Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Спарталық еркін азамат емес спарталық қоғам
Spartan free non citizens
the Spartan community
Периоэктер немесе Периойкой (Περίοικοι, ) Спарта полисінің екінші деңгейдегі азаматтары болды, 200 ж.б. дейін. Олар Спартаға тәуелді болған Спарта аумақтарындағы (көбінесе Лакония мен Месенияда) бірнеше ондаған қалаларда өмір сүрді. Периоэктер өз қалаларында ғана саяси құқықтарға ие болды, ал Спарта мемлекетінің барлық істері тек Спарта азаматтарының, яғни Спартиаттардың құзырында болды. Периоэктер деген атау шамамен "жайында/қолда тұратын адамдар" дегенді білдіреді, ол περί, peri, "жайында" және οἶκος, oîkos, "тұрғын үй, үй" сөздерінен шыққан. Периоэктер мен спарталықтар бірлесіп лакедамондар деп аталды. Олар Спарта экономикасында маңызды рөл атқарды, сауда-саттық пен кәсіпкерлікпен айналысты, сондай-ақ қолөнер мен өндіріс, оның ішінде Спарта армиясының қару-жарағы мен қаруларын жасауға жауапты болды, себебі жоғары дәрежелі Спарта азаматтары барлық коммерциялық және пайда табу ісін өздеріне лайықсыз деп есептеді. Периоэктер ғана Спарта мемлекетінің шекарасынан тысқары еркін саяхаттауға құқылы болды, ал спарталықтар мұндай мүмкіндікке тек рұқсат алған жағдайда ғана ие болатын. Спартиялықтар сияқты, периоэктер де илоттарды ұстады және армияда қызмет етті. Пелопоннестегі басқа да ірі қалалар, мысалы Элис және Аргос та периоэктер мекендеген қалаларды басқарды.
The Perioeci or Perioikoi (Περίοικοι, ) were the second tier citizens of the polis of Sparta until 200 BC. They lived in several dozen cities within Spartan territories (mostly Laconia and Messenia), which were dependent on Sparta. The perioeci only had political rights in their own city, while the course of the Spartan state exclusively belonged to Spartan citizens, or Spartiates. The name perioeci roughly means "those dwelling around/nearby", deriving from περί, peri, "around", and οἶκος, oîkos, "dwelling, house". Perioeci and Spartans were collectively called the Lakedaimonians. They had a central role in the Spartan economy, controlling commerce and business, as well as being responsible for crafts and manufacturing, including producing the weapons and armour of the Spartan army, as the higher ranking Spartan citizens considered all commercial and money making activities to be unworthy of them. The perioeci were also the only people allowed to freely travel outside the Spartan state's borders, which the Spartans were not, unless given permission. Like the Spartiates, the perioeci owned helots and fought in the army. Other major cities in the Peloponnese likewise controlled perioecic cities, such as Elis and Argos.
Шығу тегі
Полис немесе Спарта қала-мемлекеті грек қараңғы ғасырларында құрылып, Евротас өзені төңірегіндегі жазықтарды бақылаған. Аймақта бұрыннан болған, бірақ Спарта мемлекетіне сіңірілмеген немесе гелоттар ретінде бағындырылмаған қауымдар периоектер аталды. Олар дориандар болған-болмағаны, әлде Пелопоннеске дориандар келгенге дейін өмір сүрген халықтардың ұрпақтары болғаны белгісіз.
The polis or city state of Sparta was formed during the Greek Dark Ages, controlling the plains around the Eurotas river. Those communities already existing in the area which could not be assimilated into the Spartan state, or subjugated as helots, became the perioeci. Whether they were Dorians like the Spartans, or descended from pre Dorian populations in the Peloponnese, is unknown.
Мәртебе
Периоэктер гелоттардан өзгеше, еркін болды, бірақ толыққанды спарталық азаматтар емес еді. Олар perioecis-тегі өз қалаларында өмір сүрді, бұл қалаларды ежелгі авторлар poleis деп сипаттаған. Бұл қалалар Спарта мемлекетінің бақылауында болды, бірақ ішкі мәселелерде өздерін-өздері басқарды. Периоэктер Спартаның сыртқы саясатын сақтауға міндетті болды және Спарта армиясында соғысуға жігіттер берді. Периоэктердің жерге ие болу құқығы болды, бұл армиядағыларды асырау үшін қажетті еді. Классикалық дәуірде спарталықтарға кез келген экономикалық қызметпен айналысуға рұқсат берілмеді, сондықтан perioэктер Спарта өндірісіне, оның ішінде қару-жарақ және қару жасауға, сондай-ақ Спарта мемлекетіне қажетті сауданы жүргізуге жауапты болды. Спарталықтар сияқты, perioэктер де гелоттарға ие болды, яғни Спарта қоғамының негізгі бөлінісі – бір жағынан спарталық азаматтар мен perioэктер, екінші жағынан гелоттар еді. Мысалы, б.з.д. 413 жылы Пелопоннес соғысы кезінде Афина perioэктер қаласы Эпидавр Лимераның аумағына шабуыл жасап, perioэктерге қарсы гелоттар көтерілісін тудыруға тырысты.
