақ түрінде жариялаған. Бұл әңгімелер кейін Шарль Перро және Гримм ағайындылары тарапынан бейімделді, соңғылары Базильдің жинағын кеңінен пайдаланды. Мысалдарға Аққушапан, Рапунцель, Мысық етік киген, Ұйықтаған ханшайым және Хансель мен Гретель кіреді. Басқа жинақтарда да ертегілер деп аталатын әңгімелер болғанымен, оның еңбегі барлық әңгімелерді бір категорияға біріктірген алғашқы жинақ болып табылады. Ол оларды қазіргі заманғы коллекционерлер сияқты ауызша дәстүрден жазбаға көшірмеген, керісінше, неаполитан тілінде жазып, көп жағынан ауызша айтылу ерекшеліктерін сақтап қалған алғашқы автор болды. Әңгімелердің стилі айқын барокколық сипатқа ие, көптеген метафоралық тілдік құралдар қолданылған. Бұл барокко стиліне жасалған сатира ретінде түсіндірілген, бірақ Базиль осы стильді жоғары бағалаған және басқа шығармаларында да қолданғандықтан, оның ниетінде ирония болмаған сияқты.

Әңгімелердің географиясы

Гиамбатиста Базиленің әңгімелері Базиликата мен Кампанияда өтеді, ол өмірінің көп бөлігін осы жерлердегі жергілікті ақсүйектермен бірге өткізген. Әңгімелермен байланысты орындардың ішінде Ачеренца қаласы және Лагопезоле қамалы бар, ең соңғысы Рапунцель ертегісімен байланысты.

Аудармалар

Мәтін 1846 жылы Феликс Либрехт тарапынан неміс тіліне, 1847 жылы Джон Эдвард Тейлор тарапынан ағылшын тіліне, 1893 жылы сэр Ричард Фрэнсис Бертон тарапынан қайтадан ағылшын тіліне, ал 1925 жылы Бенедетто Кроче тарапынан итальян тіліне аударылды. 1934 жылы Норман Н. Пензер Кроче аудармасы негізінде тағы бір ағылшын тіліне аударма жасады. Нэнси Л. Канепаның жаңа, қазіргі заманғы аудармасы 2007 жылы Уэйн штаты университетінің баспасында жарық көрді және кейіннен 2016 жылы Penguin Classics қағаздық кітапшасы ретінде жарық көрді.

Бейімделулер

2015 жылы Маттео Гарроне режиссерлік еткен итальяндық «Ертегілер» фильмі көбінесе осы жинақтағы әңгімелерге негізделген. Салма Хайек, Винсент Кассель және Тоби Джонс «Сиырлы едік», «Жабыны сызылған қарт әйел» және «Біте» ертегілерінің басты кейіпкерлері рөлінде ойнайды.