Кіріспе
Мәсіхтің көрінісі немесе тәндік емес көрінісі – Кристофания. Кристофания – Мәсіхтің көрінісі немесе тәндік емес көрінісі. Дәстүр бойынша, бұл термин Мәсіхтің көкке көтерілгеннен кейін болған көріністерін білдіреді, мысалы, апостол Пауылдың аянымен нұрға толуы. Сонымен қатар, Иустин Мартирдің Иеміздің періштесін Логоспен теңестіруіне орай, кейбір христиандар Ескі Ғалымдағы періштелердің көріністерін Мәсіхтің денеленбеген алдын ала көріністері деп қарастырады.
A Christophany is an appearance or non physical manifestation of Christ. Traditionally the term refers to visions of Christ after his ascension, such as the bright light of the conversion of Paul the Apostle. Also, following the example of Justin Martyr who identified the Angel of the Lord with the Logos, some appearances of angels in the Old Testament are also identified by some Christians as preincarnate appearances of Christ.
Этимология
Этимологиясы грекше Χριστός (Христос) сөзінен және грекше φαίνειν (phainein) етістігінен шыққан "фани" жұрнағынан келген. Бұл етістіктің мағынасы – "жарыққа шығару, көрінуге келтіру, көрсету". Бұл атау Теофания (Theophaneia) терминімен тікелей салыстыру арқылы туындаған.
Қолданылуы
Джордж Балдерстон Кидд (1852) бұл терминді Ескі Ғидаттағы періштелерді Мәсіх ретінде анықтаумен байланысты кеңінен таратты. Альберт Джозеф Эдмундс (1857–1941) бұл терминді христиандық және буддизмде Мәсіхтің ашылуына қатысты қолданды. Джеймс Борландтың (1978) жұмысынан бері, Ескі Ғидатта Мәсіхтің пайда болуына қатысты консервативті христиандық жарияланымдарда бұл терминнің қолданылуы едәуір артты.
Ескі Келісім
Алғашқы христиан жазушыларының кейбіреуі Иеміздің періштесін – Мәсіхтің денеге кіруінен бұрынғы жағдайы деп түсіндірді. Мысалы, Юстин Мартир періште Логос екенін айтты. Ол былай деп жазады: «Құдай деп аталатын және ата-бабаларға көрінген Құдай, періште де, Ие де деп аталады. Сондықтан Мұса жазған Құдайдың сөзі, Ыбырайымның немересі Жақып туралы былай дейді» және «Ибрайым да, Ысқақ та, Жақып та, ешкім Әкені көрген емес, бірақ Оның еркіне сай болған Ұлын, Құдай екенін және Оның еркіне қызмет еткен періштесін көрді». Ириней де осы пікірді ұстанып, «Ол Мұсаға сөйлеген кезде: «Мен осы халықты құтқару үшін келдім» деді» деп жазды. Мәліксадек пен Исаның арақатынасын христиандық түсініктердің көпшілігі Мәліксадек – Ескі Ұстанымдағы Христофания ретінде қарастырады. Романос Мелодист, Жаратылыс кітабының 18:1-8 аяттарында Ыбырайыммен сөйлескен тұлғаны Мәсіхтің Өзі деп түсіндірді. Дж. Дуглас Макмилланның пікірінше, Жақыппен күрескен періште – «адам түріндегі Мәсіхтің денеге кіруінен бұрынғы бейнесі». Ол адамның жамбасына тиген кезде, ол әлсізденіп қалады. Күрескердің күшін жою үшін, оның жамбасын жарақаттасаң, ол жеңіледі. Бұл оқиғаның мақсаты – Алланың батасын манипуляция арқылы алуға болмайтынын көрсету. Құдайдың рақымын тек Оған жармасып, мұқтаж болған күйде ғана алуға болады. Ориген сияқты шіркеу әулиелері және кейінірек Мартин Лютер сияқты теологтар, Ешуаға көрінген «Адамның» да мысал екенін сендірді, ол өзін «Құдай әскерінің қолбасшысы» деп таныстырды (Ешуа кітабы). Бұл шын мәнінде Мәсіх екенін дәлелдеудің стандартты аргументі – ол Ешуаның иығымен жерге жығылып құлшылық етуін қабылдады, ал періштелер мұндай құлшылықтан бас тартады; Аян кітабына қараңыз. Сонымен қатар, ол жерді қасиетті деп жариялады; Киелі кітапта тек Құдайға арналған немесе Оның иелігіндегі жерлер ғана қасиетті деп аталады; еврей комментаторларының пікірін қараңыз. Осы мәтінді оқыған еврей комментаторлары бұл тұлғаның Мәсіх (немесе тіпті Адонай) екенін қабылдамайды, бірақ бұл – Микаил архангел. Джонатан Эдвардс Даниял кітабындағы төртінші адамның сипаттамасын келтіреді: «... және төртіншісінің сыртқы келбеті Құдайдың Ұлына немесе құдайлардың ұлына ұқсас». Ишаяның көрігі (Ишая 6) Христофания ретінде қарастырылуы мүмкін. Жаңа Ғилаятта баяндаушы Жохан да осы тараудан үзінді келтіріп, «Ишая пайғамбар Оның даналығын көріп, Ол туралы осылай айтты» деп қосты.
Жаңа Келісім
Жаңа Келісімдегі Христофания — Пауылдың Дамаск жолында Мәсіхті көрген көрінісі және одан кейінгі Ананияның көрінісі. Елшілердің істері кітабының 9-тарауы Пауылдың Исадан дауыс естігенін баяндайды. Елшілердің істері кітабында айтылғандай, шейіт Степан өлтірілер алдында Исаны «Құдайдың оң жағында тұрған» көріпті. Жаңа Келісімдегі тағы бір мысал — Аян кітабының 1-тарауында баяндалған Жоханның Адам Ұлына ұқсайтын біреуді көрген көрінісі. Осы көріністе Жохан «Адам Ұлына ұқсайтын біреуді» көріп, ол өзін «бірінші де соңғы» деп таныстырады.
Жаңа Келісімнен кейін
Андреа дель Кастагноның суреті бойынша, киелі Иероним Үштік туралы айқын көрініс көрген деп есептеледі. Магдалена де Пацци – Үштік туралы бірнеше Христофанияны бастан өткерген мистик болған. Фатималық Лусия дос Сантос 1926 жылы Тюиде Исаны Үштік ретінде көргенін айтты. Мария Фаустина Ковальска Исадан көрген көріністерін жазып қалдырғанын мәлімдеді. Джозеф Смит Бірінші көрініс деп аталатын оқиғада Иса Мәсіхті де, Құдай Әкені де көргенін мәлімдеді.
Өнер
Христиан өнерінде Құдайға шамамен 1400 жылға дейін Исаның келбеті беріліп келді.