Кіріспе
Бенджамин Барбердің «Джихад пен Максұрт: Глобализм мен тайпалық сипаттағы құндылықтар әлемді қалай өзгертуде» атты кітабы – американдық саясаттанушы Бенджамин Барбердің 1995 жылғы еңбегі. Онда ол «Максұрт» (глобализация және саяси процестің корпоративтік бақылауы) мен «Джихад» (әдеби мағынасы – «күрес», мұнда дәстүр мен дәстүрлі құндылықтарды, сондай-ақ ұлтшылдықтың немесе діни догматизм мен теократияның радикалды түрлерін білдіреді) арасындағы күресті сипаттайтын теория ұсынады. Бенджамин Барбер экономикалық жаһанданудың демократияға тигізетін әсері мен проблемаларын да сынға алады. Кітап 1992 жылғы наурыз айында «Атлантик» журналында жарияланған Барбердің мақаласына негізделген. Бұл кітап Барбердің бұрынғы, маңызды «Қуатты демократия» еңбегінде көтерілген неолиберализмге қатысты сынды пайдаланады. Неолибералды экономикалық теория – әлеуметтік либерализммен шатастырылмауы керек – жаһанданудың қозғаушы күші болып табылады, сондықтан бұл сын одан да кең ауқымда маңызды. Регулиленбеген нарық күштері тайпалық (ол «рулық» деп атайды) күштермен қақтығысады. Бұл тайпалық күштердің түрлері көп: діни, мәдени, этникалық, аймақтық, жергілікті және т.б. Глобализация халыққа өзінің мәдениетін таңу арқылы, тайпалық күштер өзін қоршауда сезінеді және қарсылық көрсетеді. Бұл дағдарыстар экономикалық сипатқа ғана емес, тайпалық элементтер үшін қасиетті мәнге ие болады; осы себепті Барбер «Джихад» терминін қолданды. 2001 жылғы кіріспесінде Бенджамин Барбер «Джихад» терминін қолданғанына өкініш білдірді, себебі ол тек ислам дінін ұстанатын семит халықтарына қатысты қолданылып, оның үмітінше, «Цивилизациялардың қақтығысында» («Максұрт» және «Джихад») барлық мемлекеттерге (ұлт-мемлекеттерге) қатысты қолданылмады. Барбердің «Джихад пен Максұрт» кітабындағы болжамдары қазіргі заманғы саяси-экономикалық теоретиктердің (Сэмюэл П. Хантингтон, Джеффри Сакс, Томас Пикетти және т.б.) тұжырымдарымен үндеседі. Олардың пікірінше, әлемдік корпорациялар да, дәстүрлі мәдениеттер де демократияны қолдамайды. Ол «Максұрт» соңында «күресте» жеңіске жете алады деп санайды. Сондай-ақ, ол осы екі күшке балама ретінде шағын, жергілікті демократиялық институттар мен азаматтық белсенділіктің моделін ұсынады.
Jihad vs. McWorld: How Globalism and Tribalism Are Reshaping the World is a 1995 book by American political scientist Benjamin Barber, in which he puts forth a theory that describes the struggle between "McWorld" (globalization and the corporate control of the political process) and "Jihad" (Arabic term for "struggle", here modified to mean tradition and traditional values, in the form of extreme nationalism or religious orthodoxy and theocracy). Benjamin Barber similarly questions the impact of economic globalization as well as its problems for democracy. The book was based on a March 1992 article by Barber first published in The Atlantic Monthly. The book employs the basic critique of neoliberalism seen in Barber's earlier, seminal work Strong Democracy. As neoliberal economic theory—not to be confused with social liberalism—is the force behind globalization, this critique is relevant on a much larger scale. Unregulated market forces encounter parochial (which he calls tribal) forces. These tribal forces come in many varieties: religious, cultural, ethnic, regional, local, etc. As globalization imposes a culture of its own on a population, the tribal forces feel threatened and react. More than just economic, the crises that arise from these confrontations often take on a sacred quality to the tribal elements; thus Barber's use of the term "Jihad". In the 2001 introduction Benjamin Barber expressed regret using "Jihad" as it became descriptive and solely applied to Semitic Peoples who believe in Islam and not, as he had hoped, applied to both, and every, actor (Nation State) in this Clash of Civilizations ("McWorld" as well as "Jihad"). Barber's prognosis in Jihad vs McWorld is directly in alignment with the conclusions of modern political economic theorists (Samuel P. Huntington, Jeffrey Sachs, Thomas Piketty, etc.) that neither global corporations nor traditional cultures are supportive of democracy. He further posits that McWorld could ultimately win the "struggle". He also proposes a model for small, local democratic institutions and civic engagement as the hope for an alternative to these two forces.
Демократияның қиындықтары
Барбер Джихадтың да, МакВорлдтың да демократияға қажеттігі жоқ екенін, оны қолдамайтынын айтады.
