Кіріспе

Терафим (תְּרָפִים) – еврей Киелі кітабында кездесетін, тек көпше түрінде қолданылатын және этимологиясы белгісіз еврей сөзі. Терафим көпше түрінде айтылса да, жекелеген нысандарды білдіруі мүмкін. Классикалық раввиндік әдебиетте Терафим "ар-ұятсыз нәрселер" деп сипатталған, бірақ қазіргі заманғы тіл білімі мамандары бұл тұжырымды қабылдамайды. Көптеген ағылшын тіліне аудармаларында оны "сайыстар" немесе "үй құдайлары" деп аударады; оның ежелгі замандағы нақты мағынасы белгісіз.

Еврей жазбаларындағы терафимдер

Терафимдерге қатысты үш кеңейтілген эпизод бар: Рахила мен Яковтың Лабаннан қашуы, Михалдың Дәуіт Саулдан қашып бара жатқандағы көмегі (көбінесе ойсыраған), және Миқаның сүйікті құдайы туралы әңгімедегі басты құштарлық нысаны ретінде. Оларға мәдениет немесе тыйым салынған дін элементі ретінде де бірнеше шағын сілтемелер кездеседі. Алғашқы әңгімелерде пікір таласы жоқ.

Рахила

Жаратылыс кітабының 31-тарауында күйеуі Жақып қашып кеткенде, Рахила әкесі Лабанның тәңірлерін алып, түйенің еріне жасырып қояды. Лабан оларды іздеп келгенде, ол олардың үстіне отырып, "әйелдерге кедергі келтіріп тұрмын", яғни айыз келеді деп, орнынан тұра алмайтынын айтады. Осыдан тәңірлердің кішкентай болғаны туралы тұжырым жасауға болады, бірақ Рахила оларды не үшін алғанын айтпайды. Кейбіреулер, Киелі кітаптағы басқа да жерлерде тәңірлердің болжау үшін қолданылғанын еске алып, Рахила Лабанның қашқан Жақып пен өзінің қайда екенін біліп алуына бөгет қоймақ болған, немесе өзі болжау жасауды көздеген деуге болады. Рахиланың ниеті әкесінен тәуелсіздік алып, кеңейтілген отбасындағы заңды құқықтарын көрсету болған болуы мүмкін; көне Шығыс мәдениетінде отбасылық құдайлардың болуы отбасы ішіндегі билік пен мүлік құқықтарының көрсеткіші саналған.

Михал

1 Самуил 19-шы тарауда Михал күйеуі Дәуітті әкесі Саулдан қашып құтылуға көмектеседі. Ол Дәуітті терезеден шығарып жіберіп, төсегіне терафим қойып, Саулдың адамдарын алдайды, олар оны Дәуіт деп ойлайды. Бұл терафимнің адамның бойы мен пішініне ұқсас екенін көрсетеді. Сонымен қатар, мәтін терафимдерге сілтеме жасайды, яғни терафимдер әр үйдің бір бөлігі болған. Ван дер Тоорн "Дәуіттің үйінде терафимдердің болуына ешқандай наразылық білдірілмейді" деп мәлімдейді. Дегенмен, 1 Самуил 15:23-те терафимдер туралы айтылады, онда Самуил Саулды жазалап, "өзімшілдік пен терафим – бірдей күнә" дейді. Самуил көтеріліс пен терафимді қолданудың екеуі де бірдей ауыр қылмыс екенін айтады, осылайша оларды құдайсыздық деп айыптайды. Кейбір зерттеушілер бұл контексте терафимдер құдайға табыну үшін қолданылатын заттар емес, әсемдік үшін жасалған мүсіндер деп санайды.

Басқа жерлер

Ошия 3:4 былай дейді: "Израиль ұлдары көп күн бойы патшасыз, билеушісіз, құрбандықсыз, қасиетті тастарсыз, ефодсыз және тәңірсымақсыз болады". Михей оқиғасындағыдай, тәңірсымақ ефодпен тығыз байланысты, және екеуі де басқа жерлерде болжаумен байланысты айтылады;

Езекиел 21:21-де Набуходоносор Раббаға немесе Яһуда патшалығына бірінші шабуыл жасауды анықтау үшін әр түрлі болжау тәсілдерін қолданады: "Ол жебелерді шайқады, сәулеттерге [тәңірсымақтарға] қарады, бауырды қарады".

Киелі кітаптан кейінгі жазбаларда

Жосефтің айтуынша, шетелдік жерлерге саяхат жасағанда "үй құдайларын" алып жүру салты болған. Осылайша, терафимдердің қолданылуы эллинистік кезеңде де, тіпті одан кейін де халық мәдениетінде сақталған болуы мүмкін. Кэтлин Кенион Иерихоны қазған кезде, жабынмен жабылған адам бас сүйектерін культ нысандары ретінде қолданғандығына дәлелдер табылды, бұл раввиндердің болжамын қуаттайды.

Ұсынылған мағынасы мен қолданылуы

Михейдің терафимдерді табынуы және Лабанның оларды «өзінің құдайлары» деп қарауы, терафимдердің қасиетті бейнелер болғанын көрсетеді деген пікір бар.

Этимология

Акерман терафим сөзінің отбасының нахаласында (נחלה) жерленумен байланысын көрсетеді, оның ішінде Блох Смит та бар. "[Т]ерафимдердің қабірінің болуы мұраның, нахаланың физикалық құқығын білдіреді". Бенно Ландсбергер және кейін 1968 жылы Гарри Хоффнер хетт тілінен келген тарпиштен, "жаман рух" деген сөзден шығуын ұсынды. Каспер Лабускань терафимнің какофемиялық метатез арқылы פתר (p t r) түбірінен, "жору" деген сөзден туындағанын айтады. Шики и Майклз, амбициялық баяндаманың бір бөлігі ретінде, кейбір ғалымдардың болжамдарын қайталайды: Шпейзер רפה (r p h) – 'әлсіреу', сондай-ақ 'бату, сергіп алу'; Олбрайт רפי (r p y) – 'босаңсу немесе көмектеу' мағынасында; ал Поп רפפ (r p p) – 'дірілдеу' дейді. Лабускань (жоғарыда айтылғаннан басқа) терафим терминінің еврейше רופא (рофе) сөзімен байланысты екенімен және терафимдердің емшілер болғанымен келісті. "Терафимдерге (көрегендерге, емшілерге, құдайларға) түсіндірмешілер берген барлық қасиеттерді олар рефаимдерге, яғни қасиетті ата-бабаларға жатқызды" (түрлі семит тілдерінде). Екі құпияны бір сұраққа келтіру – бұл шешім сақтықты талап ететіндей таза.