The perioeci were free, unlike the helots, but were not full Spartan citizens. They lived in their own cities in the perioecis, which were described by ancient authors as poleis. These cities were under the control of the Spartan state, but were self governing on domestic issues. The perioeci were obliged to follow Spartan foreign policy, and supplied men to fight in the Spartan army. The perioeci had the right to own land, which would have been necessary to support those in the army. In the Classical period, the Spartans were not permitted to engage in any economically productive activities, and so the perioeci were responsible for Spartan manufacturing, including producing weapons and armour, as well as conducting the trade that the Spartan state needed. Like the Spartans, the perioeci owned helots, which means that the main division in the Spartan society was between Spartan citizens and perioeci on one side, and helots on the other. For instance, in 413, during the Peloponnesian War, Athens made a raid on the territory of the perioecic city of Epidaurus Limera with the goal of triggering a helot revolt against the perioeci.
Периоэк қалаларының тізімі
Грэхам Шипли кем дегенде 33 перьоецтік қаланы анықтады, олардың 23-і Лаконияда, ал 10-ы Месенияда, әртүрлі деңгейде нақтылықпен. Ол Лакония мен Мессениядағы тағы көптеген анықталған елді мекендердің, шыныменде перьоектер болған болуы мүмкін екенін, бірақ қазіргі қолда бар мәліметтерге сүйене отырып, олардың мәртебесін дәлелдеу қиын екенін айтады.
Graham Shipley has identified at least 33 perioecic cities, 23 in Laconia and 10 in Messenia, with various levels of certainty. He notes that many other identified settlements in Laconia and Messenia were probably perioecic, but it is impossible to prove their status with the current state of the evidence.
Мессения
Этея: б.з.д. 8 ғасырда негізі қаланған болуы мүмкін, Тоуриямен бірге 464 жылғы Гелот көтерілісіне қосылған екі периоэк қаласының бірі болды. 338 жылы Филипп II Пелопоннес жорығынан кейін Спартаның бақылауынан шықты. Асин: Бірінші Мессен соғысынан кейін Аргос қаласынан қуылған Арголис аймағынан келген көшпенділер құрған. 338 жылы Филипп II Пелопоннес жорығынан кейін Спартаның бақылауынан шықты. Аулон: қала 369 жылы Епаминонда Мессенені құрғаннан кейін Спартаның бақылауынан шықты. Кардамили: 338 жылы Пелопоннес жорығында Филипп II кейін Спартаның бақылауынан шықты. Корона: бастапқы атауы, мүмкін, Айпея болған, бірақ қала 369 жылы Епаминонда Мессенені құрғаннан кейін Тебалық оикистпен қайта құрылды. Дегенмен, кейбір қазіргі ғалымдар бұл қала одан бұрын болмаған деп санайды. Фарай: қала 338 жылы Пелопоннес жорығында Филипп II кейін Спартаның бақылауынан шықты. Таламаи: қала ежелгі авторлар Лаконияға жататындығын көрсеткен.
Aethaea: perhaps founded in the 8th century BC, it was one of the only two perioecic cities with Thouria to join the Helot Revolt of 464. It was lost by Sparta in 338 after Philip II's campaign in the Peloponnese. Asine: founded by exiles from the city of Asine in Argolis who had been expelled by Argos after the First Messenian War. It was lost by Sparta in 338 after Philip II's campaign in the Peloponnese. Aulon: the city was lost by Sparta after Epaminondas's foundation of Messene in 369. Kardamyli: It was lost by Sparta in 338 after Philip II's campaign in the Peloponnese. Korone: The original name was perhaps Aipeia, but the city was refounded by a Theban oecist after Epaminondas' foundation of Messene in 369. Some modern scholars however think that the city did not exist before that date. Pharai: The city was lost by Sparta in 338 after Philip II's campaign in the Peloponnese. Thalamai: the city was also listed as belonging to Laconia by ancient authors.