Кіріспе

Әдебиеттануда объективті коррелятив – эмоцияларды жүйелі түрде бейнелейтін нәрселер мен оқиғалардың жиынтығы.

Теория

Объективті коррелятив теориясы әдебиетке қатысты, негізінен, «Жаңа сыншылар» деп аталатын әдеби топпен байланысты ақын және әдеби сыншы Т. С. Элиоттың еңбектері арқылы дамыды. Объективті коррелятивті анықтауға көмектесетін Элиоттың «Гамлет және оның проблемалары» атты эссесі, оның «The Sacred Wood: Essays on Poetry and Criticism» кітабында қайта жарияланды, Шекспирдің «Гамлет» пьесасындағы Гамлеттің сезімдерінің толық жетілмеген дамуы туралы ойын талқылайды. Элиот Леди Макбеттің психологиялық жағдайын табысты объективті коррелятивтің мысалы ретінде келтіреді: «Көркемдік «сәулеттілік» эмоцияға сыртқы ортаның толыққанды сәйкес келуінде жатыр», – деп Гамлетке қарама-қайшы қояды. Элиоттың пікірінше, Гамлеттің сезімдері оқиға желісімен және оны қоршаған кейіпкерлермен жеткілікті түрде қолдау таппайды. Объективті коррелятивтің мақсаты – сезімдерді сипаттаудың орнына, кейіпкердің эмоцияларын көрсету арқылы білдіру, бұл туралы Платон бұрын талқылаған, ал Питер Барри өзінің «Бастапқы теория: әдебиет және мәдениет теориясына кіріспе» кітабында «мимезис пен диегезис арасындағы ежелгі айырмашылықтан (бірінші рет Платон жасаған) аз-кем артық» деп атаған (28). Формалист сыншылардың пікірінше, сыртқы факторлар мен байланысты дәлелдер арқылы эмоцияны құру және осылайша объективті коррелятивті қалыптастыру, автордың бейнеленген кейіпкерден алшақтауына және әдеби шығарманың эмоциялық бірлігіне әкелуі керек. Эухенио Монталенің «оқиғасы» – коррелятивтің тағы бір түрі. Монтале Элиоттың шығармаларын итальян тіліне аударған, ол 1975 жылы әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының иегері атанды.

Сындар

Эллиоттың теориясына қатысты мүмкін сын – автордың өрнектеуге қатысты ниеттерінің тек бір ғана жолмен түсінілуі деген болжамы. Балачандра Ражан бұл тұрғыда Дэвид А. Голдфарбтың "Әдебиет теориясы бойынша жаңа анықтамалық еңбектер" атты еңбегінде былай деп айтады: "Элиот кез келген эмоциялық жағдайдың сөздік формуласы бар екенін дәлелдейді, ол табылғанда және қолданылғанда дәл сол жағдайды ғана тудырады, ешқандай басқасын емес".

Мысалдар

"Мен сезінетін тесіп өтетін суық" атты Иоса Бусонның танымал хайкуы поэзиядағы объективті коррелятивтің қолданылуын көрсетеді: Мен сезінетін тесіп өтетін суық: қайтыс болған әйелімнің тарағы, жатын бөлмеде, менің аяғым астында. Клинт Иствудтің "Джерси бойздары" фильмінде "The 4 Seasons" тобының әншісі Боб Гаудиодан "Мен үшін жыла" әніндегі қыз кім деген сұрақ қойылады. Ол Т.С. Элиоттың "Объективті коррелятив" тақырыбына сілтеме жасайды, яғни ол ән әрбір қыз туралы, немесе кез келген қыз туралы. Осы сілтемеге орай, автор өзіне жеке тәжірибесінен асып, жағдайға тән сезімдер мен реакциялар туралы болжам жасауға, сондай-ақ бірінші тұлға баяндауында үшінші тұлғаның көзқарасын қолдануға әдеби еркіндік береді.