Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Линди аймағының ауданы, Танзания
District of Lindi Region, Tanzania
Килва ауданы (суахили тілінде Wilaya ya Kilwa) – Танзаниядағы Линди аймағының алты әкімшілік ауданының бірі. Ауданның аумағы Шығыс Тимор мемлекетінің жер ауданымен шамалас. Килва ауданы солтүстігінде Пуани аймағындағы Руфиджи ауданымен, шығысында Үнді мұхитымен, оңтүстігінде Линди ауданымен, Начингвеа және Руанга аудандарымен, ал батысында Ливалле ауданымен шектеседі. Аудан Линди аймағындағы барлық аудандармен, Линди қалалық ауданынан басқа, шекаралас. Аудан орталығы (астанасы) – Килва Масоко қаласы. Ауданның атауы ортағасырлық суахили қала-мемлекеті Килва Кисиваниден алынған. 2012 жылғы халық санауы бойынша ауданның жалпы халқы 190 744 адамды құрады. 2022 жылға қарай халық саны 297 676-ға жетті.
Kilwa District (Wilaya ya Kilwa in Swahili) is one of six administrative districts of Lindi Region in Tanzania. The District covers an area of The district is comparable in size to the land area of the nation state of East Timor. Kilwa district is bordered to the north by Rufiji District in Pwani Region, to the east by the Indian Ocean, to the south by the Lindi District, Nachingwea District together with Ruangwa District, and to the west by the Liwale District. The district borders every other district in Lindi Region except Lindi Municipal District. The district seat (capital) is the town of Kilwa Masoko. The district is named after the medieval Swahili city state of Kilwa Kisiwani. According to the 2012 census, the district has a total population of 190,744. By 2022, the population had increased to 297,676.
Тарих
Қазіргі Килва ауданы мыңдаған жылдар бойы адамдармен мекенделген. Бұл аймақ үш банту тайпасының – Мвера, Матумби және Мачинга тайпаларының атамекені болып табылады. Матумби тайпасы тарихи тұрғыдан аудандағы ең көп жерді мекендеген басты тайпа болып есептеледі. Олар Килваның орталық және солтүстік бөлігінің, сондай-ақ Килва аралдарының түпкілікті тұрғындары. Мачинга халқы ауданның оңтүстік-шығыс бөлігінде, Линди ауданымен шекараға дейін қоныстанған. Мвера тайпасы ауданның оңтүстік-батыс бөлігінде тұрады. 9 ғасырда аймаққа ислам дінінің келуімен осы үш тайпа суахили мәдениетіне сіңіп, 14 ғасырға қарай континенттегі ең бай суахили қала-мемлекеттерінің біріне айналды. Килва ауданы бүкіл әлемге Килва Кисивани және Сонго Мнара аралдарындағы орта ғасырлық суахили тарихи ескерткіштері арқылы танымал, олар Танзанияның жеті Әлемдік мұрасының құрамына кіреді. Суахилидің Килва қаласы бір кезде ірі порты болған, бірақ 1505 жылдың шілде айында португалдықтар қаланы өртеп, тонауы салдарынан құлдырады. 1866 жылы қазіргі Килва ауданының жерін немістер басып алып, Килва Кивинжеде штаб-пәтерін құрды және оны Килва ауданының солтүстігіндегі Матумби төбелерінде орналасқан Маджи Маджи көтерілісін басу үшін база ретінде пайдаланды. 1918 жылы Танганьика британдық протекторатқа айналғанда, Килва Масоко аудан орталығы ретінде таңдалды және коммерциялық кемелерге көмектесу үшін терең су порты салынды. Килва Масоко бүгінге дейін Килва ауданының астанасы болып табылады. Британдық отарлау кезеңінде аудан 1947 жылы Линди аймағында құрылған алты кеңес тізіміне енді. Тәуелсіздік алғаннан кейін, 1984 жылы Килва ресми түрде аудандық кеңес мәртебесін алды.
The area that is now Kilwa district has been inhabited by humans for thousands of years. The area is the ancestral home to three Bantu people groups, namely the Mwera people and the Matumbi people together with the Machinga people. The Matumbi being historically the majority native group inhabiting the most land in the district. They are the natives of the entire central and northern Kilwa district and Kilwa's islands. The Machinga people are native to the south eastern section of the district to the border with Lindi District. The Mwera inhabit the south west part of the district. The three tribes became swahilized in the 9th century with the arrival of Islam in the region transforming the region to its being one of the wealthiest Swahili city states on the continent by the 14th century. Kilwa district is known globally for its Middle Ages Swahili historical sites from Middle Ages on the islands Kilwa Kisiwani and Songo Mnara which are part of the seven Tanzanian World Heritage Site. The Swahili city state of Kilwa was once the greatest Swahili port city that met an unfortunate end on July 1505 when the Portuguese burned and looted the city. In the 1866 the area of what is now Kilwa district was occupied by Germans who established their headquarters at Kilwa Kivinje and used it as a base to quell the Maji Maji rebellion that was based on the Matumbi Hills north of the Kilwa district. In 1918 when Tanganyika became a British protectorate, Kilwa Masoko was chosen as it is the district seat and they built a deepwater port to assist with their commercial vessels. To this day Kilwa Masoko remains the capital of Kilwa district. During the British occupiation the district was one of six councils established in 1947 in lindi region. Post independence, in 1984 Kilwa was officially designated as a district council.
