Кіріспе

Молдавиядағы Кэлэраши ауданындағы село

Урсари (көбінесе "айық басшылары" немесе "айық ұстаздары" деп оқылады; urs, яғни "айық"; жекеше: урсари; Болгария: урсари, ursari) немесе Ричинара – роман халқының арасында жануарларды баптаумен айналысатын дәстүрлі, көшпелі кәсіби топ. Бұл эндогамиялық категория бастапқыда өз табысының басым бөлігін аюларды, әдетте қоңыр аюларды және кейде ескі әлем маймылдарын пайдаланып көшеде көрсетілетін өнерден алатын. Олар 1850 жылдан кейін көбінесе қоныстанды. Урсарилер Румыниядағы рома қауымдастығының маңызды бөлігін құрайды, олар 40 тайпалық топтың бірі, сондай-ақ Болгария рома халқының және Молдованың елеулі бөлігі болып табылады. Олар сонымен қатар Сербияда және Нидерланды мен Италия сияқты Батыс Еуропа елдеріндегі ромалардың да көп бөлігін құрайды. "Урсари" сөзі Румыния мен Молдавияда қолданылатын Балқан рома тілінің диалектісін де білдіруі мүмкін, бірақ көптеген урсарилер, бояштар сияқты, румын тілінде сөйлейді. Урсарилер рома халқының Синти топтамасына немесе халқының екінші жартысына жататыны туралы ғылыми консенсус жоқ. 2004 жылы Румынияда 347 романың арасында жүргізілген сауалнамада 150-і өздерін "Урсари" деп атады (немесе 43,2%, бұл ең ірі топ). Румын тілінде сөйлейтін Болгария ромаларының аю және маймыл бағушылары, мечкари (мечкари), маймунари немесе урсари деп аталатын адамдар кейде Италиядағы урсарилер сияқты жеке қауым ретінде қарастырылады. Дунайдың екі жағында (Румыния мен Болгарияда) кездесетін Кошничар (немесе кошничар) тобы Урсарилердің бір бөлігі деп саналады. Осындай Шығыс Еуропалық топтар, мамандығы бойынша байланысты болғанымен, әртүрлі тілдерде және диалекттерде сөйлейді және Урсарилердің құрамына жатпайды; оларға Грекиядағы Медведара, Словакиядағы Ричкара, Албаниядағы мұсылман Арихиндж және Түркияның Стамбул аймағындағы мұсылман Айджидтер жатады.

Ертедегі көші-қон және құлдық

Аю ұстаушылардың топтары халық Византия империясы арқылы көшіп өту кезінде, XII ғасырдың басында, Теодор Балсамонның Атинганой (рома) халқымен байланысты айтқанда белгілі болған. XIX ғасырдың басында мемлекетке тиесілі ромалардың көпшілігі lăieşi болды, жеке меншіктегілерден өзгеше. Лаишилер Валахия және Молдавия қазынасына жыл сайын белгілі бір сома төлеуге міндетті болды; алайда, басқа деректер олардың тығыз және таңдаулы отбасылық құрылымда ұйымдасуды ұнатқанын көрсетеді. Урсари және Бояш халықтары дәстүрлі түрде Кальдераштармен бірге Румелияға саяхат жасап, Мечкара қауымының құрылуына үлес қосты. Бұл қауымның әйелдері болжаумен танымал болды. Румын княздығы құрылғаннан кейін де, Урсари көшедегі музыканттар мен жәрмеңкелермен байланысты болды, әсіресе Бухарест және Бакау сияқты провинциялық қалалардағы жәрмеңкелерде. Domnitor Alexandru Ioan Cuza билігі кезінде олар Lăutari, Călușari және фрик-шоулармен бірге осындай шаралардың маңызды бөлігін құрады. Ұқсас қозғалыс Сербияда, Крагуевац маңында басталды, Бояш пен Урсари Солтүстік және Орталық Италияға көшіп кетті.