Ян Дзержон: Польшалық ара өсіруші ғалымның өмірі мен еңбектері
Johann Dzierzon
Жан Дзержон (1811-1906) – поляк шаруасы, аралардағы партеногенезді ашқан. Қазіргі ара өсірудің негізін қалаушы, ғылымға үлкен үлес қосып, кейіннен шіркеумен қайта табысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Польшалық умарташы (1811–1906)
Polish apiarist (1811–1906)
Иоганн Дзерзон, немесе Ян Дзержон немесе Дзержон, сондай-ақ Джон Дзерзон (16 қаңтар 1811 – 26 қазан 1906) – поляк умарташысы, аралардағы партеногенез құбылысын ашқан. Дзерзон Силезиядағы поляк отбасында дүниеге келген. Теологиялық білім алған ол, ара шаруашылығындағы теориялық және практикалық жұмыстарын Рим-католик діни қызметкерінің міндеттерімен қатар атқарды, бірақ кейіннен Папаның қатесіздігі мәселесіне байланысты шіркеу оны міндетті түрде зейнеткерлікке шығарды және ақырында экскоммуникациялады. 1905 жылы ол Католик шіркеуімен қайта табысты. Оның жаңалықтары мен инновациялары оны ғылыми және ара шаруашылығы салаларында әлемге әйгілі етті, оны «қазіргі заманғы ара шаруашылығының әкесі» деп атады.
Johann Dzierzon, or Jan Dzierżon or Dzierżoń , also John Dzierzon (16 January 1811 – 26 October 1906), was a Polish apiarist who discovered the phenomenon of parthenogenesis in bees. Dzierzon came from a Polish family in Silesia. Trained in theology, he combined his theoretical and practical work in apiculture with his duties as a Roman Catholic priest, before being compulsorily retired by the Church and eventually excommunicated over the question of papal infallibility. In 1905, he was reconciled with the Catholic Church. His discoveries and innovations made him world famous in scientific and bee keeping circles, and he has been described as the "father of modern apiculture".
Ұлт-азаматтық/этникалық тегі
Дзерзон Жоғарғы Силезиядан шыққан. Ол неміс тілінде емес, поляк тілінің силезиялық диалектісінде сөйлейтін поляк этникалық отбасында дүниеге келген. Дзерзонның ұлты туралы әртүрлі пікірлер бар – оны поляк, неміс немесе силезиялық деп санаған. Дзерзон өзі былай деп жазды: «Менің ұлтымды айтсам, атымнан көрініп тұрғандай, мен туғаннан полякпын, себебі Жоғарғы Силезияда поляк тілінде сөйлейді. Бірақ 10 жасымда Бреславқа келгенімде және онда оқығандықтан, білім арқылы неміс мәдениетін қабылдадым. Алайда ғылым шекара мен ұлтты білмейді». Ол гимназияда және теология факультетінде неміс ғылыми және әдеби тілімен танысты, және кейіннен ғылыми еңбектерінде туған поляк тіліндегі силезиялық диалектісін емес, осы тілді қолданды. Доктор Ян Дзерзон өзін поляк ұлтының мүшесі деп есептеді. Дзерзонның қолжазбалары, хаттары, дипломдары және шығармаларының түпнұсқалары оның туысы Франциск Дзержонь Польша мұражайына тапсырды. 1939 жылы Польшаға неміс басқыншылығынан кейін, 1 желтоқсанда неміс жандармдары Дзерзонның поляк тамырларын жасыру мақсатымен оған қатысты көптеген заттарды жойды. Нацистер Дзержоньді неміс деп көрсетуге бар күштерін салды.
Dzierzon came from Upper Silesia. Born into a family of ethnic Polish background which did not speak German but a Silesian dialect of the Polish language, he has been variously described as having been of Polish, German, or Silesian nationality. Dzierzon himself wrote: "As for my nationality, I am, as my name indicates, a Pole by birth, as Polish is spoken in Upper Silesia. But as I came to Breslau as a 10 year old and pursued my studies there, I became German by education. But science knows no borders or nationality." It was at gymnasium and at the theological faculty that he became acquainted with German scientific and literary language, which he subsequently used in his scientific writings, rather than his native Polish Silesian dialect. Dr. Jan Dzierzon considered himself a member of the Polish nation. Dzierzon's manuscripts, letters, diplomas and original copies of his works were given to a Polish museum by his nephew, Franciszek Dzierżoń. Following the 1939 German invasion of Poland, many objects connected with Dzierzon were destroyed by German gendarmes on 1 December 1939 in an effort to conceal his Polish roots. The Nazis made strenuous efforts to enforce a view of Dzierżoń as a German.