География
Кильва ауданы Линди аймағындағы екінші үлкен аудан болып табылады. Оның жалпы ауданы 13 347,50 шаршы километрді құрайды, оның ішінде 12 126 шаршы километрі құрлық, ал 1 221,25 шаршы километрі су. Кильва ауданында 5 арал бар, олардың ең үлкені – Килва Кисивани аралы. Килва архипелагындағы басқа аралдар – [Кати аралы] және Сонго Мнара аралы. Сонымен қатар, Сонгосонго аралдары архипелагы 4 коралл аралын қоса алғанда 21 коралл рифінен тұрады. Архипелагтағы төрт арал – Фанжове, Нюни аралы, Сонго Сонго және Окуза аралы. Кильва ауданы Пиндиро орман қорығына ие, онда альбиноз бегемоттар кездеседі. Кильва ауданының топырағының құнарлылығы төмен, негізінен жақсы кеуекті, ылғалды аз сақтайтын шөгінді құмтастан тұрады. [[Матанду өзені]] – Кильва ауданының батыстан шығысқа қарай ағатын ең үлкен өзені. Ауданның басқа өзендері – Мбвемкуру, Матанду және Мавуджи өзендері. Кипатиму ауданында Нан'гома үңгірі деп аталатын үңгірлер жүйесі де бар. Үңгірлер жүйесі Матумби жотасында орналасқан, ол Пуани аймағындағы Кильва ауданы мен Руфиджи ауданы арасында бөліседі. Кильва ауданының климаты тропикалық саванналық климат, орташа жылдық температура 22 градустан 30 градусқа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері жылына 800-1400 миллиметр аралығында. Ауданның солтүстігі оңтүстігіне қарағанда ылғалдырақ, ол жерде жылдық жауын-шашын мөлшері 1000-1400 мм құрайды, ал оңтүстік бөлігінде шамамен 800-1400 мм жауын-шашын жауады.
Kilwa district is the second largest district in Lindi region. It has a total area of 13.347.50 square kilometers, of which 12,126 square kilometers is land and 1,221.25 square kilometers is water. Kilwa district has 5 Islands, with the largest one being Kilwa Kisiwani. The other islands in the Kilwa archipelago are [Kati Island] and Songo Mnara Island. In addition, the Songosongo Islands archipelago is composed of 21 coral reefs including the 4 coral islands. The four Islands in the archipelago are Fanjove, Nyuni Island, Songo Songo and Okuza Island. Kilwa District is home to Pindiro Forest Reserve where albino hippopotamuses have been observed. The soil structure of Kilwa district is of low fertility is mostly made of well drained, low moisture retaining sedimentary sandstone. The [[Matandu River]] is the largest river running west to east of Kilwa district. The other rivers found in the district are the Mbwemkuru River, Matandu River and the Mavuji River. There is also a cave system in Kipatimu ward, the Nan'goma Cave. The cave system is located in the Matumbi Highlands which are shared between Kilwa District and Rufiji District in Pwani Region. The climate of Kilwa District is a tropical Savannah climate with an average annual temperature range of 22 degree Celsius to 30 degrees Celsius. The annual precipitation is between 800 and 1400 millimeters per year. The north of the district being far wetter than the south with the former receiving an annual rainfall of 1000 to 1400mm. The latter receives around 800 to 1400 mm per year.
Демография
2012 жылғы Танзанияның ұлттық халық санағы бойынша Килва ауданының халқы 190 744 адамды құрады, оның ішінде 91 661 ер адам және 99 083 әйел адам болды. Килва ауданының көп бөлігі сүннит исламын ұстанады. Линди облысында Килва ауданында шаруалық үйдегі орташа адам саны 4,4-ке тең. Осы мақаланың тарих бөлімінде көрсетілгендей, Килва ауданы Мвера, Матумби және Мачинга халықтарының атамекені болып табылады. Халықтың көп бөлігі суахилиленген, суахили тілін туған тілі ретінде қолданады және суахили мәдениетін сақтайды. Дегенмен, көптеген қарттар мен ауылдық жерлерде тұратын адамдар өздерінің ана тілдерінде сөйлейді.