МакВорлд
Барбердің пікірінше, McWorld немесе саясаттың жаһандануын құрайтын бірнеше императивтер бар: нарықтық императив, ресурстық императив, ақпараттық технология императиві және экологиялық императив. Жаһанданудың нәтижесінде біздің нарығымыз кеңейіп, еркін сауда, банк қызметтеріне оңай қолжетімділік және валюта айырбасы бар трансұлттық нарықтарға осал болып табылады. Нарықтарымыздың дамуымен қатар, өзара байланысты экономикада тұрақтылықты және тиімділікті сақтау үшін халықаралық заңдар мен шарттар жасалды. Ресурстар да McWorld-те маңызды аспекті болып табылады, онда жаһандану кезінде өзін-өзі қамтамасыз ету жеткіліксіз және тиімсіз болып көрінеді. Жаһанданудың ақпараттық технологиясы бүкіл әлемдегі адамдар арасында байланыс құрып, ақпарат алмасуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, технология қазір әркімнің өміріне жүйелі түрде еніп, "Жер бетіндегі әрбір адамды басқа әрбір адаммен байланыстырады". Экологияның жаһандануы банальды көрінуі мүмкін, бірақ Барбердің пікірінше, әрбір елдің өз экологиясына қатысты іс-әрекеті Жердегі барлық адамға әсер етеді. Мысалы, ормандарды кесу жалпы оттегі балансын бұзып, біздің "жаһандық өкпелерімізге" зиян келтіреді. McWorld бейбітшілік пен өркендеуді ынталандыруы мүмкін, бірақ Барбер бұл тәуелсіздік пен ерекшелік есебінен жасалатынын айтады, сондай-ақ тиімді экономикалық өндіріс пен тұтынуды қамтамасыз ету үшін қажетті деңгейден артық әлеуметтік әділдік пен теңдік қажет емес екенін атап өтеді.
Джихад
Барбер джихадты ынтымақ пен жекелікті қорғау құралы ретінде қарастырады, бірақ оның бағасы – төзімділік пен тұрақтылықтың жоғалуы болуы мүмкін. Барбер джихад концепциясындағы ынтымақты сыртқы әлемге қатысты жабық болу және соғыс арқылы қамтамасыз етуге болатынын айтады. Оның пікірінше, осының салдарынан демократияға қарсы бір партиялық диктатуралар, әскери хунталар немесе теократиялық фундаментализм сияқты түрлі құбылыстар туындауы мүмкін. Барбер сондай-ақ осы "қайырмандардың" қазіргі заманғы мысалдарын келтіреді: "Олар – елдер емес, мәдениеттер; толық емес, бөліктер; діндер емес, секталар, бүлікшіл фракциялар және дәстүрлі ұлт-мемлекеттермен де, жаһанданумен де соғысқан наразылық білдірген азшылықтар. Курдтар, басктар, пуэрто-рикалықтар, осетиндер, Шығыс Тиморлықтар, квебектер, Солтүстік Ирландия католиктері, каталондықтар, тамилдер және, әрине, палестиналықтар – өздеріне тиесілі емес ұлттарда тұрып, қазіргі заманнан оқшаулану үшін шекаралармен қоршалған кішігірім әлемдерді іздейтін адамдар."
Конфедерациялық нұсқа
Барбер демократияны бүкіл әлемге таратып, оны қамтамасыз ету арқылы Мак-дүние мен Джихадтың қажеттіліктерін қанағаттандыруға болатынын жазды. "Есеп беруге алаңдаушылық, азшылықтарды қорғау және жалпыға бірдей заң үстемдігін қамтитын конфедерацияланған өкілдік жүйе, Мак-дүниедің саяси қажеттіліктерін, қазіргідегі олигархиялық бюрократизм немесе меритократиялық элитаризм сияқты, қамтамасыз ете алады." Кейбіреулер демократияны басқаларына қарағанда жылдам қабылдайды. Әр жағдай әртүрлі, алайда "Демократия төменнен өседі және жоғарыдан таңу мүмкін емес. Азаматтық қоғам іштен құрылуы керек." Ол конфедеративтік таңдаудың мәнісін және оның қалай көмектесетінін одан әрі түсіндіреді. "Джихадтың қатыгездік шындықтары мен Мак-дүниенің жалықтыратын шындықтарына қарсы ең тартымды демократиялық идеал – ұлттық мемлекеттерден кіші, жартылай тәуелсіз қауымдастықтардың конфедерациялық одағы болуы мүмкін. Бұл қауымдастықтар ұлттық мемлекеттерден үлкен аймақтық экономикалық бірлестіктер мен нарықтарға бірігіп, төменгі деңгейде жергілікті мәселелерде қатысушы және өзін-өзі анықтауға құқылы, ал жоғары деңгейде өкілдік және есеп беруге жауапты болады. Ұлттық мемлекеттің рөлі азаяды және егемендік өз саяси күшінен айырылады."