Кіріспе

Исаның бүйірін тескен римдік сарбаз

Римдік сарбаз Лонгинус (/lɒn/'dʒaɪn/ə/) – Исаның бүйірін найзамен тескен аты белгісіз римдік сарбаздың аты; орта ғасырлық және кейбір қазіргі христиан дәстүрлерінде христиан дінін қабылдаған деп сипатталады. Оның есімі алғаш рет Никодимнің апокрифтік Ізгі хабарында кездеседі. Бұл найза христиан дінінде «Киелі найза» (lancea) деп аталады және оқиға Жоханның Ізгі хабарында айқышқа шегелену кезінде баяндалады. Бұл әрекет Мәсіхтің бес қасиетті жарасының соңғысын тудырды. Евангелияда аты аталмаған бұл адам, кейбір аңыздарда Исаны айқышқа шегелеу кезінде болған жүзбасы ретінде танылады, ол Иса – Құдайдың ұлы деді. Кейінгі дәстүрлер оны христиан дініне өткізді, бірақ Сабина Баринг Гулд былай деп атап өтті: «Лонгин есімі гректерге 715 жылы патриарх Германға дейін белгілі емес еді. Бұл есімді батыстықтар Никодимнің апокрифтік Ізгі хабарынан білген. Бұл қасиеттінің істері мен шейіт болуына қатысты сенімді дерек жоқ». Бұл есім грек тіліндегі *logchē* (λόγχη) сөзінен латыншаланған болуы мүмкін, бұл сөз Иоанн кітабында айтылған найзаны білдіреді. Ол алғаш рет Лауренциан кітапханасында, Флоренцияда 586 жылы белгілі Рабула жарық көрген сириялық евангелие қолжазбасында *LOGINOS* (ΛΟΓΙΝΟΣ) деп жазылған, бәлкім сол уақытта жазылған, найза ұстаған сарбаздың суретімен бірге айқышқа шегеленудің суретінде кездеседі. Қолданылған найза қасиетті найза деп белгілі, ал соңғы уақытта, әсіресе эзотерикалық айналымдарда «Тағдыр найзасы» деп аталады, ол алтыншы ғасырда Иерусалимде құрметтелген, бірақ жүзбасының немесе «Лонгинус» есімінің ешқандай сақталған хабарламада айтылмаған. «Лонгинус найзасы» ретінде, найза қасиетті Грааль туралы аңыздарда бейнеленген. Соқырлық немесе басқа көз аурулары туралы он ғасырдан кейін ғана айтылады. Петрус Коместор аңызға көру проблемасын бірінші болып қосты және оның мәтінін «соқыр», «көру қабілеті нашар» немесе «әлсіз көру» деп аударуға болады. «Алтын аңыз» айтуынша, ол дінге өтуден бұрын аспан белгілерін көрген және оның көз проблемалары аурудан немесе жастан туындаған болуы мүмкін. Исаның қанының тиюі оның көз проблемасын емдейді:

Христиан аңызына сәйкес, Лонгин – Исаны айқышқа шегелеу кезінде оның бүйіріне найзамен тескен соқыр римдік жүзбасы. Исаның қаны оның көзіне төгіліп, ол сауығып кетті. Осы кереметке куә болған Лонгин Исаға сенді. Лонгиннің денесі екі рет жоғалған деп айтылады, ал оның екінші табылуы 1304 жылы Матуада, Мәсіхтің қанымен боялған Киелі губкамен бірге болды, осылайша Лонгиннің рөлін кеңейту арқылы, Лонгин Мәсіхтің денесі айқыштан түсірілгенде оны тазалауға көмектескен деп айтылды. Қасиетті найзадан алынған қанның қалдықтары 13-шы ғасырдың соңында Болоньяда Грааль романтикасының, жергілікті евхаристиялық кереметтердің дәстүрі, Лонгинусқа арналған шағын ғибадатхана, Сант-Андреа бенедиктин монастырының шіркеуіндегі Киелі қан және Бонакольсинің демеушілігінің әсерімен қайта жаңғырды. Қалдықтар бөлініп, Прагаға (Святой Петр и Павел базиликасы, Вышеград) және басқа жерлерге таратылды, ал денесі Римдегі Сант-Агостино базиликасына жеткізілді. Алайда базиликаның ресми нұсқаулықтарында әулие Лонгинмен байланысты қабірдің болуы туралы ештеңе айтылмаған. Сондай-ақ, Лонгиннің денесі Сардинияда табылған деп айтылады; грек деректері оның Габалада, Каппадокияда шейіт болғанын мәлімдейді.

Қазіргі кездегі құрметі

Рим-католик шіркеуінде, шығыс православие шіркеуінде және армян апостол шіркеуінде Лонгин, әдетте, шейіт ретінде құрметтеледі. Оның мерекесі Римдік мартирологияда 16 қазанда сақталады, онда ол шейіт болғанына ешқандай сілтеме жасалмай, былай деп айтылады: "Иерусалимде, айқышқа ілінген Раббының қабырғасын найзамен тесіп, ашқан сарбаз ретінде қастерленген қасиетті Лонгинус еске алынады". Римдік ритуалдағы 1969 жылға дейінгі мереке күні 15 наурыз болған. Шығыс православие шіркеуі оны 16 қазанда еске алады. Армян апостол шіркеуінде оның мерекесі 22 қазанда атап өтіледі. Жан Лоренцо Бернини жасаған әулие Лонгинус мүсіні Ватикан қаласындағы Киелі Петір базиликасының күмбезі астындағы төрт нишаның бірінде орналасқан. Базиликада сонымен қатар Киелі найзадан сақталған бір бөлік те бар. Лонгин және оның аңызы Филиппиннің Маринук аралындағы Ұлы аптада өткізілетін Морионс фестивалінің тақырыбы болып табылады. Дубровникте табылған 11-13 ғасырлардағы Лонгинусқа қатысты агиографиялық фрагменттер орта ғасырларда осы аймақта оған құрмет көрсетілгенін көрсетеді. Ұлы Лошиньдегі Әулие Антоний Ұлы католик шіркеуінде 17 ғасырға жататын, авторсыз Лонгинус және Гауденцийдің бейнеленген алтарі бар.

Фольклорлық рөлі

Бразилияда Әулие Лонгин – португал тілінде Сан-Лонгиньо – жоғалған заттарды табу қабілетімен танымал. Әулиеден көмек сұрау үшін мына ән айтылады:

Халықтық дәстүрде жоғалған заттармен байланысы әулиенің Римде өткен күндерінен бастау алады. Ол бойы аласа болғандықтан, адамдар көп жиналған кеште үстелдің астын кедерсіз көретін. Сондықтан ол басқа адамдардың жерге түсіріп алған заттарын тауып, қайтарып беретін. Үш рет секіру туралы уәдеге қатысты әңгімелер әртүрлі, олар әулиенің ақсақтығына деген құрмет немесе Киелі Үштікке тілек айту деп түсіндіріледі.

Бразилиялық спиритизм

Бразилиялық медиум Чико Ксавье "Бразилия, Coração do Mundo, Pátria do Evangelho" атты психографиялық кітап жазды, оның авторлығы Хумберто де Кампос рухына жатқызылады. Кітапта әулие Лонгинус Бразилияның соңғы императоры Педро II ретінде қайта туған деп мәлімделеді.