According to the 2012 Tanzania National Census, the population of the Kilwa District was 190,744. of which 91,661 were male and 99,083 were female. Most residents of Kilwa district practice Sunni Islam. In Lindi Region, Kilwa district has the average highest household size of 4.4. As mentioned in the history section of this article Kilwa district is the ancestral home of the Mwera, Matumbi and Machinga people. Most of the population has been Swahilized and speak Swahili as their first language and practice Swahili culture. However, many elderly and people living in rural areas speak their native languages.
Экономика
Килва ауданының негізгі экономикалық қызметі – шағын шаруа қожалықтары мен балық аулау ауылдарында дәстүрлі қол құралдарымен агроөнімді өндіру және балық аулау. Жергілікті тұтынуға арналған негізгі дақылдарға маниок, жүгері, сорго және африкалық күріш жатады. Матанду өзенінің аңғары бойында жоғары өнімді күріш өсіріледі, ал құрлықтағы күріш Kilwa ауданының солтүстігіндегі Chumo және Kipatimu аудандарында өсіріледі. Экспортқа арналған ақшалық дақылдар: Нанжиринжи ауданындағы кенжір, Kipatimu ауданындағы Матумби төбелеріндегі апельсин мен кокос плантациялары. Цеце шыбынының болуына байланысты Килва ауданының батыс бөлігінде мал шаруашылығы шектеледі. Балық аулау Килва ауданының экономикалық қызметінде маңызды рөл атқарады. Жыл сайын 4,5 миллион тонна балық ауланады, ауданда 600 кеме пайдаланатын 1700-нен астам тіркелген балықшы бар. Songas компаниясы Килвадағы Сонго Сонго аралының астындағы табиғи газ кен орнын өндіруді бастады, газ Дар-эс-Саламға электр энергиясын өндіру үшін құбыр арқылы тасымалданады, сондай-ақ Сонго Сонго тобының айналасындағы геологиялық құрылымдар бойында кем дегенде Нюни аралына дейін көмірсутек қорларын (мұнай және/немесе газ) табу жұмыстары жалғастырылуда. Ауданның батыс шекарасы Ньерре ұлттық паркінің құрамына кіреді. Бұл паркте «үлкен бес» деп аталатын жануарлар мекендейді.
The main economic activity in Kilwa district is subsistence agriculture and fishing using traditional hand tools in small farmsteads and fishing villages. The main crops grown for local consumptions includes, cassava, maize, sorghum and African rice. High yield rice is grown along the Matandu river valley and upland rice is grown in Chumo and Kipatimu wards in northern Kilwa district. Cash crops grown for export include Sesame from Nanjirinji ward and Oranges and Coconut plantations in the Matumbi hill valleys in Kipatimu ward. Due to Tsetse fly, livestock rearing is restricted on the west part of Kilwa district. Fishing plays a big role in the economic activities of Kilwa district. 4.5 million tons of fish are harvested annually with over 1700 registered fishermen using 600 vessels in the district. Songas company has begun extracting the natural gas field underlying the Songo Songo Island in Kilwa with the gas being piped to Dar es Salaam to generate electricity, and continuing efforts to locate hydrocarbon reserves (oil and/or gas) along structural trends around the Songo Songo group at least as far north as the island of Nyuni. The western frontier of the district is part of the Nyerere National Park. this park is home to wildlife such as the Big five game.
Әкімшілік бөлімшелер
2012 жылға қарай Килва ауданы әкімшілік жағынан 21 бөлімшеге бөлінген.
As of 2012, Kilwa District was administratively divided into 21 wards.
Білім беру және денсаулық сақтау
2017 жылдың ақпан айына қарай Қилва ауданында 140 мектеп болды, оның 113-і бастауыш мектеп, ал 27-сі орта мектеп. Барлығы 52 127 бастауыш сынып оқушысы және 5 906 орта сынып оқушысы тіркелген. Денсаулық сақтау мекемелері тұрғысынан, 2021 жылға қарай Қилва ауданында 55 денсаулық сақтау орталығы бар, атап айтқанда: 2 аурухана (оның ішінде Кивинжедегі Қилва аудандық ауруханасы), 48 емхана және 14 емхана құрылыс кезеңінде.
As of February 2017, there were 140 Schools in Kilwa district, 113 of are primary schools and 27 are secondary schools. Intotal there were 52,127 registered primary students and 5,906 registered secondary students. In Terms of Healthcare facilities, as of 2021 Kilwa district is home to 55 health centers namely; 2 hospitals (including Kilwa District hospital in Kivinje), 48 clinics and 14 clinics currently under construction.